Македонија

ДЗР: Потребни реформи за одржлив пензискиот систем и соодветна грижа за старите лица

Просечната старост на населението е зголемена од 32,3 години во 2000 на 41,8 години во 2024 година. Учеството на лицата над 65 години расте, додека уделот на помладите генерации опаѓа.

Главната причина за демографскиот пад не е само нискиот наталитет, туку и емиграцијата на населението, се наведува во Конечниот ревизорски извештај за извршената ревизија на успешност на тема „Стареење на населението“.

Истражувањето е направено со цел да се даде одговор на прашањето „Какви мерки и активности преземаат надлежните институции околу грижата за старите лица на возраст над 65 години и одржливоста на пензиските фондови во земјата, а поврзано со забрзаното стареење на населението во земјата?“.

Во Извештајот се посочува дека во последните години се регистрирани драстични намалувања: кај децата во прво одделение во однос на родените шест години претходно бројот на запишани во основно училиште е понизок за 2.774 ученици, а кај матурантите оваа разлика е повисока и изнесува 34,6 проценти - од 22.585 живородени / 14.771 матуранти. Овие информации се споделени во денешното соопштение на Државниот завод за ревизија.

-Со ревизијата е опфатен периодот од 2014 до јуни 2024 година, со цел да се даде одговор на прашањето во врска со мерките и активностите кои ги преземаат надлежните институции во Северна Македонија околу грижата за старите лица на возраст над 65 години и одржливоста на пензиските фондови во земјата, а поврзано со забрзаното стареење на населението во земјата. Со спроведената ревизија стекнавме разумно уверување дека иако надлежните институции имаат преземено мерки и активности, не е обезбедена целосна и соодветна грижа за старите лица над 65 години и за управувањето и одржливоста на пензискиот систем во услови на забрзано стареење на населението, се додава во соопштението.

Преземените мерки и активности од надлежните институции, како што наведуваат оттаму, не се доволни за одржливост на среден и долг рок, односно не се преземени потребните системски мерки за намалување на брзото демографско стареење на населението и зголемените притисоци врз јавните финансии.

Се додава дека иако пензискиот систем димензиониран во три столба, обезбедува редовна исплата на пензии, неговата фактичка одржливост е нарушена поради неповолните демографски трендови, ниската стапка на придонеси, како и зголемувањата на пензиите кои не се засновани на раст на платите, вработеноста и придонесите.

- Иако пензиите се исплаќаат навремено, тоа се постигнува со растечки буџетски трансфери и со одложување на потребните структурни реформи. Инвестициските портфолија на задолжителните пензиски фондови се концентрирани во домашни државни обврзници што го ограничува приносот на пласираните средства поради ефектот на инфлацијата. Покрај усвојувањето на повеќе стратешки документи, нивната имплементација не е на задоволително ниво. По истекот на Националната стратегија за стари лица во 2020 година, државата нема донесено сеопфатен стратешки документ исклучиво посветен на старата популација. Услугите за старите лица се ограничени, услугата помош во домот е достапна за помалку од 1 отсто од лицата над 65 години, а воопшто не е воспоставена во 31 општина. Доминантен дел од грижата и натаму припаѓа на неформалниот сектор и на семејствата, се појаснува во соопштението.

Од ДЗР истакнуваат дека како резултат на наведеното, потребен е сеопфатен, меѓуресорски ангажман со јасни рокови, финансирање и разграничување на должностите за постапување. Навремените и координирани структурни реформи би придонеле за намалување на ризиците, односно системот за пензиска и социјална заштита да може соодветно да одговори на забрзаното стареење на населението.

Извештајот од извршената ревизија на Државниот завод за ревизија, нагласуваат, кој детално ги анализира состојбите во пензискиот систем, демографските трендови и капацитетите за долготрајна нега на лицата над 65 години покажува дека пензискиот систем во земјава се соочува со сериозни предизвици за одржливост, а грижата за старите лица останува недоволно развиена и нефункционална во услови на брзо демографско стареење.

- Првиот столб на пензискиот систем кој е организиран на солидарна основа континуирано работи со негативно финансиско салдо. Расходите за пензии ги надминуваат приходите од придонеси, а разликата се покрива со трансфери од Централниот буџет на државата. Во периодот од 2014 до 2024 година, учеството на буџетските средства во вкупните приходи на Фондот за пензиско и инвалидско осигурување се движи помеѓу 32,6 отсто и 43,6 проценти. Во 2024 година трансферите од Централниот буџет достигнуваат 42.474 милиони денари - приближно 690,6 милиони евра. Проекциите за крајот на 2025 година укажуваат на дополнително зголемување на трансферите, што претставува значителен фискален ризик за државниот буџет. Усогласувањето на пензиите се врши според Швајцарскиот модел, што овозможува континуиран раст на просечната пензија за анализираниот период 2015 - 2025 година, стои во извештајот.

