Наука

Мистеријата на Меркур: Како е можно оваа планета воопшто да постои?

Премногу мал, премногу густ и премногу блиску до Сонцето, Меркур е планетарна загатка што побива речиси сè што знаеме за формирањето на планетите.

Ги збунува астрономите со децении, но новата вселенска мисија што пристигнува следната година конечно би можела да ја реши мистеријата на планетата што, според сите извештаи, не треба да постои, пишува Би-Би-Си.

На прв поглед, Меркур може да изгледа како најдосадната планета во Сончевиот систем. Неговата неплодна површина нема значајни карактеристики, нема докази за вода во минатото и има тенка атмосфера што едвај постои. Сепак, под таа неинтересна надворешност лежи фасцинантен и неверојатен свет обвиткан во мистерија.

Планетарна аномалија

Планетарните научници сè уште се загрижени од самото постоење на оваа планета. Меркур е мал - 20 пати помалку масивен од Земјата. И покрај ова, таа е втората најгуста планета во нашиот систем, веднаш по Земјата, а причината за ова е огромното метално јадро што го сочинува поголемиот дел од нејзината маса. Неговата необична орбита, блиску до Сонцето, е исто така нешто што астрономите не можат целосно да го објаснат. Сè се сведува на клучно прашање: Како се формирал Меркур на прво место?

Мистеријата за потеклото на Меркур е една од најголемите во Сончевиот систем, но одговорите би можеле да дојдат наскоро. Заедничката европско-јапонска мисија БепиКоломбо, лансирана во 2018 година, е на пат кон Меркур. Сондата ќе биде првиот посетител на планетата по повеќе од една деценија, а кога ќе влезе во орбитата во ноември 2026 година, една од нејзините клучни цели ќе биде да открие од каде потекнува Меркур. Разбирањето на неговото минато е клучно не само за нашиот Сончев систем, туку и за проучувањето на егзопланетите - светови што орбитираат околу други ѕвезди.

„Меркур е веројатно најблискиот аналог на егзопланета што го имаме“, вели Саверио Камбиони, планетарен научник на МИТ. „Тоа е фасцинантен свет“.

Траги од минати мисии

Првите сомневања дека нешто не е во ред со Меркур се појавија откако вселенското летало Маринер 10 на НАСА прелета покрај планетата во 1974 и 1975 година. Мерењата на гравитацијата открија бизарна внатрешност. Додека Земјата, Венера и Марс имаат јадра што сочинуваат околу половина од нивниот радиус, јадрото на Меркур зафаќа дури 85 проценти, со само тенка карпеста обвивка и кора на врвот.

„Формирањето на Меркур е голем проблем“, вели Никола Тоси од Германскиот воздухопловен центар во Берлин. „Сè уште не е јасно зошто Меркур изгледа така како што изгледа“.

Мисијата на НАСА „Месинџер“, која орбитираше околу планетата од 2011 до 2015 година, само ја продлабочи мистеријата. И покрај екстремните температури што се искачуваат до 430°C во текот на денот и паѓаат до -180°C ноќе, „Месинџер“ откри испарливи елементи како што се калиум и ториум на површината, кои требало да испариле одамна. Пронајдени се дури и воден мраз во засенчени поларни кратери и сложени молекули како хлор.

Теорија за џиновски судир

Моделите за формирање на планети едноставно не можат да го објаснат Меркур каков што го гледаме денес. „Тоа е мачно“, признава Шон Рејмонд, експерт за формирање на планети од Универзитетот во Бордо. Астрономите развија неколку сценарија, од кои најпопуларно е она за џиновски судир.

Според оваа идеја, Меркур некогаш бил многу поголем, можеби двојно помасивен и поголем од Марс, и орбитирал подалеку од Сонцето. Во првите 10 милиони години од своето постоење, овој „прото-Меркур“ бил погоден од друг масивен објект, соголувајќи ги неговите надворешни слоеви и оставајќи само густо, јадро богато со железо.

„Општото толкување е дека Меркур претрпел џиновски удар кој отстранил поголем дел од мантија“, вели Алесандро Морбидели од опсерваторијата Азурен Брег. Сепак, таков удар би барал неверојатно голема брзина, што се смета за малку веројатно. Исто така, не е јасно како испарливите елементи преживеале таков катастрофален настан.

Друга можност е дека Меркур не бил целта, туку ракета што се судрила со друг свет, како Венера. Исто така е мистерија зошто остатоците од судирот не формирале месечини околу Меркур, што денес ги нема.

Една од алтернативните теории е дека немало џиновски удар, туку дека Меркур е формиран од материјал поблиску до Сонцето кој бил природно побогат со железо. Но, тогаш останува нејасно зошто планетата престанала да расте. Поновите модели сугерираат дека карпестите планети се формирале поблиску до Сонцето, а потоа мигрирале нанадвор.

