Но, дали достапноста на вакцините навистина ќе го реши целиот проблем со пандемијата? Некои експерти мислат дека ќе го сторат тоа, а некои дека одговорот на тоа прашање е многу покомплициран отколку што изгледа.

Минатата недела, американската компанија Pfizer и нејзиниот германски партнер BioNTech објавија позитивни резултати од третата и последна фаза на клиничките испитувања, кои треба да покажат дали нивната вакцина е безбедна и ефикасна. Прелиминарните резултати покажале почетна стапка на успех од 90 проценти, што значи дека девет од 10 испитаници кои се заразиле подоцна, добиле плацебо наместо вакцина.

Оваа вест за многумина звучи многу охрабрувачка. Кога имунологот Џон Бел од Универзитетот во Оксфорд и член на работната група за вакцини за коронавирус во владата на Обединетото Кралство бил прашан дали тоа значи дека ќе можеме да се вратиме во нормала на почетокот на следната година, тој со ентузијазам одговорил: „Да, да да!“.

Неколку дена подоцна, Рускиот национален центар за епидемиологија и микробиологија, Гамалеја објави уште подобри резултати од третата фаза на клинички испитувања - 92 проценти. Претходно оваа недела, компанијата од САД, Модерна објави 95 проценти ефикасност за својата вакцина врз основа на прелиминарните резултати на III фаза.

Иако навидум ситуацијата изгледа добро, сепак сме многу далеку од вакцина што ќе не врати во животот каков што беше пред пандемијата, пишува угледниот научен магазин „ New Scientist “.

Проблемот не е само логистиката која стои зад масовното производство, складирањето и дистрибуцијата на вакцини, проблем се и оние кои свесно немаат намера да се вакцинираат, туку и низа неодговорени прашања во врска со самата вакцина; како на пример колку ќе трае имунитетот.

"Пријателите или членовите на семејството ме прашуваат скоро секој ден дали некоја од овие вакцини ќе биде ефективна. Секогаш ми е тешко да одговорам, бидејќи тоа е многу сложен проблем", рече инфектиологот Сузана Хоџсон од Универзитетот во Оксфорд, која работи на истражување на вакцините.

Делот на времетраењето на имунитетот е најмалку проблематичен. Секој би сакал да слушне дека имунитетот стекнат со вакцинацијата ќе трае вечно, но реалната проценка е дека може да трае околу една година.

СЗО објави официјална проценка во април на она што треба да биде безбедна и ефикасна вакцина против covid-19. Во однос на должината на заштитата, односно создадениот имунитет, организацијата изјави дека склопот на исходот е најмалку една година, но дека период од шест месеци исто така ќе биде прифатлив.

Американската администрација за храна и лекови (ФДА) ги наведе истите критериуми, а британските работни групи за вакцини соопштија дека се подготвени да ги вакцинираат граѓаните двапати годишно.

Досега, никој не постигнал ниту минимум шест месеци. Pfizer и BioNTech ја започнале третата фаза на вакцинација на испитаниците на крајот на јули и дури сега завршиле со регрутирање на волонтери. Ова значи дека тие ќе ги имаат конечните резултати од тестот најрано до февруари затоа што испитаниците мора да примат две инјекции во период од три недели. Значи, сè уште не знаеме колку трае навистина заштитата од која било од вакцините.

Фармацевтот Питер Доши од фармацевтскиот факултет на Универзитетот во Мериленд минатиот месец напиша статија во BMJ (водечко медицинско списание) под наслов „Дали вакцината против ковид-19 ќе спаси животи? Тековните сознанија не можат да одговорат на тоа прашање“.

Многумина веројатно се прашуваат како е можно клиничките испитувања да не можат да одговорат дали вакцините ќе спасат животи.

Проблемот е во критериумот врз основа на кој се оценува успехот или неуспехот, и чие ниво е поставено ниско. И СЗО и ФДА ќе прифатат вакцина која обезбедува најмалку 50 проценти заштита од инфекцијата.

Прво, праг од 50 проценти може да значи дека поради грешки во податоците, на пазарот се појавува вакцина која е ефективна само 30 проценти, вели Доши. Второ, стапката на успех на клиничките испитувања на вакцините е често поголема од онаа што подоцна е забележана на терен.

„Ефективноста на вакцината не секогаш ја предвидува нејзината ефикасност“, објасни Хоџсон, бидејќи администрирањето на вакцината на милиони или милијарди луѓе е многу попредизвикувачко отколку да се администрира во рамките на строго регулирано клиничко испитување.

Ова се однесува особено на вакцината со две дози, за која се потребни два периоди на дозирање, во интервали од неколку недели, и сите освен една од 12-те вакцини кои во моментов се подложени на третата фаза на клинички испитувања, се даваат во неколку дози.

Педијатарот и вирусолог Пол Офит, член на Советодавниот комитет на ФДА за вакцини и сродни биолошки производи (VRBPAC), верува дека ФДА веројатно ќе прифати цел на ефикасност од шест месеци или уште помалку, иако обично инсистира на најмалку две години. Додуша, вели Офит, ова е итен случај и затоа ФДА мора да прифати одредена несигурност, но треба да бидеме информирани за да не бидеме непријатно изненадени од вакцината што предизвикува слаб или краткотраен имунитет. Тој предупредува дека првата вакцина на пазарот е ретка и најдобра.