Извештајот потсетува дека во текот на 2024 и 2025, висината на пензиите се зголемија линеарно неколкупати што не е проследено со зголемување на платите на осигурениците и зголемување на бројот на осигуреници кои плаќаат придонеси. Просечната пензија бележи раст за целиот период и во октомври 2025 достигнува околу 27.143 денари, но, овој раст се финансира и со буџетски трансфери.

Според проекциите на ДЗР, уделот на лицата над 65 години ќе се искачи од 19,1 отсто во 2025 на 32,6 проценти во 2050 и 34,2 отсто во 2055 година. Бројот на лица над 80 години ќе се зголеми од околу 22.000 во 2024 на над 144.000 во 2055 година, додека работоспособното население - 15 - 64 години, ќе се намали за приближно 470.000 лица. Во отсуството на навремени и ефективни реформи, трансферите од буџетот за првиот пензиски столб би можеле да достигнат 7,4 проценти од БДП во 2057 година што, како што се додава, ќе доведе до сериозно оптоварување на Централниот буџет.

- Системот за грижа за стари лица е недоволно развиен. По истекот на Националната стратегија за стари лица во 2020 година, државата веќе седум години нема донесено активен сеопфатен стратешки документ за грижа за лицата над 65 години. Националната развојна стратегија 2024–2044 за првпат го третира демографското стареење како егзистенцијално прашање, но, претходните стратегии кои се поврзани со оваа тема покажуваат системски слабости: преобемни цели, нејасни рокови, отсутни финансиски проценки и неефикасна координација, стои во извештајот.

Се додава дека буџетот за социјална заштита од 2019 до 2025 е зголемен за 68,8 проценти, но растот е главно насочен за исплата на паричните права - надоместок за помош и нега од друго лице, социјална пензија. Надоместокот за нега во 2024 година го користеле над 33.600 лица над 65 години - 60,2 отсто од корисниците, и во пракса служи како замена за формален систем на долготрајна нега, главно преку негуватели кои се членови на семејството на лицето кое има потреба од грижа. Социјалната пензија опфаќа 13.230 корисници, но, износот е двојно помал од минималната пензија и не ја намалува сиромаштијата.

Исто така, во извештајот се додава дека формалните услуги за стари лица се ограничени - услугата помош и нега во домот опфаќа околу 3.000 корисници - помалку од 1 отсто од 315.000 лица над 65 години и не е достапна во 31 општина во земјата, дневните центри имаат капацитет од само 200 лица, а домовите за стари лица располагаат со 2.378 кревети - 7 легла на 1.000 жители над 65 години. Притоа, се посочува, постојат листи на чекање и нерамномерна географска распределеност - претежно во скопскиот регион, што е уште еден показател за недоволниот капацитет на овие услуги, информираа од Државниот завод за ревизија.

Според извршени проекции заклучно со 2024 година околу 63.000 лица над 65 години имаат потреба од долготрајна нега додека до 2050 година овој број ќе порасне на 108.000 лица - за 70 отсто. Поради ова без значително зголемување на капацитетите, се додава, товарот ќе падне врз семејствата и неформалниот сектор.

- Северна Македонија се наоѓа во еден од најбрзите процеси на демографско стареење во Европа. Наведената состојба упатува на итни системски реформи - вклучително зголемување на возраста за пензионирање, прилагодување на стапките на придонеси, ревизија на моделот за усогласување на пензиите, диверзификација на инвестициите во вториот столб, како и зголемување на капацитетите за услуги кон старите лица. ДЗР даде препораки за надминување на утврдените слабости, вклучително зајакнување на институционалните капацитети, подобрување на координацијата, мониторинг и финансиска одржливост на системот за грижа за стари лица, што треба да одговорат на демографските предизвици во наредните децении, потенцираат од Државниот завод за ревизија.

Тагови: ДЗР

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Бизарно

Семејството мислело дека бабата е мртва, ја ставиле во ковчег и ја оплакувале- тогаш снаат видела нешто чудно

Приказната за жена во седумдесеттите години од кинеската провинција Хебеј, која страдала од церебрална тромбоза и се лекувала од рак, го привлече вниманието на јавноста.

Според локалните медиуми, лекарите заклучиле дека болеста повеќе не може да се лекува, по што нејзиното семејство ја однело дома.

Шокантно изненадување за семејството

Бабата била пронајдена мртва на 8 септември, па семејството го ставило нејзиното тело во ладилник-ковчег додека чекало да се соберат сите роднини.

Сепак, следната вечер се случило нешто што ги изненадило сите, објавува „Саут Чајна Морнинг Пост“.

Имено, снаата слушнала тивок звук на „зуење“ што доаѓал од внатрешноста на ковчегот. Семејството веднаш го отворило и ја видело старицата жива! Таа била во сериозна состојба, не можела да јаде ниту да пие.

