Живот

На денешен ден

10 август

1526.- Турската војска под команда на султанот Сулејман Први по победата над Унгарците во Мохачката битка, успеала да го заземе Будим, кој станал седиште на Будимскиот пашалак, провинција на Османлиското царство во наредните 150 години.

1721.- Шведска и Русија со мирот во Нистад, Финска, ја завршиле Големата северна војна, започната во 1700 година, во која рускиот цар Петар Велики ги победил Швеѓаните со што добил излез на Балтичкото Море.

1839.- Роден е американскиот филозоф и логичар Чарлс Сандерс Пирс, основач на прагматизмот. Верувал дека идеите најмногу можат да се испитаат со истражување на последиците кои ги предизвикуваат. Немал универзитетска кариера, главно работел во владини служби, а неговите влијателни собрани дела се објавени постхумно.

1855.- Роден е германскиот археолог Роберт Колдевеј, кој од 1889 до 1917 година го истражувал Вавилон и докажал дека библиската метропола на реката Еуфрат, јужно од Багдат, навистина постоела.

1917.- Во Скопје е роден Драган Ташковски, истакнат македонски историчар, публицист и општествено-политички работник. Умрел на Хвар, на 16 септември 1980 година.

1919.- Во Сен Жермен, кај Париз, склучен бил мировен договор меѓу Австрија и победничките сили во Првата светска војна. Мировниот договор формално ја потврдил пропаста на австроунгарската монархија и на Австрија и било забрането да се здружи со исто така поразената Германија. Со договорот било признаено Кралството на Србите, Хрватите и Словенците.

1925.- Во Париз излегол првиот број на весникот „Македонско дело“, орган на ВМРО (Обединета). Излегувал и во Берлин и Виена. Главен уредник бил Владимир Поп Томов, а во редакцијата биле Димитар Влахов, Јордан Атанасов, Дино Косев, Т. Рилски и други. Ги спроведувал идеите што биле во основата на Мајскиот манифест - борба против режимите на Бугарија, Југославија и Грција, а за независна Македонија во федерација на слободните балкански народи.

1942.- Британското воено воздухопловство во Втората светска војна со 476 авиони го нападнало Диселдорф при што исфрлило околу 100.000 бомби.

1943.- По капитулацијата на Италија во Втората светска војна, германската армија го окупирала Рим.

1944.- Во Софија, на заседанието на Организациониот комитет на Светскиот рударски конгрес, Националниот организационен комитет на Република Македонија бил примен за полноправен член.

1945.- Во Норвешка, под обвинение за предавство, осуден на смрт бил водачот на норвешките фашисти Видкун Квислинг. Во Втората светска војна бил премиер на марионетската влада од 1942 до 1945 година. Со негова помош во 1940 година Германија ја окупирала Норвешка.

1967.- Граѓаните на Гибралтар на референдум ја отфрлиле можноста за припојување кон Шпанија, определувајќи се да останат под управа на Велика Британија.

1976.- Во судирот на патничките авиони „Трајдент“ на британската компанија „Бритиш ервејз“ и „ДЦ-9“ на југословенската компанија ЈАТ, северно од Загреб, загинале сите 176 лица во двата авиона.

1981.- Сликата „Герника на шпанскиот сликар Пабло Пикасо била вратена во Шпанија. Насликана била во 1937 година, по нацистичкото бомбардирање на гратчето Греника во Шпанската граѓанска војна и од 1939 година била во Њујорк. Пикасо оставил аманет „Герника“ да не биде вратена се додека неговата земја не стане демократска држава.

1989.- Унгарија ги отворила границите кон Запад и дозволила заминување на илјадници граѓани на Источна Германија. Масовниот егзодус го предизвикал падот на Берлинскиот ѕид, а подоцна и обединувањето на Германија.

1993.- Израелскиот премиер Јицак Рабин во Ерусалим го потпишал официјалното израелско признавање на Палестинската ослободителна организација (ПЛО). Церемонијата била извршена откако премиерот Рабин го добил писмото од лидерот на ПЛО Јасер Арафат со кое се признава Израел, како и копијата од другото писмо на Арафат во кое тој повикува на крај на Интифадата.

1994.- Во селото Арачиново, Скопско, бил поставен и осветен камен-темелникот на новата црква „Св. Маченик Талалеј“.

2000.- Во Република Македонија се одржале вторите локални избори (по осамостојувањето) за градоначалник и за членови на општинските совети на 123 општини, односно 124 со градоначалникот и Советот на град Скопје.

