Промовиран „Македонски дијалектен атлас“ – издание кое годинава ја доби државната награда - Канал 5

Промовиран „Македонски дијалектен атлас“ – издание кое годинава ја доби државната награда

Промовиран „Македонски дијалектен атлас“ – издание кое годинава ја доби државната награда за наука.

Промовиран „Македонски дијалектен атлас“ – издание кое годинава ја доби државната награда

„Македонски дијалектен атлас (од ризницата на картотеката лексички материјали)“ - заедничко издание на Институтот за македонски јазик „Крсте Мисирков“ (Одделение за дијалектологија) и Македонската академија на науките и уметностите (Истражувачки центар за ареална лингвистика „Божидар Видоески“ – ИЦАЛ), кое овој месец ја доби државната награда за наука за 2025 година - „Гоце Делчев", денеска беше претставено во МАНУ.

Наградата на 4 мај ја добија Веселинка Лаброска, Марјан Марковиќ, Коста Пеев, Васил Дрвошанов, Еленка Стоевска-Денчова, Светлана Давкова-Горгиева, Гоце Цветановски, Македонка Додевска, Дарко Томовски, Давор Јанкуловски, Ангелина Панчевска, Соња Миленковска, Ѓорѓе Геновиќ, и постхумно: Аритон Поповски, Маријана Киш и Убавка Гајдова.

Проф. д-р Веселинка Лаброска, дописен член на МАНУ и една од главните уредници на изданието, истакна дека се работи за капитално дело зашто е опис на дијалектите на целата македонска дијалектна територија.

-Тоа значи не само во границите на нашата држава, туку и во Егејска и во Пиринска Македонија и во границите на Албанија каде што се зборува македонскиот јазик. Имаме обработено 351 пункт, што значи има материјал од толку села, за 35 глави, вкупно милион и петстотини илјади прашања или ливчиња што ги имаме во картотеката на Институтот за македонски јазик. Еден дел од нив се обработени и прикажани во овој атлас, значи 50 карти се обработени и прикажани со, барем, 200 видови на различни збороформи и обработени со етимологија. Тоа е заслуга не само на сегашните туку и на претходните соработници, некои од нив и починати, кои работеле на такви карти. Ние ги преработивме, но во чест на нивното ангажирање решивме да ги вклучиме како автори на атласот... Резултатите се видливи, покажавме нешто што се работело со децении, а ние имавме среќа тоа да го објавиме пред јавноста, изјави Лаброска.

Академик Марковиќ, исто така главен уредник на изданието, истакна дека најважно во проектот е што првпат група од 16 научни работници од двете научни установи (Институтот и МАНУ) соработувале неколку години за, од нивните заеднички сили, како што рече, „да излезе ова капитално дело според реакциите на научната јавност“.

-Тоа ќе овозможи соработката да се развива и во иднина. Нашата експертиза во ИЦАЛ повеќе се заснова на меѓународните лингвистички атласи, што им овозможи, особено на младите колеги, да се вложат и да го пренесат тоа знаење, посебно во техничката обработка, и врз работата на проектот „Македонски дијалектен атлас“ на Институтот за македонски јазик, рече Марковиќ.

Претседателот на МАНУ Живко Попов истакна дека се промовира значајно издание кое е плод на заложбите на основачот на современата македонска дијалектологија Божидар Видоески кој и го почнал и раководел проектот за атласот и по кого денес е именуван Истражувачкиот центар за ареална лингвистика во МАНУ.

-Во најголем дел од авторите на овој том на атласот, токму академик Видоески им беше ментор, прв и главен двигател во нивниот научен развој. Затоа, овој том на Македонскиот дијалектен атлас всушност претставува омаж кон акад, Божидар Видоески и кон сите македонски дијалектолози кои во својата научна кариера оставиле голем придонес во македонската дијалектологија, истакна Попов.

Според директорката на Институтот за македонски јазик, проф. д-р Елена Јованова-Грујовска, научниот свет добива „прегледен атлас на македонските говори, инициран уште во 1959 од акад. Божидар Видоески ... „грандиозно дело и траен етнографски документ за колективната меморија на Македонците и сведочи за традицијата, народните обичаи, сфаќањата, верувањата и вербата“.