За жал, таа починала подоцна истата вечер и била погребана на 13 септември.

„Никој не би измислил приказна...“

Член на семејството подоцна објавил детали за необичната приказна на интернет, покренувајќи прашања за тоа дали приказната е автентична.

„Никој не би измислил приказна за животот и смртта на член на сопственото семејство“, напиша тој.

Локалните медиуми објавија дека телото на несреќната жена било ставено во ладилник, но дека не било поставено на длабоко замрзнување.

Едно можно објаснување за овој случај, според лекарите, е состојба позната како „очигледна смрт“.

„Се надевам дека пронашла мир“

Ова е ситуација во која виталните знаци се толку слаби што е исклучително тешко да се регистрираат.

Необичниот случај предизвика бројни реакции на социјалните мрежи, а еден корисник напиша: „Овој вид „враќање“ сигурно бил болен за несреќната жена. Се надевам дека пронашла мир во задгробниот живот“.

Друг додаде: „Семејството прво требало да добие официјален смртоносен лист од болницата“.

Трет корисник ги спомена локалните обичаи: „Во минатото, семејствата честопати го држеа починатиот дома три дена. Денес, сè се случува толку брзо што некои луѓе се кремираат веднаш откако ќе бидат прогласени за мртви“.

Тагови: бабата ковчег

Судбина

Тригодишно дете се удавило во базен- за тоа време мајка му спиела „камен“ пијана, уапсена е

Мајка од Индијана е уапсена откако нејзиниот 3-годишен син се удавил во базен додека таа наводно била „камен“ пијана, според полицијата.

Еми Џо Фарбер требало да го чува детето, но заспала откако испил премногу пиво. Сега се соочува со обвинение за занемарување на дете што резултирало со смрт, објави „14Њуз“.

Ентони Аусикер, портпарол на полицијата во Евансвил, изјави дека Фарбер испил шест или повеќе лименки пиво „Бад Ајс“ од 0,7 литри за околу два часа минатата сабота. Таа седела на терасата и требало да го надгледува својот син кој си играл во базенот во дворот. Според портпаролот, наместо да се грижи за детето, таа пиела додека не заспало во својот стол.

Полицијата ја уапсила мајката

Полицијата вели дека еден од гостите во куќата во еден момент забележал дека детето повеќе не е во базенот, па излегол во дворот. Таму го нашол момчето како лебди со лицето надолу покрај превртен душек на воздух. Гостинот веднаш го повикал сопственикот на куќата. Заедно, го извадиле момчето од водата, започнале со кардиопулмонална реанимација и повикале брза помош. Тие исто така се обиделе да ја разбудат мајката, која реагирала дури кога сфатила што се случува со нејзиниот син.

Кога пристигнале полицијата и брзата помош, Фарбер се обидела да ги скрие празните лименки пиво. Медицинскиот тим презел реанимација и го однел момчето во болница, каде што било прогласено за мртов.

Таа била агресивна кон полицајците

Фарбер била уапсена под сомнение дека била под дејство на алкохол додека чувала деца, што е кривично дело во Индијана. Таа била однесена во болница каде, според судска наредба, биле земени примероци од крв за анализа на алкохол и дрога. Резултатите сè уште се чекаат. Во болницата, според полицискиот извештај, таа станала агресивна и плукнала по полициски наредник. Наводно била лута затоа што не сакале да ѝ ги извадат лисиците.

По болницата, Фарбер била однесена во затворот во округот Вандербург. Таа била обвинета за занемарување на дете што резултирало со смрт, а нејзината кауција била одредена на 25.000 долари во готово.

Тагови: базен пијана

Свет

Ердоган: ОН мора да го укинат правото на вето во Советот за безбедност

Турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган напиша статија за Блумберг со наслов „ОН мора да го укине правото на вето на Советот за безбедност“.