2001.- Воено товарно возило на АРМ на патот кај месноста Љуботенски бачила нагазило на две противтенковски мини. Животот го загубиле Томе Бадаровски, Гоце Чанкуловски, Бранко Јанев, Томислав Настевски, Марјанчо Бошковски, Ивица Златевски, Томе Димовски и Раде Јанковски, сите припадници на резервниот состав на АРМ од гарнизонот Скопје.

2002.- Швајцарија станала 190 членка на Обединетите нации.

2003.- Шефот на шведската дипломатија Ана Линд, со нож била прободена во стоковна куќа во Стокхолм од страна на Швеѓанин од српско потекло. Следниот ден починала.

2007.- Во својот дом во Палм Спрингс, Калифорнија, во САД, умрел Џејн Вајман, „последната ветеранка на Холивуд“, една од најекспонираните и најкомерцијални актерки во четириесеттите и педесеттите години на 20. век, добитник на „Оскар“. Родена била во 1914 година.

2022.- На 78-годишна возраст почина Кирил Дојчиновски, еден од најголемите фудбалери во историјата на македонскиот фудбал. Македонскиот, но и светскиот фудбал останаа без легендарното име кој во својата играчка и тренерска кариера ќе остане запаметен како еден од најдобрите на овие простори. Дојчиновски засекогаш ќе остане запаметен во историјата на македонскиот спорт како првиот Македонец кој бил дел од светските фудбалски првенства. Тој беше дел од Мундијалот во 1974 година во Западна Германија, тогаш како фудбалер на белградска Црвена ѕвезда. Своите фудбалски почетоци ги бележи во Вардар, каде како тренер и ја заврши својата кариера. Играше за Црвена ѕвезда и француските Троја и Париз. Како тренер работеше во Ел Салвадор, каде што беше и селектор, а ги предводеше и Вардар, Пелистер, Македонија ЃП, Брегалница (Ш), Брегалница (Д) и неколку тима од Ел Салвадор.

2022.- Почина Љубиша Никодиновски – Биш, театарски актер и продуцент и еден од основачите и долгогодишен селектор на фестивалот Млад отворен театар (МОТ). Никодиновски – Биш како тетарски актер работел во театарот “Кај Свети Никита Голтарот” и во „Тетарската работилница ФФ (Зелена гуска)” како еден од нејзините основачи и како продуцент. Се занимавал и со театарска критика и есеистика. Автор е на голем број статии и студии од областа на театарот, а во 2009 година, во издание на „Магор“ излезе од печат и неговата книга „Алтернативниот театар во Македонија“. Љубиша Никодиновски – Биш извршувал и повеќе раководни функции во областа на театарот. Работел во „Македонскиот народен театар” како продуцент и раководител на театарот „Центар”; во МКЦ бил помошник на директорот за драмската програма. Во 1976 година бил еден од основачите на фестивалот „Млад отворен театар”, а во 2010 година бил прогласен за негов почесен претседател. Тој бил еден од основачите и генерален секретар и на Македонскиот центар на ИТИ-Унеско итн.

2023. – Почина акерката Катина Иванова (1951 – 2023), која повеќе од четири децении беше дел од Македонскиот народен театар. Беше мајстор на сценска интерпретација, со истакнат сценски говор, и посебно специфичен и топол сензибилитет. Катина Иванова беше насмеана и префинета личност, постојан следач на претставите, поддржувач на актерите. На сцената на МНТ дебитира уште како студентка во претставите „Соблазна во Шентфлоријанската долина“ и „Славата и смртта на Хоакин Муриета“ (двете во 1976). По дипломирањето, односно од 1979 г., член е на ансамблот на МНТ, каде остварува бројни доминантни улоги во над 45 претстави. Со подеднаква професионална љубопитност и страст настапува и на сцената на други театри низ Македонија, како и во проекти на независни театарски трупи. Снимила десетина филмови и ТВ серии докажувајќи се како актерка со исклучителен креативен потенцијал. За своите актерски остварувања, добитник е на Награда за најдобро театарско остварување на Фестивалот „Tеатарски празници“ (Благоевград, Бугарија) за улогата на Мег во претставата „Роденден“ и Наградата на ревијата „Екран“ за улогата на Ревзија во филмот „Џипси меџик“ (1997). /МИА

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Забава

Сте тргнале на пат со автобус или воз? Една од овие 7 ситници може да ви го олесни патувањето

Имајте ги во вид „малите тајни“ кои патувањето со воз или автобус го прават далеку полесно. Овие 7 ситници што не се скапи, а може значително да ви го олеснат патувањето.