БепиКоломбо во потрага по одговори

Мисијата БепиКоломбо, составена од две вселенски летала - европски и јапонски - треба да обезбеди клучни податоци. Откако ќе стигнат до Меркур, вселенското летало ќе се одвои и ќе почне да го мапира составот на површината, проучувајќи ја гравитацијата и слабото магнетно поле. „БепиКоломбо ќе изврши дополнителни мерења што можат да ни кажат за потеклото на планетите“, вели Тоси. Ако Меркур навистина претрпел џиновски удар, требало да создаде магматски океан за кој мисијата би можела да најде докази.

Мерењата на гравитацијата ќе откријат повеќе за структурата на јадрото, а инструментите детално ќе ги анализираат енигматските испарливи материи. Мисијата би можела да реши и други мистерии, како на пример зошто површината на Меркур е толку темна, рефлектирајќи значително помалку светлина од Месечината.

Конечен доказ: Парче од Меркур на Земјата?

Иако научниците сонуваат за мисија што би донела примероци од Меркур, пореална надеж е да се пронајдат метеорити што потекнуваат од него. Постои хипотеза дека ретка класа метеорити, наречени аубрити, претставуваат парчиња од „прото-Меркур“. Камил Картие од Универзитетот во Лорена води студија што треба да ја потврди или побие оваа врска во следните неколку години. „Треба да имаме силни докази за или против оваа хипотеза“, вели Картие.

Разбирањето на потеклото на Меркур е клучно за разбирање на формирањето на планетите воопшто. Под неговата сива, полна со кратери површина, овој енигматичен свет би можел да биде едно од најфасцинантните места во Сончевиот систем.

Тагови: Меркур планета

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Шоу биз

Расел Кроу привлекува внимание во Венеција, ослабнал 26 килограми

Расел Кроу се појави на 83-тиот Меѓународен филмски фестивал во Венеција во петокот, привлекувајќи внимание со својата значително послаба фигура.

Тој пристигна на црвениот тепих со својата партнерка, Бритни Терио, а парот присуствуваше на проекцијата на филмот „What Love Builds“ во салата „Дарсена“.

За оваа пригода, Кроу (62) избра елегантен црн костум и бела кошула, а сивата коса ја зачешла наназад. Додека позираше за фотографите, ја држеше раката околу половината на својата партнерка. Бритни (42), неговата партнерка со која е во врска шест години, носеше црн фустан што ја следи линијата на телото и има длабоко деколте, а изгледот го надополни со црни чевли со високи потпетици и дијамантски накит.

Откри колку килограми изгубил

Кроу изгубил значителна тежина во текот на изминатата година. За време на неодамнешното гостување во подкастот „The Joe Rogan Experience“, тој откри дека ослабел 26 килограми.

Исто така, сподели дека значително го намалил консумирањето алкохол, иако не се откажал целосно од него. По снимањето на филмот „Nuremberg“, како што рече, тежел 126 килограми. „Сега тежам 100,9 килограми“, откри тој.

View this post on Instagram

A post shared by Drew McIntyre (@dmcintyrewwe)

Актерот неодамна објави фотографии од теретана на социјалните мрежи, а неговата физичка трансформација ги воодушеви многубројните обожаватели. Во коментарите, тие забележаа дека тој повторно изгледа како „Гладијатор“, алудирајќи на неговата култна улога како Максимус во филмот „Gladiator“ од 2000 година, која ја одбележа неговата кариера. Му помогна и здравствена програма.

Актерот исто така спомена дека во тој период му помогнала програмата „Way2Well“. Како дел од програмата, тој прима инјекции кои, според него, помагаат да се ублажат последиците од стари повреди здобиени за време на физички напорни филмски улоги.

„Не ја разбирам науката зад сето тоа, но чувствувам вистинска корист во рамената и колената. И инјекциите и инфузиите го смирија воспалението во моето тело“, рече Кроу.

Во врска е со Бритни од 2020 година

Кроу и Бритни Терио се заедно од ноември 2020 година; Тие за првпат се појавија заедно на црвениот тепих како пар во октомври 2022 година, на премиерата на неговиот филм „Poker Face“.

Се запознале уште во 2013 година, на снимањето на трилерот „Broken City“. Терио е од Њу Орлеанс и претходно работела како актерка и навивачка.

Кроу претходно беше во брак со Даниел Спенсер, со која ги има синовите Чарлс и Тенисон. Тие стапија во брак во 2003 година, се разделија во 2012 година, а нивниот развод беше официјално финализиран во 2018 година.

Извор: Индекс.хр

Тагови: Расел Кроу

Свет

Трамп: Би сакал да видам обединета Ирска

Американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека „би сакал да види“ обединета Ирска, тврдејќи дека „тоа на крајот ќе се случи“.

За време на средбата со ирскиот премиер на имотот Фармли во Даблин, американскиот претседател рече дека обединета Ирска би била „големо признание за сите“. „Како би можело тоа да биде лошо?“, праша тој.

