Технологија

На Месечината се најдени места, погодни за живот на луѓе

Познато е дека на Месечината нема кислород и притисок, а температурите варираат од минус 173 до жешки 127 Целзиусови степени.

Сепак, се чини дека тоа не е така, односно дека на нашиот природен сателит има локации кои би можеле да ни обезбедат заштита од непријателски временски услови и што потсетуваат на пријатната атмосфера во нашиот дом.

Имено, научниците од Универзитетот во Калифорнија (UCLA) откриле дека на Месечината може да има локации кои постојано се во сенка и каде може да се измери температура од „пролетни“ 17 степени Целзиусови.

Во нашата рана историја, луѓето користеле пештери за да се заштитат од стихиите и да се собираат таму за време на студените зимски денови. Овие слични формации на Месечината би можеле да им обезбедат на астронаутите еден вид лунарно засолниште поради топлите температури.

Имено, тие јами, или кратери, може да доведат до пештери каде би можеле да престојуваат астронаутите и каде би можело да се постави база за долгорочен престој на Месечината, пишува CNN.

„Луѓето еволуирале живеејќи во пештери, а ние би можеле да се вратиме во пештерите кога ќе живееме на Месечината“, рече планетарниот научник Дејвид Пејџ, кој исто така го води проектот „Diviner Lunar Radiometer Experiment“.

Експериментот Дивинер е всушност инструмент на лунарниот извидувачки орбитер на НАСА (LRO) кој ги мери температурите на површината на Месечината.

За разлика од површината на Месечината, која се загрева до 127 степени во текот на денот и се лади до минус 173 во текот на ноќта, овие лунарни јами во регионот Mare Tranquillitatis би можеле да бидат погодни за луѓето, односно да имаат стабилна температура која е повеќе од прифатлива за нас. Mare Tranquillitatis (латински: Sea of Silence) е името за областа на видливата страна на Месечината.

Бидејќи на Месечината практично нема атмосфера, ова тело не може да ја задржи топлината што ја добива од Сонцето, ниту пак може да се заштити од него. Кога ќе дојде ден, осветлените делови од нашиот природен сателит стануваат практично блескави, а кога ќе падне ноќта, целата таа топлина се враќа во вселената и областа станува замрзната долина. Патем, денот и ноќта на Месечината траат колку 15 дена на Земјата.

Поради екстремните температури на површината на Месечината, досега НАСА мораше да размислува за инсталирање комплицирани уреди за греење и ладење кога размислувале за поставување постојана база. Но, се чини дека американската вселенска агенција би можела да има еден проблем помалку во однос на планирањето на долгорочен престој на Месечината поради ова ново откритие.

Со помош на лунарниот орбитар, научниците во 2009 година открија јами на Месечината и се запрашаа дали има поврзани пештери кои би можеле да се истражат или дури да се користат како засолништа.

„Околу 16 од повеќе од 200 јами се веројатно срушени тунели направени од лава“, рече планетарниот научник Тајлер Хорват од UCLA.

Кога ќе се урне долг, шуплив тунел налик на пештера, формиран од лава, се создава јама која може да биде влез во остатокот од пештерата. Експертите веруваат дека има најмалку две или три такви јами на Месечината кои имаат премини во пештери кои би биле совршено засолниште, бидејќи обезбедуваат одредена заштита од сончевото и космичкото зрачење и влијанието на микрометеоритите.

Користејќи компјутерски модели за да ги анализираат топлинските својства на карпите со текот на времето, експертите измериле дека осветлениот дел од јамата може да задржи топлина поголема од онаа на површината - дури 300 степени Целзиусови.

Таа заробена топлина може да ги подигне инаку ниските температури во блиската засенчена област и да ја одржува топлината стабилна дури и по заоѓањето на сонцето, според Science Alert.

Меѓутоа, за детално да се проучат овие јами и пештери, потребни се дополнителни теренски истражувања. НАСА планира наскоро, почнувајќи од декември 2022 година, да испрати роботи на Месечината, односно мобилни уреди кои ќе ја мапираат површината на Месечината, спроведуваат истражувања и ќе мерат нивоа на радијација.

„Еден од главните приоритети на LRO е дополнително да ги мапира температурите на површината на Месечината бидејќи со овие податоци можеме подобро да ја разбереме средината во која ќе бидат лоцирани идните мисии“, рече Ноа Петро, шеф на Лабораторијата за планетарна геологија, геофизика и геохемија на НАСА.

Истражувањето, насловено Thermal and Illumination Environments of Lunar Pits and Caves: Models and Observations From the Diviner Lunar Radiometer Experiment е објавено во списанието Geophysical Research Letters.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Здравје

Температурните шокови ги наполнија детските амбуланти: Педијатрите советуваат слојно облекување и без антибиотици

Ниските утрински температури, а поладневните летни повисоки ги зголемија настинките кај педијатрите и семејните доктори.

Чести се вирусните инфекции со зголемена температура до 38. Најмногу на удар се децата во градинка и децата од помалите одделенија. Докторите со совет за слојно облекување, потопло наутро, а веќе од попладне во летна облека.

„Многу е важно веќе да се почне со витамин Д, децата да се рехидрираат и да не се посегнува по антибиотици“, вели д-р Мира Атанасова педијатар.