- Како што од далечната 1959 година па наваму беа академиците Божидар Видоески и Зузана Тополињска, авторите со децении одеа и собираа материјал на терен, пополнуваа прашалници, го внесуваа материјалот во картотеките, го уазбучуваа, го анализираа и го обработуваа. Овој атлас е потврда дека македонските дијалекти се живи и имаат и ќе имаат свој влог во македонистиката, а особено во македонската лексикологија и лексикографија преку лексичкото богатство, преку живиот процес на збогатување на Толковниот речник на македонскиот јазик со влогот на дел од широко распространетата и прифатена дијалектна лексика, рече Јованова-Грујовска.

Објавувањето на ова дело во 2025 го финансирало Министерството за култура и туризам преку Институтот за македонски јазик, како носител на проектот, а Министерството за образование и наука, рече таа, од 1961 година до денес го финансира Одделението за дијалектологија и „Македонскиот дијалектен атлас“ како проект од национално значење.

Изданието што беше денеска претставено е објавено и во дигитална форма на веб-порталот Дијалектни ресурси на македонскиот јазик и, покрај други публикации од дијалектологијата, е бесплатно за користење.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Левица: Гостивар не се соочува со обичен дефект, туку со сомнение за свесно загрозување на јавното здравје

Информациите дека преку пумпи поставени во коритото на Вардар била црпена вода и директно внесувана во водоснабдителниот систем на Гостивар отвораат сомнение за исклучително тешко и неодговорно постапување. 

Левица: Гостивар не се соочува со обичен дефект, туку со сомнение за свесно загрозување на јавното здравје

Површинска речна вода не смее непосредно да се вбризгува во мрежа наменета за вода за пиење. Пред воопшто да влезе во системот, таа мора да помине низ соодветен технолошки процес на прочистување, дезинфекција и контрола на нејзината хемиска и микробиолошка исправност. Доколку таков третман не постоел или бил заобиколен, тогаш не станува збор за техничка импровизација, туку за свесно внесување непроверена вода во инфраструктура од која директно зависи здравјето на десетици илјади жители.

Последиците не се ограничуваат само на водата што во тој момент истекла од чешмите. Доколку загадена вода навлегла во главниот цевковод, постои сериозен ризик да бидат контаминирани примарната и секундарната мрежа, домашните инсталации, славините, бојлерите, резервоарите и другите делови од системот во кои водата се задржува. Токму затоа не е доволно водоснабдувањето едноставно повторно да се пушти по еден поволен примерок. Потребни се целосно испирање и дезинфекција на мрежата, повеќекратни анализи од различни точки и временски интервали, како и јасни упатства за домаќинствата, училиштата, градинките, угостителските објекти и здравствените установи. Ако загадувањето е од повисок степен, изложеноста не мора да настане само со пиење – ризик може да постои и при миење, капење и друг контакт со водата, особено за кожата и очите.

Во такви околности, тврдењето на директорката дека заболувањето потекнувало од храна е неодговорен обид за прејудицирање на истрагата и растоварување на сопственото претпријатие и одговорност. Изјавата дека меѓу заболените имало лица што пиеле флаширана вода не го исклучува водоводниот систем, бидејќи водата од чешма се користи за подготовка и миење храна, миење садови, лична хигиена и голем број други активности.

Доколку се потврди дека пумпите биле поставени и дека преку нив без претходен третман била внесувана вода во системот, кривичната одговорност мора да се утврдува по целиот управувачки и команден синџир. Не е доволно да се пронајде работникот што ја вклучил пумпата. Мора да се утврди кој ја донел одлуката, кој ја одобрил, кој го определил местото од кое ќе се црпи водата, кој бил должен да ја провери нејзината исправност, кој знаел дека не постои соодветен третман и кој, и покрај тоа, дозволил водата да стигне до домовите на граѓаните. Во најмала рака, директорот на јавното претпријатие задолжено за водоснабдувањето морал да знае за ваква интервенција во главниот систем или бил должен да знае и да ја спречи.