Канцелариска штипка за завеси

Секој што патувал ноќе со воз знае колку е важно да постои нешто што би ја „смирило“ завесата да не се движи и да не пропушта светлина.

Обична канцелариска штипка може да го реши проблемот за неколку секунди. Со неа може да ги споите завесите, да ги прицврстите на полица или да закачите порака „Не вознемирувај“. Истиот трик одлично функционира во хотели кога сакате целосно да ја замрачите собата.

Проѕирна леплива лента

Можеби звучи необично, но мала ролна селотејп може да биде вистинско „спасувачко“ средство. Селотејпот може да помогне при пукање на куфер, или ако полначот излегува од штекерот, кога климата дува право во вас или кога сакате привремено да прицврстите нешто во возот или хотелот. Многу искусни патници тврдат дека селотејпот е една од најкорисните нешта што ги понесуваат на пат.

Вакуумска зип кеса

На ова попрво ќе се сетите пред патувањето, бидејќи се користи при пакување на гардеробата, но може да има уште една интересна намена. Ако ја надувате и затворите, ќе добиете импровизирана перница што не зазема многу простор. Кога повеќе не ви треба, едноставно го испуштате воздухот и ја враќате во торбата. Може да послужи и како потпирач на грбот или нозете во текот на долги патувања.

Капки за очи

Клима уредите во возовите, автобусите и авионите често ги сушат очите повеќе одошто мислиме. Затоа, многу патници на крајот од патувањето чувствуваат пецкање, замор и непријатно чувство на сувост. Вештачките солзи или капките за хидратација на очите може моментално да ви олеснат, а зафаќаат минимален простор во торбата.

Силиконска чаша на склопување

Овој практичен додаток се склопува до големина на кредитна картичка. Може да послужи за чај или кафе, инстант нудли, овошје или грицки. Предноста е што не мора да користите пластични чаши за еднократна употреба, лесно ја собира во џеб или ранец.

Мал пренослив вентилатор

Ако некогаш среде лето сте патувале со автобус без клима, знаете колку оваа ситница може да значи. Мал вентилатор со USB полнење може да ви го разлади лицето за време на горештините, да ви помогне полесно да заспиете, да ја ублажи вревата од околината, да ви исуши ситни работи, како чорапи или марамчиња.

Најпрактични модели се оние со вградена батерија што може да работи со часови без полнење.

Фотографирање на сите карти

Фотографирањето на картите, резервациите и документите, и нивно зачувување во телефонот, електронската пошта или омилената апликација може да биде од голема корист во случај да сте ги изгубиле во хартиена форма, но и за полесно докажување на резервацијата и потребните податоци.

На крај, удобното патување не зависи од тоа колку работи носите со себе, туку колку добро ги применувате. Некогаш токму најевтините ситници прават голема разлика помеѓу напорен пат и пријатно патување.

Живот

Научници прецизно изменија гени на човечки ембриони – се крена тревога

Деновиве, една нова студија предизвика воодушевување во научните кругови, но и тревога поради идејата „дизајнирање на бебиња“.

Научници од Универзитетот Колумбија објавија дека успешно извршиле прецизни промени во ДНК на човечки ембриони во рана фаза од развојот, без големи хромозомски оштетувања какви што некогаш беа почесто случај кај класичната технологија на изменa на гeните, познатa како CRISPR-Cas9.

Посуптилна промена во гените

Истражувањето го спроведе тим предводен од Дитер Егли од Универзитетот Колумбија. Користеше технологија наречена уредување на бази и е понова верзија на технологијата CRISPR-Cas9. За разлика од класичната CRISPR-Cas9, која често се опишува како молекуларни ножици бидејќи ги сече обете нишки на двојната спирала од ДНК, уредувањето на базите е посуптилно. Тоа не се обидува да сече во внатрешноста на геномот, туку хемиски менува една „буква“ од ДНК во друга.

Како функционира технологијата?

ДНК може да се смета за џиновска книга на животот напишана во четири букви, или азотни бази: A, T, C и G.

