Западна Европа е погодена од најсилниот и најраспространет топлотен бран некогаш забележан во областа, а научниците предупредуваат дека овој интензитет на екстремна топлина е можен само поради климатската криза предизвикана од согорувањето на фосилни горива.

Според анализата на конзорциумот World Weather Attribution (WWA), таканаречената топлинска купола што го заробува топлиот воздух над континентот предизвикала речиси половина од 850-те најголеми градови во Европа да го доживеат најлошиот топлотен стрес досега, комбинација од екстремни температури и висока влажност.

Научниците истакнуваат дека овој вид топлотен бран би бил незамислив пред само педесет години, а парните услови создале опасна средина каде што потењето е помалку ефикасно во ладењето на телото.

Климатизацијата како политичко бојно поле

Овие екстремни температури го претворија климатизацијата во една од најважните, но и најжестоките политички и идеолошки дебати на континентот. Европските земји, кои историски не зависеле од системите за ладење поради поранешната блага клима, сега се соочуваат со сложена одлука: да прифатат масовно инсталирање на климатизација или да се спротивстават на оваа технологија во потрага по алтернативни, поеколошки решенија. Дебатата особено ескалираше во Франција, каде што политичарите веќе почнаа да ги усогласуваат идеолошките табори во подготовка за претседателските избори во 2027 година.

Водечката фигура на француската десница, Марин Ле Пен, ги обнови своите повици за масовно национално климатизирање во домаќинствата, повторувајќи го своето ветување за „голем план за климатизација“.

Од друга страна, нејзиниот политички ривал од левицата, Жан-Лук Меланшон, остро се спротивстави на идејата, прогласувајќи го масовното инсталирање на клима уреди за лажно решение кое само го влошува проблемот и наместо тоа повика на итни подобрувања на изолацијата на зградите. Додека политиката дебатира, податоците од Google Trends покажуваат дека пребарувањата за инсталирање на домашни клима уреди во Франција скокнале за 130%, живописно илустрирајќи го очајот на граѓаните кои се обидуваат да се одбранат од неподносливата топлина.

Колку сме всушност климатизирани?

Употребата на климатизација во Европа е историски екстремно ниска во споредба со Северна Америка или Азија, а само околу 19 до 20 проценти од европските домаќинства поседуваат системи за ладење.

Сепак, според анализите на Бостонската консалтинг група и проекциите на Меѓународната агенција за енергија (IEA), се очекува бројот на клима уреди во Европската Унија да достигне 275 милиони до 2050 година, што е повеќе од двојно повеќе од нивото од 2019 година. Како што се очекуваше, земјите со потопла клима се водечки, а Италија го држи убедливо првото место и троши повеќе од една третина од вкупната електрична енергија наменета за ладење во целата ЕУ, по што следат Грција, Франција и Шпанија.

Научниците од проектот WWA го анализираа најжешкиот тридневен период од овој топлотен бран и утврдија дека и дневните максимуми и ноќните температури би биле практично невозможни во ова време од годината уште во 1976 година, кога планетата била во просек за 3,5 °C постудена од денес.

Винсен Вигие, истражувач во Меѓународниот центар за истражување на животната средина (CIRED) со седиште во Париз, објаснува дека климатизацијата во поголемиот дел од континентална Европа едноставно не била потребна во текот на 20 век бидејќи и зимите и летата биле благи. Сепак, со драматичните климатски промени, таа реалност е целосно променета.

Спас за здравјето или опасност за животната средина?

Додека политичарите често го гледаат проблемот црно-бело, експертите предупредуваат дека реалноста е многу посложена. Достапните медицински и научни податоци потврдуваат дека клима уредите играат клучна улога во заштитата на човечките животи за време на топлотни бранови бидејќи директно ги намалуваат здравствените ризици поврзани со топлината. Антонио Гаспарини, професор по биостатистика и епидемиологија на Универзитетот во Лондон, вели дека климатизацијата е една од најдиректните краткорочни мерки за јавно здравје за ублажување на топлотниот удар, особено за ранливите групи како што се постарите лица и хронично болните, но тој нагласува дека тоа мора да биде само дел од долгорочна стратегија.

