Комисијата за култура и туризам денеска во Собранието одржа надзорна расправа на тема „Нефункционална и недоследна примена на одредбите од Законот за употреба на македонскиот јазик“, посветена на согледување на предизвиците во спроведувањето на законот и можностите за негово поефикасно применување.

На надзорната расправата, покрај претседателката, членовите и заменик-членовите на Комисијата, учествуваа и пратеници, како и претставници на институции, академската заедница и стручната јавност. Свои излагања имаа министерот за култура и туризам Зоран Љутков, директорката на Инспекторатот за македонски јазик Менче Андреева, поранешната претседателка на Советот за македонски јазик Симона Груевска-Маџоска, претседателката на Здружението на лектори Елизабета Бандиловска, директорот на НУ „Национален конзерваторски центар“ Александар Јорданоски, деканката на Филолошкиот факултет при Универзитетот „Гоце Делчев“ – Штип Луси Каранфиловска-Чочоровска и вонредниот професор на Студиската програма за македонски јазик и литература при Универзитетот во Тетово Михајло Марковиќ.

Отворајќи ја расправата, претседателката на Комисијата, Саранда Имери Фетаи, истакна дека надзорните расправи претставуваат значаен механизам за остварување на парламентарниот надзор над извршната власт, овозможувајќи оценка на практичната примена на законите и согледување на потребата од нивно унапредување.

Во своето обраќање, министерот за култура и туризам Зоран Љутков нагласи дека македонскиот јазик не е само административна обврска, туку темел на културниот и државниот континуитет, столб на националниот идентитет и суштински елемент на уставниот поредок. Тој се осврна на спроведувањето на Законот за употреба на македонскиот јазик, јазичната политика, подготовката на Националната стратегија за македонскиот јазик, развојот на лекторската дејност и меѓународните лекторати, а одговори и на прашањата на пратениците поврзани со формирањето и функционирањето на Инспекторатот за македонски јазик.

Понатаму во текот на расправата исказ даде и директорката на Инспекторатот за македонски јазик, Менче Андреева, која информираше дека Инспекторатот за употребата на македонскиот стандарден јазик започна со работа како орган во состав на Министерството за култура и туризам, со систематизирани и прецизно дефинирани работни места. Понатаму даде образложение и им одговори на прашањата на пратениците во врска со формирањето и функционирањето на Инспекторатот, за Стратешкиот план на Инспекторатот за периодот 2025 – 2027 година; Годишниот план за работа на Инспекторатот за 2025 година; Годишниот извештај и Годишен план за работа на Инспекторатот за 2026 година.

Поранешната претседателка на Советот за македонски јазик, Симона Груевска-Маџоска, говореше за улогата на Советот како советодавно тело во креирањето на јазичната политика и неговото учество во подготовката на Националната стратегија за македонскиот јазик, укажувајќи на ограничените надлежности за непосредно спроведување на промените.

Претседателката на Здружението на лектори, Елизабета Бандиловска, ја нагласи целта на Здружението да биде промотор и заштитник на македонскиот стандардниот јазик во јавната сфера и во врска за исполнување на оваа цел ги нагласи работилниците кои се одржуваат со лекторите на повеќе теми како и напомена дека основното образование е многу битно во зачувањето на македонскиот јазик. Таа побара да се зголеми бројот на лекторите не само во јавните институции туку и во медиумите, и побара да има правно уредување на статусот на лекторите. Таа им одговори на прашањата на пратениците во врска со интересот на младите за проучување на македонскиот јазик и како Законот за македонскиот јазик влијае на нивниот интерес, но исто така, нагласи дека треба да се подобри и начинот на вреднување на лекторите.

Александар Јордановски, директорот на НУ „Национален конзерваторски центар“, ја спомна ратификацијата на Конвенцијата за заштита на нематеријалното наследство, донесена во 2003 во Парис, ратификувана во 2006 година од нашата држава и обврските што произлегуваа од таа конвенција, а се однесуваат и на македонскиот јазик како нематеријално наследство. Исто така се осврна и на мерките и на дигитализацијата за зачувување и заштита на македонскиот јазик како нематеријално културно наследство. Тој ја нагласи и соработката со Националниот центар за вештачка интелигенција „Везилка“ со цел трајна заштита на најголемиот документациски ресурс во врска со културното наследство, и нагласи дека треба да се внимава на говорно-јазичната норма, Правописот на македонскиот јазик и заштитата на македонскиот јазик.

Деканката на Филолошкиот факултет при Универзитетот „Гоце Делчев“ – Штип, Луси Каранфиловска-Чочоровска, даде преглед на работата на Филолошкиот факултет во Штип и нагласи една од мерките на овој факултет е дека студентите кои се запишани на Македонски јазик и книжевност да бидат ослободени од партиципација за прв циклус студии.

Вонредниот професор на Студиската програма за македонски јазик и литература при Универзитетот во Тетово, Михајло Марковиќ, зборуваше за предизвиците во примената на Законот за употреба на македонскиот јазик во мултиетничка средина, како и за значењето на ефикасното функционирање на Инспекторатот за македонски јазик.

По завршувањето на исказите и дискусијата, претседателката на Комисијата информираше дека надзорната расправа ќе продолжи во наредниот период, за што јавноста и учесниците ќе бидат дополнително известени.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.