Технологијата CRISPR-Cas9 научниците ја презеле од бактериите и ја претворија во алатка. Имено, бактериите по средба со вирус што ги напаѓа можат да складираат фрагменти од неговата ДНК како молекуларна меморија, а потоа да ги користат како инструкции за препознавање и сечење на вирусната ДНК ако вирусот се појави повторно. Во овој систем, кратката молекула на РНК го води протеинот Cas9 до соодветниот вирусен генетски запис, а потоа Cas9 го сече, помагајќи им на бактериите да ја запрат инфекцијата.

Во уредувањето на гени, CRISPR-Cas9 се користи за прецизно сечење на ДНК на избрано место, а потоа природните механизми за поправка на ДНК гените можат да ги инактивираат, да ги коригираат мутациите или да вметнат нови генетски секвенци. Сепак, оваа поправка не е секогаш уредна или контролирана. Може да заврши со бришење на големи делови од геномот, или други непожелни промени.

Уредувањето на бази е изведено од CRISPR технологијата, но не работи на ист начин како класичната технологија за измена на гените CRISPR-Cas9.

Во уредувањето на бази, CRISPR системот се користи и наоѓање на точната локација во геномот, но Cas9 е модифициран така што не сече ДНК или сече само еден ланец. На него има прикачен ензим кој хемиски претвора една база во друга, а потоа клетката го довршува процесот и ја утврдува промената.

Уредувањето на бази е слично како коригирање печатни грешки. Целта е да се промени една буква, како што е A во G, без да се направи голем рез низ двојната спирала на ДНК.

Уредени се гени важни за холестеролот и крвните заболувања

Во новата работа, научниците тестираа уредувачи на аденински бази, или алатки што можат да ја претворат A во G. Тие се насочија кон две области: генот PCSK9, важен во регулацијата на холестеролот, и гените HBG1/2, поврзани со феталниот хемоглобин, кој е важен за болести како што се српеста анемија и бета-таласемија. Хемоглобинот е протеин во црвените крвни клетки што носи кислород.

Најважниот резултат од експериментот беше тоа што уредувањето беше ефикасно, а авторите не открија големи делеции или хромозомски абнормалности на целните места. Ова е клучно бидејќи претходните обиди за користење на класичната CRISPR-Cas9 технологија кај човечки ембриони покажаа дека сечењето на ДНК може да предизвика сериозен геномски хаос.

Проблемот со несовршеноста

Егли претходно предупреди за овој проблем со технологијата CRISPR-Cas9. Во 2020 година, неговиот тим објави труд во списанието Cell во кој покажа дека кај човечките ембриони оваа технологија може да доведе до губење на големи делови од хромозомот или дури и целиот хромозом. Универзитетот Колумбија тогаш предупреди дека ваквите наоди покажуваат зошто е потребна екстремна претпазливост пред каков било пристап во клиничките примени.

Новата студија е обид да се одговори на тоа прашање. Според прелиминарната верзија на овој научен труд, таа е охрабрувачка, но не и убедлива. Авторите наведуваат дека уредувањето/менувањето на базата не предизвикало големи хромозомски нарушувања, дека несаканите промени надвор од целното место зависеле од кратка РНК молекула која го води целиот систем (модифициран протеин Cas9 поврзан со посебен ензим) до точното место во геномот каде што треба да дејствува.

Начинот на кој научниците ја воведувале алатката за уредување на гени во ембрионите бил исто така важен. Кога едиторот на базата го вметнале директно како готов протеин, во времето на оплодувањето или многу набргу потоа, ембрионите можеле да продолжат да се развиваат до бластоциста. Бластоцистата е рана фаза на ембрионот, неколку дена по оплодувањето, пред природно да се имплантира во матката.

Од вака уредените ембриони, научниците можеле да добијат и ембрионални матични клетки, или клетки што можат да се развијат во различни видови ткива. Но, кога се обиделе да ја воведат истата алатка како РНК, односно како инструкција за клетката сама да го произведе едиторот, развојот на ембрионот запирал рано. Ова покажува дека во ваквите процедури, не е важна само алатката што се користи, туку и моментот и формата во која се воведува.

Проблемот со мозаичноста

Според извештајот во „Волстрит џурнал“, во студијата на Егли, речиси 80 % од ембрионите станале мозаични, што значи дека генетската промена во дезоксирибонуклеинската киселина не влијаела на сите клетки; некои го задржале непроменетиот ген. Мозаичноста е голем проблем за каква било клиничка примена бидејќи ембрионот може да има мешавина од изменети и неизменети клетки. Ако целта е да се спречи наследна болест, таков резултат не е доволно сигурен.

