Ова е една од најголемите технолошки инвестиции планирани во Босна и Херцеговина, која е дел од поширок пакет инвестиции и регионален тренд, со оглед на тоа што сличен проект за центар за податоци и вештачка интелигенција „Пантеон“ се развива во Топуско, Хрватска, пишува Forbes BiH.

Кој стои зад проектот?

AAFS Infrastructure and Energy LLC е основана во американската држава Вајоминг во ноември 2025 година. На чело е Џозеф Флин, брат на Мајкл Флин, поранешен советник за национална безбедност во првиот мандат на Трамп. Потпретседател на компанијата е Џеси Бинал, адвокат кој го застапуваше Доналд Трамп во правни спорови по изборите во 2020 година.

Ќерската компанија AAFS Infrastructure and Energy d.o.o. е регистрирана во Сараево, во целосна сопственост на американската матична компанија, а нејзин директор за Босна и Херцеговина е Амер Бекан. Покрај центарот за податоци, AAFS претходно го објави својот централен проект во БиХ, Јужната гасна интерконекција, гасовод што би ги поврзал гасните системи на Хрватска и БиХ и би ја намалил зависноста на земјата од рускиот гас.

Покрај гасоводот, компанијата објави изградба на три гасни електрани во Мостар, Какањ и Тузла и изрази интерес за концесија на меѓународните аеродроми во Сараево и Мостар, што вклучува можен центар за одржување и поправка на авиони. Вкупната вредност на сите најавени проекти во енергетиката, транспортот и дигиталната инфраструктура надминува две милијарди евра.

Неколку планови

„Првично, планиравме три гасни електрани - Мостар (алуминиумски круг), Какањ и Тузла. Секоја од нив од 400 MW, тие трошат вкупно околу 900 милиони кубни метри гас. Четвртата би била помала, за центри за податоци, особено во Херцеговина поради Неретва како систем за ладење“, рече претходно Амер Бекан.

Засега, станува збор само за објавените планови. Нивното спроведување зависи од ратификацијата на меѓудржавниот договор за Јужна интерконекција, кој го потпишаа премиерот Андреј Пленковиќ и претседателката на Советот на министри на Босна и Херцеговина Борјана Кришто, обезбедувањето финансирање и исходот од постапката за доделување на концесијата во Мостар.

Во април, Парламентот на Федерацијата на Босна и Херцеговина го промени законот и ја назначи AAFS за инвеститор за гасоводот наместо државната компанија BH Gas, што покрена прашања за тоа како компанија без искуство во вакви проекти ќе ја води инвестицијата, а имаше и предупредувања за можно зголемување на цената на гасот за граѓаните.

Дигитална инфраструктура

Сојузниот министер за енергетика Ведран Лакиќ потврди дека работите не можат да започнат додека не се реши прашањето за располагање со државен имот, бидејќи околу 30 проценти од трасата на гасоводот поминува низ парцели во сопственост на државата.

Центрите за податоци стануваат клучен дел од дигиталната инфраструктура. Ова се големи и строго обезбедени објекти со илјадници сервери кои обработуваат, складираат и дистрибуираат информации на Интернет. Функционирањето на мобилното банкарство, владините е-услуги, платформите за стриминг и системите за вештачка интелигенција зависи од нивното функционирање.

Секој дата центар бара и придружна инфраструктура како што се агрегати во случај на прекин на електричната енергија, системи за ладење и високо ниво на физичка и дигитална безбедност.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Актерот изгледаше опуштено и расположено во студиото „Парамаунт“, иако неговиот однос со некои од неговите деца е нарушен долго време, а неговата поранешна сопруга Анџелина Џоли неодамна повторно проговори за нивниот семеен живот, пишува „Дејли меил“.

Се појави во лежерна комбинација

За настанот избра лежерна комбинација. Носеше индиго маица од „Мезон Марџиела“ со детали што потсетуваат на капки бела боја и темно сина шапка.

Изгледот го комплетираше со избледени фармерки со крпеници и лимета патики. Имаше уредно потстрижена сива брада и носеше авијатичарски очила за сонце со необични, аголни рамки.

Семејни односи

Опуштеното јавно појавување на Пит доаѓа во време кога неговата врска со неговите деца останува многу споменувана. Тој и Анџелина Џоли имаат шест деца, три биолошки - Шајло (20) и близнаците Нокс и Вивиен (18) - и три посвоени деца, Медокс (25), Пакс (22) и Захара (21). Неколку од нивните деца престанаа да го користат презимето Пит јавно во последниве години, додека Шајло официјално побара тоа да биде отстрането од нејзиното презиме во 2024 година.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Русија секојдневно користела нови, брзи дронови со млазен погон во нападите врз Украина во текот на август, покажа анализата на BBC за податоците од украинските воздухопловни сили, што претставува ескалација на употребата на оружје со кое украинската воздушна одбрана сè повеќе се бори да се справи.