За среќа, ние сме сведоци на стапки на успех од 90% и повеќе, што значи дека овие вакцини добро ќе го надминат прагот од 50 проценти. Клиничките испитувања во фаза III сè уште не се завршени, но би било чудно конечните резултати да бидат многу помали од претходните. Дури и да паднат на 80 или 70 проценти заштита, ваквите вакцини сепак би биле далеку над минималните барања на СЗО.

„Се разбира, сите ние сакаме вакцината да биде што е можно поефикасна, но мислам дека со оглед на обемот на пандемијата, стапките на пренесување и бројот на смртни случаи, дури и делумно ефективната вакцина може да има навистина значително влијание“, рече Хоџсон.

Доши и неговите колеги предупредуваат дека испитувањата нема да ни покажат каков ефект ќе има вакцината врз сериозно болните.

„Доколку начините за проценка на испитувањето не се променат итно, би можеле да завршиме со одобрени вакцини кои го намалуваат ризикот од лесна инфекција, но не го намалуваат ризикот од хоспитализација, прием на интензивна нега или смрт“, изјави Доши за VRBPAC на 22 октомври.

Ова изгледа невообичаено, но повторно проблемот се сведува на крајното скалило. Имено, во сите три фази на испитувања се разгледува спречување на благи симптоми на ковид-19, како што се кашлица, треска, главоболка или воспаление на грлото. Сите учесници со овие симптоми се тестираат за да се утврди дали се заразени со вирусот САРС-КоВ-2 или не. Ако има многу повеќе вакви случаи во плацебо групата отколку во контролната група, можеме да видиме дека вакцината делува - барем во превенција на поблагите случаи. Но, ваквиот резултат не ни кажува скоро ништо за тоа дали вакцината спречува појава на потешки симптоми. Факт е дека ефикасноста на вакцината е претежно тестирана во подгрупа на популација која е претежно млада и здрава, а со тоа има релативно низок ризик од посериозни симптоми на ковид-19.

"За време на смртоносна пандемија, сакаме да видиме податоци за ефикасност кои покажуваат намалување на сериозните симптоми и долгорочни последици и кои работат во најранливите групи. Ефективноста за лесни симптоми и кај релативно здрави луѓе е помалку важна за нас", рече Доши.

„Се чини дека тестовите се дизајнирани на таков начин што одговараат на најлесните прашања, а не на најважните“, додаде тој.

Логично е за многумина дека оние кои се заштитени со вакцината од поблаги симптоми нема да развијат посериозни, но тоа не е проблемот.

"Тоа е во ред ако зборувате за една личност. Но, вакцината нема да ја има истата ефикасност кај сите популации. Да речеме, таа работи многу добро кај здрави возрасни лица, но обезбедува многу мала заштита за постарите лица со послаб имунитет. Во ова сценарио, вашиот тест може да покаже ефект против лесни болести, но сепак би имале поголем број сериозни случаи затоа што вакцината не ги штити послабите стари лица “, објасни Доши.

Над 65-годишна возраст се повеќе од три четвртини од смртните случаи предизвикани од инфекцијата со САРС-КоВ-2, но се знае дека оваа група е недоволно застапена во испитувањата.

Во испитувањата на Pfizer и BioNTech, 40 проценти од учесниците во фаза III треба да бидат на 55 години или постари, но податоците објавени во испитувањето не покажуваат структура на возраста.

Руската Гамалеја за New Scientist објави дека вакцинирала лица на возраст под 60 години и дека биле вклучени во податоците, но повторно не дале конкретни бројки.

Сепак, луѓето на возраст меѓу 55 и 60 години многу ретко припаѓаат на група за која велиме дека е стара и немоќна и дека има ослабен имунолошки систем.

Од друга страна, Универзитетот во Оксфорд и АстраЗенека имале најмалку една четвртина од учесниците над 65 години за време на испитувањето на нивната вакцина.

Друго важно прашање е дали вакцината спречува пренесување на вирусот на други. Имено, главната функција на вакцината е да спречи појава на симптоми, но тоа можеби не е доволно за да се постигне колективен имунитет.

Всушност, вакцините во теорија може да ја влошат ситуацијата. Ако ги потиснат симптомите, но не ја спречуваат самата инфекција и протерување на честичките на вирусот од организмот, тоа значи дека тие ефективно ги претвориле симптоматските случаи во асимптоматски. Ова повторно може да доведе до голем број на заразени луѓе бидејќи многумина нема да бидат свесни дека го шират вирусот наоколу и нема да бидат во самоизолација.

„Најлошото сценарио е вакцина која ги намалува симптомите на болеста, а истовремено дозволува ширење на вирусот“, велат Марк Липшич од Харвард и Натали Дин од Универзитетот во Флорида.

Откако ќе заврши третата фаза на клиничките испитувања и ќе се одобрат вакцините, експертите ја следат ситуацијата за да откријат дали има некои ретки, но потенцијално опасни несакани ефекти кои не биле прикажани за време на тестирањето.

Оваа фаза, понекогаш наречена четврта, обично трае една година или две, бидејќи откривањето на ретки несакани ефекти може да трае со месеци, па дури и со години.

Треба да се напомене дека вакцините Pfizer / BioNTech и Moderna користат недокажана технологија, наместо да се базираат на обични вирусни протеини или ослабена форма на патогенот, што може да доведе до неочекуван развој, рече Хоџсон.

Но, инфектологот е сè уште оптимист за иднината.

"Во моментов, се развиваат повеќе од 200 вакцини, што е феноменална бројка. Мислам дека постои голема веројатност да имаме голем број ефективни кандидати", додаде таа.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.