Ги збунува астрономите со децении, но новата вселенска мисија што пристигнува следната година конечно би можела да ја реши мистеријата на планетата што, според сите извештаи, не треба да постои, пишува Би-Би-Си.

На прв поглед, Меркур може да изгледа како најдосадната планета во Сончевиот систем. Неговата неплодна површина нема значајни карактеристики, нема докази за вода во минатото и има тенка атмосфера што едвај постои. Сепак, под таа неинтересна надворешност лежи фасцинантен и неверојатен свет обвиткан во мистерија.

Планетарна аномалија

Планетарните научници сè уште се загрижени од самото постоење на оваа планета. Меркур е мал - 20 пати помалку масивен од Земјата. И покрај ова, таа е втората најгуста планета во нашиот систем, веднаш по Земјата, а причината за ова е огромното метално јадро што го сочинува поголемиот дел од нејзината маса. Неговата необична орбита, блиску до Сонцето, е исто така нешто што астрономите не можат целосно да го објаснат. Сè се сведува на клучно прашање: Како се формирал Меркур на прво место?

Мистеријата за потеклото на Меркур е една од најголемите во Сончевиот систем, но одговорите би можеле да дојдат наскоро. Заедничката европско-јапонска мисија БепиКоломбо, лансирана во 2018 година, е на пат кон Меркур. Сондата ќе биде првиот посетител на планетата по повеќе од една деценија, а кога ќе влезе во орбитата во ноември 2026 година, една од нејзините клучни цели ќе биде да открие од каде потекнува Меркур. Разбирањето на неговото минато е клучно не само за нашиот Сончев систем, туку и за проучувањето на егзопланетите - светови што орбитираат околу други ѕвезди.

„Меркур е веројатно најблискиот аналог на егзопланета што го имаме“, вели Саверио Камбиони, планетарен научник на МИТ. „Тоа е фасцинантен свет“.

Траги од минати мисии

Првите сомневања дека нешто не е во ред со Меркур се појавија откако вселенското летало Маринер 10 на НАСА прелета покрај планетата во 1974 и 1975 година. Мерењата на гравитацијата открија бизарна внатрешност. Додека Земјата, Венера и Марс имаат јадра што сочинуваат околу половина од нивниот радиус, јадрото на Меркур зафаќа дури 85 проценти, со само тенка карпеста обвивка и кора на врвот.

„Формирањето на Меркур е голем проблем“, вели Никола Тоси од Германскиот воздухопловен центар во Берлин. „Сè уште не е јасно зошто Меркур изгледа така како што изгледа“.

Мисијата на НАСА „Месинџер“, која орбитираше околу планетата од 2011 до 2015 година, само ја продлабочи мистеријата. И покрај екстремните температури што се искачуваат до 430°C во текот на денот и паѓаат до -180°C ноќе, „Месинџер“ откри испарливи елементи како што се калиум и ториум на површината, кои требало да испариле одамна. Пронајдени се дури и воден мраз во засенчени поларни кратери и сложени молекули како хлор.

Теорија за џиновски судир

Моделите за формирање на планети едноставно не можат да го објаснат Меркур каков што го гледаме денес. „Тоа е мачно“, признава Шон Рејмонд, експерт за формирање на планети од Универзитетот во Бордо. Астрономите развија неколку сценарија, од кои најпопуларно е она за џиновски судир.

Според оваа идеја, Меркур некогаш бил многу поголем, можеби двојно помасивен и поголем од Марс, и орбитирал подалеку од Сонцето. Во првите 10 милиони години од своето постоење, овој „прото-Меркур“ бил погоден од друг масивен објект, соголувајќи ги неговите надворешни слоеви и оставајќи само густо, јадро богато со железо.

„Општото толкување е дека Меркур претрпел џиновски удар кој отстранил поголем дел од мантија“, вели Алесандро Морбидели од опсерваторијата Азурен Брег. Сепак, таков удар би барал неверојатно голема брзина, што се смета за малку веројатно. Исто така, не е јасно како испарливите елементи преживеале таков катастрофален настан.

Друга можност е дека Меркур не бил целта, туку ракета што се судрила со друг свет, како Венера. Исто така е мистерија зошто остатоците од судирот не формирале месечини околу Меркур, што денес ги нема.

Една од алтернативните теории е дека немало џиновски удар, туку дека Меркур е формиран од материјал поблиску до Сонцето кој бил природно побогат со железо. Но, тогаш останува нејасно зошто планетата престанала да расте. Поновите модели сугерираат дека карпестите планети се формирале поблиску до Сонцето, а потоа мигрирале нанадвор.

БепиКоломбо во потрага по одговори

Мисијата БепиКоломбо, составена од две вселенски летала - европски и јапонски - треба да обезбеди клучни податоци. Откако ќе стигнат до Меркур, вселенското летало ќе се одвои и ќе почне да го мапира составот на површината, проучувајќи ја гравитацијата и слабото магнетно поле. „БепиКоломбо ќе изврши дополнителни мерења што можат да ни кажат за потеклото на планетите“, вели Тоси. Ако Меркур навистина претрпел џиновски удар, требало да создаде магматски океан за кој мисијата би можела да најде докази.

Мерењата на гравитацијата ќе откријат повеќе за структурата на јадрото, а инструментите детално ќе ги анализираат енигматските испарливи материи. Мисијата би можела да реши и други мистерии, како на пример зошто површината на Меркур е толку темна, рефлектирајќи значително помалку светлина од Месечината.

Конечен доказ: Парче од Меркур на Земјата?

Иако научниците сонуваат за мисија што би донела примероци од Меркур, пореална надеж е да се пронајдат метеорити што потекнуваат од него. Постои хипотеза дека ретка класа метеорити, наречени аубрити, претставуваат парчиња од „прото-Меркур“. Камил Картие од Универзитетот во Лорена води студија што треба да ја потврди или побие оваа врска во следните неколку години. „Треба да имаме силни докази за или против оваа хипотеза“, вели Картие.

Разбирањето на потеклото на Меркур е клучно за разбирање на формирањето на планетите воопшто. Под неговата сива, полна со кратери површина, овој енигматичен свет би можел да биде едно од најфасцинантните места во Сончевиот систем.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.