Во развиени земји во светот љубопитноста на посетителите со оштетен вид е задоволена со повеќе конкретни мерки, пристап и зачестени тактилни изложби, а во нашата држава пионерските чекори ги прави или направи д-р Ирена Ружин, вработена во НУ Завод и музеј – Битола, чија сторија почнува од денот кога почнува да членува во Балканска група за пристап до музеите (BMAG) обучувана од британски експерти.

Обуката се вршеше 3 години, а во меѓувреме учествувавме на други конференции, семинари и имплементиравме десетици проекти во регионот со поддршка на Балканска музејска мрежа и Headley trust од Велика Британија. Нашето искуството во текот на изработката на студиите за пристапност кои се однесуваат на Археолошки музеј во Скопје, Музеј на македонската борба во Скопје, Завод и музеј во Битола, но и на Музеј на Војводина во Нови Сад и други, ни покажа дека музеите што се сместени во згради што се споменици на култура најтешко се спроведуваат стандардите за пристапност, а во новите згради физичката пристапност може да се подобри, но мултисензорно искуство може да овозможат сите општествено одговорни институции, кои треба да се приспособат на потребите на сите посетители. Во таа смисла сакам да потсетам дека одличен пример за пристапност на музеј при самото проектирање и градба е Меморијалниот центар на холокаустот на Евреите од Македонија и неколку други музеи во државата, вели д-р Ружин.

Тактилни изложби во функција на лицата со оштетен вид

Тактилни изложби содржат тактилните слики, описи на Брајово писмо и тактилните копии, кои лицата со оштетен вид ги доживуваат низ допир на предметите и притоа ги добиваат потребните информации, слушаат нарации, а лицата со оштетен слух ги гледаат видеата на знаковен јазик, појаснува д-р Ружин.

За секоја тактилна изложба се подготвуваат фотографии, текстови со описи за предметите, текстови на Брајово писмо и се снима аудионарација. За изложбата се снима видео на знаковен јазик и, секако, тактилна слика, цртеж на специјална капсулна хартија и со посебна машина фузер, кој го доловува предметот низ релјеф, односно неговите изразени контури, декоративните и други елементи. Пристапот до аудио и видео на знаковен јазик се овозможува со QR-код, кој претставува врска со веб-страницата и Јутјуб, каде што тие се постојано достапни. Сè заедно се поставува на панели и се презентира пред посетителите. Со допир на тактилните слики, Брајовото писмо и тактилните копии, лицата со оштетен вид ги доживуваат предметите и ги добиваат потребните информации, слушаат нарации, а лицата со оштетен слух ги гледаат видеата на знаковен јазик. Овие проекти се интересни и за учениците и за сите други посетители. Во битолскиот НУ Завод и музеј користиме и гасеничар, лифткар, за посетителите во колички, направа што ги совладува скалите до првиот и вториот кат, со што изложбите и поставките се пристапни, вели д-р Ружин и додава дека соработката со здруженијата на граѓани на лицата за попреченост, специјалните училишта, ресурсните центри и слично е потврдена со успешноста на активностите и проектите, односно позитивните ефекти и резултати за кои зборуваат посетителите со попреченост.

Домашна и меѓународна промоција на тактилните изложби

Тактилната изложба од НУ Завод и музеј Битола есенва гостуваше во НУ Завод и музеј Струмица, а на почетокот од овој месец, а по повод Меѓународниот ден на лицата со попреченост, со поддршка од Министерство за култура, нова тактилна изложба со 22 мотиви беше поставена во битолската Магаза, како и во Ресурсниот центар на Здружението на слабовиди и слепи лица, со поддршка од Гаус институт – Битола, каде што поставивме тактилна изложба со мотиви од најрепрезентативните згради во Битола и тактилни музејски копии, кои трајно ќе останат во овој простор, вели д-р Ружин.

Во проектите за пристапност што ги водам се вклучени голем број стручни лица. Описите на предметите ги прават кустосите од музеите, тактилните слики Татјана Мијатовиќ, текстовите на Брајово писмо Тесалија Жирова и Андријана Шокларовска, Катерина Шаркоска интерпретатор на знаковен јазик, Силвана Петрова Насух е наратор, Александар Котевски камера, аудио студио Гимел, Михаил Марковски – монтажа, техничка обработка студио Кочов, а идејниот концепт за пристап е на м-р Јове Парговски, кој е автор и на дел од тактилните слики. Често соработуваме со Милена Милошевиќ Мициќ, Жељка Сушиќ, членови на Балканската група за пристаp на музеите (BMAG).

