Илјадници жители и згради мора да бидат преселени поради слегнување на земјиштето предизвикано од проширувањето на најголемиот подземен рудник за железна руда во светот. Нов дом за Кируна се гради три километри источно, а целиот процес треба да биде завршен до 2035 година, пишува CNBC.

Кируна е основана пред 125 години токму поради рударските операции на државната компанија LKAB и денес, освен рударството, е позната и како важен европски вселенски центар.

„Тоа е место кое би им изгледало егзотично на многу луѓе и, на некој начин, претпоставувам дека е, но е и мал град како многу други - се бори со она со што се бори и е предизвикано од тоа што е толку зависно од една компанија“, изјави за CNBC Џени Сјохолм, виш предавач на шведскиот Универзитет во Гетеборг.

Иако LKAB е помал играч на глобално ниво, тој е исклучително важен на регионално ниво бидејќи обезбедува 80% од вкупната железна руда што се ископува во Европската Унија. Покрај железната руда, која е клучна за производството на челик, компанијата неодамна откри едно од најголемите европски наоѓалишта на ретки земни метали, со што дополнително ја зајакнува својата позиција во снабдувањето на Европа со суровини потребни за зелената транзиција.

Преместување на градот

Сепак, успешното преселување на Кируна се соочува со бројни пречки. Општината и LKAB бараат поголема финансиска поддршка од државата и ослободување на повеќе земјиште за градба. Во исто време, постои загриженост за влијанието на рударството врз одржливоста на заедницата, особено врз традиционалното одгледување ирваси и културата на домородниот народ Сами.

@mammoetglobal 🗳️ Vote for your Mammoet Moment of 2025! 🗳️ Third up: walking the Kiruna Church. Mammoet completed the safe and successful relocation of the iconic Kiruna Church - one of Sweden’s most treasured architectural landmarks. The project with the most engagements on January 5th will be declared our winner! #Mammoet #Bestof2025 #Mining ♬ original sound - mammoetglobal

Проектот, планиран од 2004 година, се најде во центарот на светското внимание во август оваа година кога беше преместена познатата градска црква. Во неверојатен подвиг на инженерството, 113-годишната дрвена структура со тежина од речиси 700 тони беше транспортирана во едно парче на новата локација. Но, приближно во исто време, LKAB објави дека проширувањето на рудникот ќе бара преместување на дополнителни 6.000 луѓе и 2.700 домови, со проценети трошоци од 2,4 милијарди долари во следните 10 години.

Никлас Јохансон, виш потпретседател за јавни работи во LKAB, објасни дека на жителите им се нуди зголемување на пазарната вредност на имотот за 25% или изградба на нов дом, при што околу 90% од нив се одлучуваат за нов дом. „Проблемот во моментов е што локалната општина има многу малку земјиште што го поседува или што може, од административна гледна точка, да го направи погодно за градба“, рече Јохансон. „Тие мораа да купат земјиште од државата, која поседува поголем дел од земјиштето над Арктичкиот круг. И тука имате конфликти со одгледувањето ирваси, конфликти со одбраната, конфликти со природата итн.“

Живееме од минерали

Матс Таавенику, претседател на општинскиот совет во Кируна, го опишува преместувањето како „огромен проект“ што би можел да донесе големи можности за Европа. Сепак, тој истакнува дека успехот зависи од посилна финансиска и политичка поддршка од шведската влада и Европската Унија. „Имаме она што можеме да го наречеме голема борба помеѓу општината и ЛКАБ, и општината и нашата сопствена влада“, рече Таавенику. „ЕУ мора да ја засили својата поддршка. Не е доволно да се донесе одлука дека имаме критични и стратешки минерали. Тие мора да нè поддржат со политички изјави и, секако, со пари.“

Европската Унија, од своја страна, го призна депозитот на ретки земни метали на компанијата ЛКАБ како стратешки важен како дел од Законот за критични суровини, чија цел е домашното производство да задоволи 40% од годишните потреби до 2030 година. На прашањето како жителите реагираат на овој потег, Таавеник одговара: „Некои граѓани се тажни затоа што ќе изгубат многу спомени. Тие пораснале во куќата две или можеби три генерации, па затоа е тажно.“ Потоа додава: „Но, од друга страна, сите знаат дека живееме од минерали. Кируна е изградена од минерали, па секој жител на Кируна знае дека порано или подоцна мора да се иселиме од нашите домови бидејќи сме зависни од оваа рударска индустрија.“

Надвор на студ?

Еден од аспектите што ги загрижува жителите е фактот дека новиот град би можел да биде постуден до 10 степени Целзиусови во зима. Студија на Универзитетот во Гетеборг откри дека новиот центар на градот е дизајниран во мрежеста шема во област каде што се акумулира студен воздух. Високите згради и тесните улици ќе значат дека ниското зимско сонце ќе се мачи да стигне до земјата поголемиот дел од годината.

„Кируна е зимски град. Тоа е студен, арктички град. Зимите се долги, а имате и долга снежна сезона. Ретко е да се достигнат -35 степени Целзиусови, но може да биде толку ладно во средината на зимата и има многу голема разлика помеѓу -15, што не е невообичаено, и -25“, рече Сјохолм, која го следи преселувањето како експерт за архитектонско наследство 25 години. „Веќе е долга зимска сезона и ако е ладно, човечката удобност се намалува, но работите стануваат и покревки, така да се каже“, заклучи таа.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.