Слично на тоа, епидемиологот за животна средина Пјер Масло тврди дека зголемената употреба на клима уреди во последните децении покажала дека ги намалува смртните случаи поврзани со топлината, но ова објаснува само една петтина од целокупното подобрување.

Масло, исто така, предупредува на значаен социјален проблем и прашање на еднаквост, со оглед на тоа што приватното климатизирање најчесто не го користат финансиски најзагрозените и најранливите сегменти на општеството. Покрај тоа, постои и прашањето за хигиената; Иако правилно функционирачките системи го прочистуваат воздухот од полен и честички, неодржуваните и нечистените филтри стануваат место за размножување на опасни микроби, вклучувајќи ги и бактериите што предизвикуваат легионерска болест.

Најголемиот парадокс на масовното воведување на климатизација лежи во неговото негативно влијание врз животната средина. Системите за ладење драстично ја зголемуваат побарувачката за електрична енергија во време кога мрежите се најоптоварени, што може да предизвика масовни дефекти на електроенергетскиот систем и ограничувања. Ако оваа енергија се произведува од фосилни горива, се создава маѓепсан круг бидејќи емисиите на стакленички гасови се дополнително поттикнати. Покрај тоа, клима уредите исфрлаат отпадна топлина на улицата, што директно го зголемува ефектот на урбаните топлински острови и ги прави веќе густо изградените градски области уште потопли.

Згради изградени за други времиња

Затоа, експертите нагласуваат дека дискусијата не треба да биде за тоа дали сме „за“ или „против“ климатизацијата, туку како да ги прилагодиме самите згради на новата климатска реалност. Тоа е горлив проблем за Западна Европа, каде што милиони луѓе живеат во згради кои историски биле дизајнирани да ја задржат топлината во текот на зимата, а сега се целосно непропустливи за летните екстреми.

Жулиен Ханс, директор за истражување во Францускиот научно-технички центар за градежништво (CSTB), го открива шокантниот факт дека околу половина од постојниот станбен фонд во Франција не ги исполнува современите стандарди за заштита од прегревање кои сега се задолжителни за нова градба.

Според Ханс, решенијата мора да се применуваат систематски и во слоеви: прво со намалување на ефектот на топлинските острови во градовите, потоа со заштита на фасадите и прозорците и конечно со изолација на покривите. Доколку се спроведат овие мерки, во повеќето случаи може да се одржува удобен простор за живеење без систематска употреба на климатизација. Научникот Винсент Вигие додава дека едноставните решенија, како што се инсталирање ролетни, ролетни, создавање сенка и садење дрвја, можат да се воведат релативно брзо. Сепак, длабинските енергетски реновирања и изолацијата на зградите напредуваат многу побавно поради административните бариери и високите финансиски трошоци.

Системите пукаат под притисок

Додека решенијата се спроведуваат премногу бавно, притисокот врз болниците и инфраструктурата во Европа драматично расте. Обединетото Кралство ја бележи највисоката јунска температура досега (36,7 °C во Сомерсет), училиштата се затвораат, а железничкиот и воздушниот сообраќај се откажуваат низ целиот континент. Каролина Переира Маргидан од Климатскиот центар на Црвениот крст се сеќава дека по катастрофалниот топлотен бран во 2003 година, кој одзеде десетици илјади животи во Европа, земјите инвестираа во системи за рано предупредување, што спаси многумина, но сегашното ниво на инвестиции во инфраструктура едноставно повеќе не е доволно за одбрана од сè поекстремни услови.

Затоа, климатолозите упатуваат драматични апели и признаваат дека звучат како расипана плоча што ги повторува истите податоци со години. Професорката Фридерике Ото од Империјал колеџ во Лондон се сеќава на студија од 2024 година која покажа дека две третини од жртвите во три дена летна топлина во само 12 градови не би умреле доколку немало човечко влијание врз климата. Со официјалните податоци од експертите кои предупредуваат дека растечката глобална топлина веќе убива по едно лице секоја минута низ целиот свет, Европа повеќе не се соочува со теоретско прашање за екологијата, туку со итна борба за опстанок на населението во сопствените домови.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.