Нашата сторија е со широк опфат и ги надмина македонските граници. Наша тактилна изложба со превод на хрватски јазик годинава гостуваше во Тифлолошкиот музеј во Загреб, Хрватска, каде што се одржаа голем број работилници за лицата со оштетен вид. До крајот на годинава наша тактилна изложба ќе биде поставена во Словенија, во Националниот музеј на ослободувањето, Марибор. Двата проекти и гостувања се поддржани од Министерството за култура. Но, сакам да потсетам дека минатите години со тактилни изложби гостувавме повеќе пати во музеи во Лесковац и Књажевац, Србија, со кои имаме одлична соработка. Со Роднокрајниот музеј од Књажевац соработувавме и подготвивме проект „Музеј за сите – музеј за понесување" и концепт „Музеј во куфер", поточно тактилни копии од двата музеи, сместени во мала дрвена касела, со која одиме на места каде што учат или живеат лица со попреченост или стари лица и ја пренесуваме приказната за тие предмети. Со Музејот од Зеница, од БиХ работевме на заеднички проект наречен „Допир на уметноста", каде што исто така гостувавме со изложба на наши тактилни копии. Со овие гостувања не само што допревме до голем број посетители со попреченост од регионот туку и правиме голема промоција на нашето кутурно наследство. Во моментов работам на креирање работилници за деца со различна попреченост, според методологија на меѓународниот проект ToMiMeUS (Towards a Multisensory and Inclusive Museum for Individuals with Sensory Disabilities) преку Балканска музејска мрежа, а ќе бидат спроведени во нашата институција. Како раководител од нашата држава вклучена сум и во меѓународниот проект за пристапност на четири балкански музеи „Подобрување на пристапноста на музеите на Балканот за лицата со попреченост", поддржан од американската амбасада во Белград, каде што е вклучен Меморијалниот центар на холокаустот на Евреите од Македонија, вели за МИА, д-р Ружин.

Успешната приказна на д-р Ирена Ружин за посветеноста и професионалниот пристап и помош за лицата со оштетен вид изразена низ тактилните изложби и проекти за пристапност се дополнува и со други конкретни примери како што се проектот „Еден час" (One HOUR – “Holocaust museum gives Opportunity for disabled visitors and Unique experience with Rare exhibition”) со тактилна изложба и видеа на знаковен јазик за 19 секции во Меморијалниот центар на холокауст на Евреите од Македонија, проектот „Пристапни музеи" во Археолошкиот музеј во Скопје, проектот Фокус (FOCUS – Fostering Of Capacities for Unique Senses experience for disabled visitors) во Музејот на македонската борба во Скопје, со тактилни изложби и видеа на знаковен јазик за предмети од постојаните поставки и други.

Во светот 15 проценти или еден билион луѓе имаат некој тип попреченост, нагласува д-р Ружин, сите чинители кои се вклучени во туризмот или претставуваат туристичка атракција, локалитет или музеј треба и мора да размислуваат повеќе.

Неопходно е да се следат конвенциите за човекови права, законска регулатива, стандарди… Во музеите, најдобро е да се практикува универзалниот дизајн и социјалниот модел, како и да се спроведуваат активности, проекти што ќе овозможат мултисензорно искуство од посетата на сите еднакво. Ова еднакво важи за оние институции што се општествено одговорни и за оние што во иднина сакаат да бидат. Во развиените земји воведувањето на модерните технологии со цел подобрување на пристапноста во институциите е од огромна важност, но ние не сме во можност да ги имплементираме поради високите цени. Затоа изнаоѓаме начин за евтини и мали интервенции, кои многу значат, а некогаш дури и не се потребни финансиски средства. Во агендата на Обединетите нации до 2030 година се поставени цели во насока на тоа „никој да не се остави ЗАД себе", и затоа со мојот тим уживам во оваа хумана приказна, ни рече д-р Ирена Ружин. /МИА

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.