Во статијата тој наведува дека „трагедиите што светот ги виде во последните години, како што се пандемии, енергетски кризи, прекини во синџирот на снабдување и регионални конфликти, покажаа дека препуштањето на решавањето на кризите со кои се соочува светот на волјата на неколку престолнини повеќе не одговара на денешната реалност“. Нагласувајќи дека прилагодувањето на глобалните механизми за донесување одлуки на денешните услови повеќе не може да се одложува, Ердоган истакна дека Советот за безбедност на Обединетите нации сè уште ја одразува структурата на периодот по Втората светска војна. Нагласувајќи дека поефикасно, пофер и поодговорно разбирање на претставувањето е неопходност и дека патот до тоа води не само преку проширување на претставувањето, туку и преку фер распределба на раководните одговорности, Ердоган нагласи: „Должни сме да го вклучиме искуството, капацитетот и волјата на различни географски области во решавањето на глобалните и регионалните прашања. Нашиот повик „Светот е поголем од 5“ во оваа смисла е повик за пошироко разбирање на одговорноста. Потребата од реформа сега мора да се преведе во конкретен план. Во срцето на тој план мора да биде укинувањето на привилегијата за вето. Бидејќи додавањето нови привилегирани членови во Советот за безбедност не го решава проблемот со концентрацијата на моќта за донесување одлуки во рацете на неколку држави, туку само го проширува опсегот на таа привилегирана структура. Укинувањето на привилегијата за вето мора да биде и почетна точка и фундаментална стратешка цел на секоја значајна реформа. Реформата не може да значи давање на истата привилегија на други држави. Во рамките на Генералното собрание мора да се формира широка коалиција околу принципот дека ниедна држава нема право трајно да ја блокира волјата на мнозинството од меѓународната заедница.“ Нагласувајќи дека „рамнотежата меѓу Советот за безбедност и Генералното собрание мора повторно да се воспостави“, Ердоган изјави:

- Можно е да се зголеми претставничкиот капацитет на Советот за безбедност и неговата одговорност кон Генералното собрание преку зајакнување на овластувањата на Генералното собрание, укинување на постојаното членство и воспоставување структура во која Генералното собрание ги избира членовите на Советот за безбедност на ротирачки начин за одредени периоди, а земјите што сакаат нов мандат мора да ја вратат довербата на мнозинството членови на избори. Не можеме да изградиме иден меѓународен поредок со зачувување на хиерархиите од минатото.

„Настаните од последниот четврт век, кој може да се смета за исклучително краток период од гледна точка на светската историја, покажаа дека ниедна рамнотежа на моќ и ниеден меѓународен поредок не се вечни. „Системот што му ветуваше на човештвото мир, стабилност и заеднички просперитет се покажа како недоволен во спречувањето на нови војни, намалувањето на нееднаквостите и реагирањето на променливите рамнотежи на моќ“, рече Ердоган.

Тој истакна дека додека нови центри на моќ се појавуваат од економијата до безбедноста, од технологијата до дипломатијата, меѓународните институции не можат да се прилагодат на оваа трансформација со иста брзина.

Нагласувајќи дека војните, климатската криза, нерегуларната миграција и економската ранливост уште еднаш ја истакнуваат важноста државите да имаат силни институции, отпорни економии и капацитети за одвраќање во одбраната, Ердоган изјави дека безбедноста и одржливоста на трговските, логистичките, транспортните и енергетските коридори стануваат сè поважни.

Наведувајќи дека додека економското значење на Азија расте, Африка исто така бара посилна застапеност во согласност со нејзиниот потенцијал и дека земјите во развој сè повеќе ги искажуваат своите приоритети, Ердоган ги даде следните проценки:

„Растечкото влијание на одредени регионални актери носи со себе и преземање поголема одговорност во нивните сопствени географски области.“ Не е можно да се решат проблемите на секој регион со методи наметнати однадвор. „Веруваме дека пристапите засновани на волјата на засегнатите земји, локалните услови и заедничките интереси ќе дадат потрајни и постабилни резултати. Неизбежно е земјите со дипломатски капацитет, економски способности и способност за комуникација со различни страни да преземат поефикасна улога во воспоставувањето мир и стабилност“, рече тој.

Очекувањата дека глобализацијата ќе го прошири просперитетот не се целосно исполнети. Додека нееднаквоста во приходите се продлабочи, технолошките и економските зависности се претворија во нови области на конкуренција. Во овие променети околности, со цел да се обезбеди глобална правда, одговорностите мора да се делат праведно, а правото на развој на земјите во развој и нивниот пристап до финансиските ресурси што им се потребни мора да се гарантира.“

Наведувајќи дека таквата промена бара широка меѓународна волја, Ердоган нагласи дека Турција ќе продолжи да ги става своите силни глобални односи и искуство во мултилатералната дипломатија во служба на ова барање реформи.

Нагласувајќи ја нивната поддршка за напорите за укинување на привилегијата за вето, давање поголема тежина на избраните членови во процесите на донесување одлуки и зајакнување на улогата на Генералното собрание, Ердоган истакна: „Зближувањето на земјите од различни региони на оваа заедничка основа ќе го зајакне легитимитетот и капацитетот за претставување на меѓународниот систем. Во денешниот свет, јасно е дека траен мир не може да се воспостави со множење блокови кои се отсечени едни од други и не разговараат едни со други. За „поправеден свет“, мора да ги здружиме искуството, капацитетот и волјата на различните географски области на заедничка основа. Турција, со својата длабока државна традиција, дипломатски капацитет и силни односи што ги воспостави со различни региони, ќе продолжи да ја презема својата одговорност во оваа потрага по реформи“, заклучи Ердоган.

Тагови: Ердоган Советот за безбедност