Ова е прв пат податоците од украинските воздухопловни сили да регистрираат напади од новите, подобрени дронови „Герман“ на дневна основа. Зголемената употреба на дронови со млазен погон, како и други видови беспилотни летала, го поттикна украинскиот претседател Володимир Зеленски да го осуди она што го нарече „хорор“ што се одвива над небото на Киев.

Украинската војска неодамна изјави за BBC дека бројот на напади со дронови со млазен погон се зголемил од 350 во јуни на 1.600 во јули и дури 2.800 во август. За време на пет ноќни напади во август, овие дронови ги надминале постарите, побавни модели.

„Причината зошто Русија се свртува кон беспилотни летала со млазен погон е тоа што тие се многу побрзи од претходната генерација, што ги прави многу потешки за Украина да ги пресретне“, вели д-р Марина Мирон, експерт за воена технологија на Кингс колеџ во Лондон.

Напредните беспилотни летала можат да летаат со брзина поголема од 300 милји на час, или околу 480 километри на час, значително побрзо од постарите модели и над максималната брзина на украинските пресретнувачи.

Бронтовите се напојуваат со турбомлазни мотори, а според украинското воено разузнавање, некои од тие мотори се набавени од Кина.

Според Зеленски, беспилотните летала биле користени во бран напади на 1 септември во кои загинале најмалку 12 лица, а 20 биле повредени. Шест железнички работници биле меѓу жртвите откако била погодена депо во Киев.

Украина имала релативно добар резултат во одбраната од руски беспилотни летала претходно оваа година, и според Зеленски, била во можност да пресретне 94 проценти од беспилотните летала со долг дострел. Но, поголемата брзина на новиот авион предизвика нова фаза од трката во вооружување меѓу Киев и Москва.

Заменик-шефот на украинската воена разузнавачка служба, генерал-мајор Вадим Скибицки, на 10 август изјави дека на украинските сили им се потребни нови пресретнувачки ракети „способни да ја достигнат брзината на млазните беспилотни летала“.

Остатоци од карактеристичните млазни мотори на беспилотните летала „Геран“ се сè почести на улиците на Киев.

Четири украински компании наводно почнале да тестираат ракети што можат да соборат нови модели на беспилотни летала „Геран“, изјавија неодамна официјални лица во Киев. Новиот министер за одбрана на Украина, Јевген Хмара, им доверил задача брзо да ги произведуваат.

„Русија, исто така, има економска причина да инвестира во млазни беспилотни летала. Поголемата брзина и маневрирање на овие авиони ја замаглуваат границата меѓу нив и многу поскапите крстосувачки ракети“, рече Џон Харди од Фондацијата за одбрана на демократиите, тинк-тенк за национална безбедност и надворешна политика.

„Долгодострелните беспилотни летала со еден удар се во основа крстосувачки ракети за сиромашните. Колку повеќе можности додавате на беспилотно летало, толку е помала разликата помеѓу беспилотно летало и крстосувачка ракета од пониска класа“, рече тој.

Сепак, аналитичката организација „Истражување на конфликтното вооружување“ нагласи дека беспилотните летала со млазен погон сè уште не се толку напредни како крстосувачките ракети. Тие имаат помал дострел, носат значително помали боеви глави и се поподложни на електронско блокирање.

Во меѓувреме, сателитските снимки сугерираат дека Русија ги реконфигурира клучните објекти наменети за напади врз Украина за да може да лансира беспилотни летала со млазен погон од нив. Во сосема новата база во Цимбулова, во регионот Орјол, забележани се подолги лансирни шини што се поврзуваат со овие дронови.

Во објектот се изградени повеќе места за лансирање, а базата се наоѓа на околу 175 километри од украинската граница.

Откако стана оперативна, Цимбулова се чини дека стана еден од клучните центри за руски напади со беспилотни летала. Регионот Орјол не беше наведен како место за лансирање беспилотни летала во извештаите на воздухопловните сили пред септември 2024 година, но беше споменат во речиси секој напад до август 2026 година.

Проширувањето на употребата на беспилотни летала со млазен погон доаѓа откако Би-Би-Си откри дека Русија сега извршува сложени напади врз Украина околу еднаш неделно, користејќи стотици беспилотни летала и ракети.

Зголемувањето на обемот на нападите се должи на одлуката на Москва да комбинира „многу различни видови муниција“, вклучувајќи млазни беспилотни летала и мамки со скапи балистички ракети кои се исклучително тешки за пресретнување“, изјави за Би-Би-Си аналитичарот на RAND, Мајкл Бонерт.

Податоците на Киев покажуваат дека Русија сега користи повеќе од 15 пати повеќе беспилотни летала по напад отколку пред четири години.

Бонерт додаде дека тактичката сложеност на нападите, заедно со глобалниот недостиг на системи за воздушна одбрана способни да ги запрат балистичките ракети, делумно предизвикан од војната меѓу САД и Израел со Иран, довело до пад на стапката на успешни пресретнувања во Украина.

Податоците од украинските воздухопловни сили покажуваат дека стапката на пресретнувања на балистички ракети се намалувала до крајот на јули. Во август, Киев во голема мера престана да објавува податоци што ја покажуваат стапката на успех на пресретнувањата.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.