Средношколската средба е силен потсетник дека некои луѓе стареат грациозно повеќе од другите. Некои влегуваат во своите постари години физички силни и ментално остри. Други почнуваат да се чувствуваат слаби или заборавени многу порано во животот отколку што се очекуваше, објави Еурекалерт.

„Начинот на кој старееме со возраста е сосема различен од тоа колку пати сме го обиколиле сонцето“, вели Ахмад Харири, професор по психологија и невронаука на Универзитетот Дјук.

Научниците од Универзитетот Дјук, Универзитетот Харвард и Универзитетот Отаго во Нов Зеланд развија алатка што може да каже колку брзо некој старее, додека е сè уште доволно здрав, со преглед на скенирања на мозокот.

Врз основа на едно МРИ скенирање на мозокот, алатката може да го процени ризикот од хронични болести во средниот век кои обично се јавуваат децении подоцна. Овие информации би можеле да помогнат во поттикнувањето на промените во начинот на живот и исхраната за подобрување на здравјето.

Кај постарите луѓе, инструментот може да предвиди дали некој ќе развие деменција или други болести поврзани со возраста години пред да се појават симптомите, кога може да има поголеми шанси за забавување на текот на болеста.

„Откривме колку брзо луѓето стареат користејќи податоци собрани во средниот век. Ова ни помага да ги предвидиме дијагнозите на деменција кај луѓе кои се многу постари“, вели Харири.

Наоѓањето начини за забавување на опаѓањето поврзано со возраста е клучно за да им се помогне на луѓето да живеат поздрав и подолг живот. Но, прво, треба да откриеме како да го следиме стареењето на прецизен начин.

Развиени се неколку алгоритми за мерење на тоа колку добро старее една личност. Сепак, повеќето од овие „часовници за стареење“ се потпираат на податоци од луѓе од различни возрасти во еден момент, наместо да ги следат истите лица додека стареат.

„Она што изгледа како побрзо стареење може едноставно да се должи на разликите во изложеноста на работи како оловен бензин или чад од цигари кои се специфични за нивната генерација“, вели Харири.

Предизвикот е да се измери колку брзо се случува процесот без влијание на фактори на животната средина или историски фактори кои не се поврзани со стареењето.

Истражувачите се потпирале на податоци од 1.037 луѓе кои биле проучувани од раѓање во 1972-1973 година како дел од Новозеландската студија Данидин, именувана по градот во кој се родени.

На секои неколку години, истражувачите ги набљудувале промените во крвниот притисок, индексот на телесна маса, нивоата на гликоза и холестерол, функцијата на белите дробови и бубрезите и други мерења, дури и повлекувањето на непцата и расипувањето на забите.

Тие го користеле целокупниот модел на промена кај овие здравствени индикатори во текот на речиси 20 години за да генерираат мерка за тоа колку брзо старее секое лице.

Новиот инструмент бил трениран да ја процени оваа стапка на стареење користејќи само информации добиени од едно МРИ скенирање на мозокот на 860 учесници во студијата Данидин кога имале 45 години.

Потоа ова било користено за анализа на скенирања на мозокот во други бази на податоци од луѓе во Обединетото Кралство, САД, Канада и Латинска Америка.

Побрзо стареење и поголем ризик од деменција

Низ множествата податоци, луѓето кои старееле побрзо на оваа мерка имале полоши резултати на когнитивните тестови и побрзо се намалувале во хипокампусот, област од мозокот важна за меморијата.

Поважно е што тие имале поголема веројатност да доживеат когнитивен пад во подоцнежниот живот.

Во една анализа, истражувачите испитале скенирања на мозокот на 624 луѓе на возраст од 52 до 89 години од Северноамериканската студија за ризик од Алцхајмерова болест.

Луѓето за кои инструментот сметал дека стареат најбрзо кога влегле во студијата имале 60 проценти поголема веројатност да развијат деменција во подоцнежните години. Тие, исто така, почнале да имаат проблеми со меморијата и размислувањето порано од оние кои старееле побавно.

Врски тело-мозок

Исто така, беше откриено дека луѓето кои покажувале знаци на побрзо стареење имале поголема веројатност да имаат полошо целокупно здравје, не само во однос на функцијата на мозокот. Луѓето кои старееле побрзо биле послаби и имале поголема веројатност да имаат здравствени проблеми поврзани со возраста, како што се срцеви удари, белодробни заболувања или мозочни удари.

Оние кои старееле најбрзо имале 18% поголема веројатност да им биде дијагностицирана хронична болест во следните неколку години, во споредба со луѓето кои старееле со просечна брзина.

Уште позагрижувачки е што тие имале и 40% поголема веројатност да умрат во тој временски период од оние кои старееле побавно.

„Врската помеѓу стареењето мозок-тело е доста силна“, вели Харири.

Корелацијата помеѓу брзината на стареење и деменцијата беше подеднакво силна кај другите демографски и социоекономски групи како и кај оние на кои беше обучен моделот, вклучувајќи примерок од Латиноамериканци и учесници со ниски приходи, кои не се белци од Обединетото Кралство.

„Се чини дека е нешто што се регистрира и се рефлектира во сите мозоци“, вели Харири.

Овој труд е значаен бидејќи луѓето ширум светот живеат подолго. Во наредните децении, се очекува бројот на луѓе над 65 години да се удвои, достигнувајќи речиси една четвртина од светската популација до 2050 година.

Сепак, како што живееме подолго, за жал, повеќе луѓе ќе доживуваат хронични болести поврзани со стареењето, вклучително и деменција, вели Харири.

Економскиот товар на деменцијата е веќе огромен. Истражувањето сугерира дека глобалните трошоци за лекување на Алцхајмеровата болест, на пример, ќе се зголемат од 1,33 трилиони долари во 2020 година на 9,12 трилиони долари во 2050 година. Тоа е слично или поголемо од трошоците за болести како белодробни заболувања или дијабетес, кои влијаат на повеќе луѓе.

Ефикасните третмани за Алцхајмеровата болест остануваат недостижни. Повеќето одобрени лекови можат да помогнат во контролата на симптомите, но тие не ја запираат или поништуваат болеста.

Едно можно објаснување зошто лековите досега не биле ефикасни е тоа што биле започнати предоцна, кога протеините што се акумулираат во и околу нервните клетки кај Алцхајмеровата болест веќе направиле премногу штета.

„Лековите не можат да го вратат во живот умирачкиот мозок“, вели Харири.

Сепак, во иднина, новата алатка би можела да овозможи порано идентификување на луѓето кои можеби се на патот кон Алцхајмерова болест и евалуација на интервенциите за да се спречи тоа - пред оштетувањето на мозокот да стане обемно и без да мора да се чекаат децении за проценка.

Покрај предвидувањето на ризикот од деменција со текот на времето, новиот часовник ќе им помогне и на научниците подобро да разберат зошто луѓето со одредени фактори на ризик, како што се слаб сон или нарушувања на менталното здравје, стареат различно.

Потребни се повеќе истражувања за да се премине од алатката за истражување, наречена DunedinPACNI, кон нешто со практична примена во здравствениот систем. Во меѓувреме, сепак, инструментот би можел да им помогне на истражувачите со пристап до МРИ скенирања на мозокот да ги мерат стапките на стареење на начини што се невозможни за часовниците за стареење врз основа на други биомаркери, како што се крвните тестови. „Се надеваме дека ова е важна нова алатка за предвидување на ризикот од болести, особено Алцхајмеровата болест и сродните деменции, а можеби и за наоѓање подобар начин за справување со прогресијата на болеста“, вели Харири.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.