Егли затоа не тврди дека научниците се подготвени да уредуваат бебиња. Тој додаде дека овој процес мора да се одвива преку дискусија што е во согласност со научниот напредок.

Случајот со кинескиот научник

Контекстот е особено чувствителен поради случајот од 2018 година, кога кинескиот научник Хе Џианкуи објави дека се родени првите бебиња кај кои ги уредил гените. Тој тврдеше дека со помош на технологијата CRISPR-Cas9 го променил генот CCR5 во обид да ги направи децата поотпорни на ХИВ инфекција. Научната заедница го осуди експериментот како неодговорен, предвремен и етички неприфатлив, а подоцна тој заврши во затвор три години.

Оттогаш, уредувањето на човечките репродуктивни клетки, т.е. промените што би можеле да се пренесат на идните генерации, е една од најчувствителните теми во модерната биологија. Некои научници предупредуваат дека богатите би можеле да се обидат да го искористат пробивот за создавање деца ин витро кои би имале некои посакувани особини како што се исклучителна убавина или интелигенција.

Автомобилизам

Истражување: Возачите на овој бренд имаат низок коефициент на интелигенција

Студија спроведена во Велика Британија се обиде да утврди дали постои врска помеѓу брендот на автомобилот и интелигенцијата на возачот - што мислите, како помина?

Според резултатите од студијата, возачите на „Volvo“ постигнале највисоки просечни резултати на тестот за интелигенција, додека сопствениците на „BMW“ и „Mini“ биле на самото дно на листата. Возачите на „Volvo“ постигнале просечен коефициент на интелигенција од 115, што се смета за резултат над просекот.

Спротивно на тоа, возачите на „BMW“ и „Mini“ имале просечен резултат од 87, што се класифицира како интелигенција под просекот. Авторите на студијата наведуваат дека ова може да укажува и на одредени разлики во однесувањето зад воланот, иако нагласуваат дека резултатите не претставуваат доказ за причинско-последична врска.

Меѓу познатите личности кои возеле или сè уште возат „Volvo“ низ годините се актерките Меган Фокс, Џенифер Гарнер и Кејт Винслет, како и покојниот поранешен селектор на фудбалската репрезентација на Англија, Свен Горан Ериксон, легендарниот актер Пол Њуман и фронтменот на Нирвана, Курт Кобејн.

Покрај „Volvo“, првите пет брендови со највисоки оценки беа Шкода, „Tesla“, „Toyota“ и „Honda“. На другиот крај од табелата, покрај „BMW“ и „Mini“, се „Land Rover“, „Vauxhall“ и „Fiat“.

Како беше спроведено истражувањето?

Истражувањето беше спроведено од „Free Bets“ на примерок од 2.000 возачи во Велика Британија. Учесниците полагаа стандардизиран тест за интелигенција, а потоа посочија кој автомобил го возат. Врз основа на овие податоци, истражувачите создадоа рангирање на брендовите на автомобили според просечниот коефициент на интелигенција на нивните сопственици.

Портпаролот на истражувањето, Тим Агњу, рече дека возачите на „Volvo“ долго време се сметаат за „разумни“ и дека резултатите од истражувањето ја поддржуваат оваа перцепција. Во исто време, тој оцени дека резултатите не се особено поволни за сопствениците на „BMW“ и „Mini“, кои постигнаа најниски просечни резултати.

Според истражувањето, ранг-листата изгледа вака:

1. Volvo - 115

2. Skoda - 113

3. Tesla - 112

4. Toyota - 112

5. Honda - 111

6. Volkswagen - 109

7. Nissan - 107

8. Hyundai - 106

9. Kia - 106

10. Ford - 102

11. Jaguar - 101

12. Mercedes-Benz - 99

13. Audi - 98

14. Peugeot - 96

15. Renault - 96

16. Land Rover - 91

17. Vauxhall - 90

18. Fiat - 89

19. BMW - 87

20. Mini - 87

Резултатите од ова истражување треба да се гледаат со претпазливост. Ова е анкета спроведена на ограничен примерок од испитаници, па затоа не докажува дека марката на автомобилот ја одредува интелигенцијата на возачот, туку претставува интересна статистичка споредба што можеби не ја одразува ситуацијата во пошироката популација.

Извор: Б92

Тагови: возачи коефициент на интелигенција