Еден новинар го праша за неговото мислење за ирското обединување. Свртувајќи се кон ирскиот премиер Михол Мартин, кој седеше до него, Трамп додаде: „Разговараме за тоа, а вие го имате вистинскиот човек овде кој би можел да го придвижи процесот. Но, да, мислам дека тоа би било фантастична работа“.

Q: What’s your view on Irish unification?

Trump: I’d love to see it unified. I think it would be a great thing. How could it be bad? pic.twitter.com/88FOXsBOoM
— Acyn (@Acyn) September 12, 2026

„Новинарите се обидуваат да ми наместат стапица“

Тој подоцна дополнително го нагласи својот став за време на обраќањето во резиденцијата на американскиот амбасадор. Тој се потсети како еден новинар го прашал што мисли за обединувањето на Северна Ирска и Република Ирска.

„Морате да разберете дека со новинарите – барем кога станува збор за мене – секое прашање е стапица. Тие секогаш се обидуваат да ви наместат стапица, прашувајќи: 'Што мислите за обединувањето на Северна Ирска и Ирска?' Мислам дека дадов добар одговор. Утре ќе читаме за тоа“, предвиде Трамп.

„Тоа е едно од оние прашања на кои, без разлика што ќе кажете или колку добро ќе го кажете, нема добар одговор, нели? Има четири или пет такви – би можел да набројам и други, но нема да ве охрабрувам. Сепак, тоа беше едно од тие прашања. Всушност, реков дека, искрено, тоа би било многу одлична работа. Мислам дека би било одлично“, додаде тој. За време на средбата со Мартин, тој рече дека односите меѓу Ирска и САД „никогаш не биле толку добри како сега“. Тој го опиша Мартин како „пријател“ и рече дека „имале одличен однос уште од почетокот“. Трамп подоцна ќе отпатува во своето одморалиште за голф во Дунбег, округот Клер, каде што се одржува турнирот „Ириш опен“.

Бурнам ја отфрли можноста за референдум

Британскиот премиер Енди Бурнам поттикна политичка дебата на островот Ирска претходно оваа година, кога изјави дека референдум за обединување „не доаѓа предвид“. Според одредбите на Договорот од Белфаст, односно Договорот од Велики петок од 1998 година, британскиот министер задолжен за Северна Ирска е должен да распише референдум за статусот на Северна Ирска доколку смета дека обединувањето ќе биде поддржано од мнозинството гласачи. За да дојде до уставна промена, и граѓаните на Република Ирска мора да гласаат за обединување.

Извор: Индекс.хр

Тагови: Доналд Трамп

Автомобилизам

Зошто Германците ја намалуваат брзината на автопатите дури и таму каде што нема ограничување?

Препорачана брзина од 130 км/ч во Германија: Што значи „Richtgeschwindigkeit“?

На одредени делници од германските автопати сè уште не постои општо ограничување на брзината. Сепак, сè поголем број возачи се придржуваат до брзина од околу 130 км/ч, а за тоа постојат неколку причини.

Во Германија постои таканаречена „Richtgeschwindigkeit“ – препорачана брзина од 130 км/ч.

Иако не е задолжителна на делниците без ограничување, надминувањето на оваа брзина може да има последици во случај на сообраќајна несреќа.

Ако возачот ја надмине брзината од 130 км/ч, може – под одредени околности – да сноси делумна одговорност за евентуалната штета.

Компаниите воведуваат сопствени ограничувања

На однесувањето на возачите влијаат и политиките на компаниите. Сè повеќе фирми ја ограничуваат брзината на службените возила на 130 км/ч, делумно за да ја намалат потрошувачката на гориво и трошоците за возниот парк.

Препораки за компаниите издадоа и организациите „Agora Verkehrswende“ и „Öko-Institut“, истакнувајќи дека ограничувањата на брзината можат да придонесат кон помала потрошувачка на гориво и поголема одржливост.

Некои институции одат и чекор понатаму. Државната канцеларија за финансии на Северна Рајна-Вестфалија (*Landesamt für Finanzen Nordrhein-Westfalen*) препорачува максимална брзина од 110 км/ч за службените возила на автопатите.

Ограничување од 130 км/ч важи и за возилата со кои управува „BwFuhrparkService“, организацијата одговорна за голем дел од возниот парк на германската војска.

Според „Autoblog.nl“, постојат и извештаи дека почитувањето на ова правило се следи преку телеметрија. Горивото е уште една причина за возење со помала брзина.

На крајот на краиштата, постои и многу практична причина: цената на горивото.

Кога литар гориво во Германија чини околу 2,30 евра, возењето со поголеми брзини резултира со значително поголема потрошувачка.

Според тоа, фактот што на одредени делници од патот нема ограничувања на брзината, не значи дека повеќето возачи ќе возат со максимална брзина.

За многумина, 130 км/ч е едноставно компромис помеѓу брзината, потрошувачката на гориво, безбедноста и трошоците.

Извор. Б92

Тагови: Германија