Веста ја потврди шведскиот премиер Улф Кристерсон на заедничка прес-конференција со украинскиот претседател Володимир Зеленски во Упсала.

„Украина јасно стави до знаење дека Gripen е долгорочен приоритетен избор за нејзините воздухопловни сили и дека има намера да ја набави најновата верзија, Gripen E“, рече Кристерсон. Според шведската влада, Украина планира да го финансира идното купување на Gripen E/F со средства од заемот за поддршка на Европската Унија за Украина, во вредност од 2,5 милијарди евра.

Кристерсон објасни дека преговорите за набавка на нови авиони се во тек, а испораките би можеле да започнат до 2030 година. Што се однесува до 16-те половни Gripen C/D од шведските воздухопловни сили, нивната испорака се очекува на почетокот на 2027 година, откако Украина ќе го финализира договорот и Шведска ќе ги добие потребните дозволи за извоз.

Оваа донација дополнително ќе ја зајакне флотата на западни борбени авиони на Украина, која веќе вклучува американски F-16 и француски Mirage 2000. Сепак, овој број сè уште не е доволен за целосна одбрана на украинските градови и инфраструктура од секојдневните руски ракетни и беспилотни летала.

„Ова е историски ден“

„Ова е навистина историски ден, историски настан за нашата соработка и нашите земји“, рече Зеленски. „Станува збор конкретно за ескадрилата Gripen за Украина, што е исклучително важна поддршка за нас“. Зеленски додаде дека Украина очекува да ги стекне „првите капацитети“ во следните 10 месеци и потврди дека украинските пилоти веќе започнале со обука.

„Нашите пилоти веќе некое време се обучуваат“, рече тој, истакнувајќи дека сега работат на проширување на инфраструктурата за обука и испраќање поголем број пилоти на обука во странство.

I am grateful to the people and government of Sweden, and personally to @SwedishPM Ulf Kristersson, for supporting Ukraine, for their principled stance, and for their readiness to bring a just peace closer through real steps. We continue and expand our cooperation. pic.twitter.com/9hprvQODaX

— Volodymyr Zelenskyy / Володимир Зеленський (@ZelenskyyUa) May 28, 2026

Најавата за „Грипен“ е дел од најголемиот шведски пакет воена помош за Украина досега, кој вклучува и системи за удар со долг дострел, муниција, опрема за електронско војување и поддршка за одбранбени иновации.

Да потсетиме дека во 2025 година, Украина и Шведска потпишаа писмо за намери кое, според официјалните лица, би можело да послужи како основа за иден договор за купување помеѓу 100 и 150 „Грипен“, иако шведските претставници постојано предупредуваа дека испораката на новите авиони „Грипен Е“ веројатно ќе трае со години.

Колку Украинците ги сакаат овие авиони, сведочи и објавата на украинскиот пилот Вадим Ворошилов, познат по повикувачкиот знак Карај. „За мене, JAS-39 е единствениот борбен авион во светот за кој би бил спремен да ја продадам својата душа“, напиша тој на Инстаграм минатата година, опишувајќи го како „идеална опција“ за Украина.

Зошто Украина ги сака Грипен

Сааб JAS 39 Грипен е повеќенаменски борбен авион способен за воздушна борба, копнен напад и извидување. Аналитичарите истакнуваат дека една од неговите најголеми предности за Украина е фактот што е дизајниран да работи во воени услови за време на Студената војна, кога Шведска ги очекуваше можните советски напади врз своите воздухопловни бази.

За разлика од многу западни ловци на кои им се потребни долги и добро подготвени писти, Грипен може да полетува и слетува на многу пократки писти, па дури и на делови од автопатишта. Ова го прави помалку ранлив на руски ракетни напади врз аеродромите.

„Уште од Втората светска војна, шведските воздухопловни сили вложија огромни напори во можноста за одржување на авиони на терен, со помош на обични регрути, што го прави целиот процес многу полесен“, објасни за „Киев Индепендент“ Питер Лејтон, воен експерт од Кралскиот институт за обединети служби (RUSI). Авионот е исто така дизајниран да биде брзо опремен за нова мисија. Според Сааб и пилотот Ворошилов, Грипен може да се наполни со гориво и да се вооружи за само десет минути под идеални услови.

Ворошилов, исто така, ги истакна страничните отвори за воздух, кои го намалуваат ризикот од вшмукување на остатоци во моторот, што е важна предност со оглед на тоа што украинските аеродроми често се оштетуваат во руските напади.

„Грипен“ може да носи широк спектар на оружје на НАТО, вклучувајќи ги ракетите воздух-воздух IRIS-T, AIM-9 Sidewinder, AIM-120 AMRAAM и „Метеор“. „Една од предностите на „Грипен“ во однос на „Ф-16“ е можноста да носи ракета воздух-воздух „Метеор“, изјави воениот историчар и експерт за оружје Андриј Харук за „Киев Индепендент“.

„Не е чудотворно оружје“

Џастин Бронк, виш истражувач во Институтот RUSI, верува дека ракетата „Метеор“ би можела да ѝ помогне на Украина поефикасно да се спротивстави на руските напади со лизгачки бомби, кои се лансираат од авиони Су-34 далеку зад линијата на фронтот. „Само „Метеор“ има доволен ефективен дострел за да им се закани на авионите Су-34 кои лансираат лизгачки бомби од растојание од 60 до 100 километри зад линијата на фронтот“, објасни Бронк. Тој додаде дека ракетите AMRAAM, кои моментално се испорачуваат за украинските F-16, и ракетите MICA за Mirage 2000 немаат споредлив дострел во услови на борба на бојното поле.

Поновата варијанта на Gripen E има надградени радарски и електронски системи за војување, помоќен мотор General Electric F414G и напредна авионика што вклучува AESA радар и панорамски дисплеј во кокпитот.

Сепак, експертите предупредуваат дека Gripen не треба да се смета за „чудотворно оружје“. Воениот експерт Харук го опиша за Kyiv Independent како „уште една корисна алатка што ќе ѝ помогне на Украина“, додавајќи дека неговиот целокупен ефект во голема мера ќе зависи од тоа колку авиони Шведска ќе испорача и колку брзо ќе пристигнат на бојното поле.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.