Обвинителството не смее да остане во позиција на пасивно чекање на конечниот лабораториски наод. Резултатите од водата се неопходни за утврдување на причинителот, но доказите за тоа кој поставувал пумпи, кој издавал наредби и под кои услови се внесувала вода можат и мораат веднаш да се обезбедат.

Левица бара итно времено отстранување на одговорните лица од ЈП „Комуналец“ Гостивар и од сите позиции преку кои можат да влијаат врз доказите, целосна независна анализа на водата и мрежата, јавно објавување на сите наоди и детална истрага за улогата на раководството на претпријатието и Општина Гостивар.

Оваа катастрофа уште еднаш покажа дека корупцијата, неспособноста, импровизацијата и институционалниот фушерај немаат етничка припадност. Кога системот ќе потфрли, законите ќе се заобиколуваат и јавните претпријатија ќе се управуваат без одговорност, последиците не ги избираат своите жртви според тоа дали се Македонци, Албанци, Турци или припадници на која било друга заедница. Загадената вода тече низ истите цевки до секој дом, а институционалната негрижа подеднакво го загрозува здравјето на секој граѓанин.

Токму затоа е крајно лицемерно со години да се користи етничката реторика како средство за прикривање на сопствената неспособност и корупција. Додека јавноста се дели по етнички линии, криминалот, неодговорното управување и распадот на институциите несметано ги погодуваат сите. Единствената поделба што денес навистина постои не е меѓу Македонци и Албанци, туку меѓу граѓаните кои ги трпат последиците и политичко-бизнис елитите кои со години управуваат без одговорност.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Министерот Клековски ќе ја посети болницата во Гостивар

Новиот министер за здравство Сашо Клековски попладнево  ќе ја посети Општата болница - Гостивар откако повеќе граѓани во последните два дена со симптоми на повраќање, дијареа и температура побараа лекарска помош. 

Министерот Клековски ќе ја посети болницата во Гостивар

По извршениот надзор било утврдено дека во главниот цевковод на водоводната мрежа, без одобрение поставена била пумпа која директно вбризгува вода од реката Вардар во овој водоснабдувачки систем.

Агенцијата за храна и ветеринарство (АХВ) вчера издаде забрана за употреба на водата за пиење од гостиварскиот водоводен систем поради основано сомнение дека водата е загадена и небезбедна за употреба.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Астрономски цени за финалето на Светското првенство, се бараат и повеќе од 60.000 евра за билет!

Интересот за финалето на Светското првенство меѓу Аргентина и Шпанија ги подигна цените на билетите до неверојатни височини, па само најбогатите навивачи ќе можат да присуствуваат на спектаклот на стадионот „Метлајф“ во Њу Џерси.

Астрономски цени за финалето на Светското првенство, се бараат и повеќе од 60.000 евра за билет!

Побарувачката за билети е огромна уште од завршувањето на полуфиналните натпревари, а цените на пазарот растат секојдневно.

Според податоците од платформата за продажба и препродажба на билети, моментално најевтиниот достапен билет чини околу 7.400 евра, за место во горните редови на стадионот.

За оние што сакаат најдобар поглед на теренот, цената достигнува и до 61.000 евра – сума што се бара за места веднаш до теренот, во најатрактивните сектори. Пред само неколку дена, најевтините билети можеа да се најдат за околу 2.000 евра, но поради огромниот интерес, цената оттогаш е повеќекратно зголемена.

Билетите сè уште можат да се купат преку официјалниот систем на ФИФА, со претходна регистрација на веб-страницата на организаторот, а ФИФА нуди и официјална платформа за безбедна препродажба и размена на билети. Покрај стандардните седишта, во понудата се вклучени и луксузни ВИП-пакети.

Најпрестижните зони „Pitchside Lounge“ и „Trophy Lounge“ се веќе распродадени, додека понудата „Champions Club“, која вклучува седишта веднаш до теренот, е сè уште достапна по цена од околу 20.000 долари.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

притисни ентер