И во детската клиника Козле во амбулантите се зголемени ангините и респираторните инфекции кај малите деца. Промената на температурата е голема главоболка и за метереопатите, промена во притисокот, слаба концентрација и проблеми со спиењето, објаснува Атансова.

„Редовно земање на терапија, да се оди на прошетки кога е стабилно времето. Промените на времето многу предизвикуваат промена и со крвниот притисок, истиот редовно да се контролира“, вели д-р Мира Атанасова педијатар.

Од УХМР за утре најавуваат топло и стабилно време од недела и понеделник ќе има повремени врнежи од дожд и услови за нестабилност со пороен дожд, појава на грмежи и засилен ветер. Од вторник ќе има пад на температурите максималните температури ќе бидат 25 степени.

Македонија

Повисока казна за паркирање, отколку за фрлање ѓубре во река: Парадокс во казнената политика

Госпоѓата која од Порше фрли ѓубре од мост во реката Лепенец, а потоа насмеано и мафна и на камерата, доби повисока казна за непрописното паркирање, отколку за загадување на животната средина.

Ако во Европа би ве чинело стотици евра, фрлањето на отпад од овој мост во реката ќе ве чини 40 или ако платите во рок од една недела, само 20 евра.

Па, ваквиот случај отвори низа дилеми и прашања во јавноста – дали казнената политика е соодветна или само ги охрабрува ваквите постапки. Според еко-активистите, законот за јавна чистота треба да се промени итно, оти без драконски казни, ќе продолжиме да се давиме во отпад, но сметаат и дека повторно треба да стане популарна општокорисната работа – па кој се однесува несовесно, да си добие метла и да чисти низ градот еден месец. Воедно, сметаат дека добар дел од проблемот почива и врз воспоставениот систем кој мора да се подобри.

-Единствен начин да се казни одлагањето на отпад од физичките лица е преку законот за јавна чистота, мора да се работи на зголемување на тие казни, во моментов можеби ќе делуваат драконски, но кога се соочувате со толку големо количество на отпад, мора да се започне од тоа. И во однос на реакцијата на институциите имаме мало заостанување, законот како закон постои, но постапувањето по истиот е многу ретко. Недоволно за тоа со кое ние се соочуваме. Дали е потребно многу поголемо на терен на комунални инспектори, МВР, комунални редари, тоа е работа која институциите треба да ја решат, но очигледно тоа ни недостасува најмногу од се,- - Татјана Стојановска – Еко-активист – „Независни за Карпош“.

Од Град Скопје се на иста линија со еко – активистите, казните се ниски и се работи на нивна корекција. Воедно, уверуваат дека се работи и на воспоставување подобар систем, во кој е предвидена и долгонајавуваната комуналната полиција, предлог-закон кој е доставен до Владата. Што се однесува до жената која фрли ѓубре во Лепенец добила казна и од нив.

-Како Град Скопје сметаме дека постојната казнена политика за одредени прекршоци не е доволно, а за дел од прекршоците предвидените глоби се ниски. За таа цел Градот Скопје има изработено анализа и конкретни предлози за измени на законската регулатива, со цел санкциите да бидат поефикасни и соодветни на прекршоците. Во насока на воспоставување поефикасен систем на комунален ред, до владата е доставен предлог – законот за комуналната полиција,- - Град Скопје.

Во моментов, градскиот инспекторат располага со 13 комунални инспектари и 10 комунални редари, кои како што велат, на терен се во три смени, а согласно потребите, најавуваат и зголемување на тимот. Воедно, испланирано е и поставување на камери со кои меѓудругото ќе спречува одлагање на отпад каде што не му е место.

Во меѓувреме, состојбата околу мостот на Лепенец во Карпош, од ден во ден е во се полоша состојба.

Економија

Голем економски удел на странските компании, подобри плати за работниците и сооднос со домашните компании

3.200 фирми или само 4,7% од претпријатијата во земјава се под странска контрола, но во нив работи речиси секој четврти вработен, а создаваат дури 37% од вкупната бруто додадена вредност – покажуваат податоците на Државниот завод за статистика.

Посовремената технологија, автоматизацијата и поголемата продуктивност се само дел од причините кои според претседателот на Организацијата на работодавачи Ангел Димитров им даваат поголема економска тежина на странските компании. Дополнителна вредност според Димитров компаниите добиле и со поволностите кои добиле при влезот на пазарот во земјава, меѓу кои и десетгодишното ослободување од данок на добивка. Со ова смета дека се оставило простор за повисоки плати и подобри услови за работа, што привлекува поквалитетна и продуктивна работна сила.

-Тоа не се мали привилегии, бидејќи на една плата од 30.000 денари, вие треба да платите даноци и придонеси од 15.000 денари. Тоа ви дава доволно можност да платата ја зголеми за 5 или 10.000 повеќе отколку би работеле во нормална македонска компанија. Но и во периодот кога завршија тие 10 години, тие компании веќе се дотолку финансиски стабилни и имаат доволно можности да исплаќаат повисоки плати. Од друга страна имаат разни сектори за човечки ресурси каде што работат на мотивација на работниците, на условите за работа и така натаму,- Ангел Димитров – организација на работодавачи.

Сепак, Димитров вели дека статистиката не ја толкува како доказ дека домашните компании се помалку продуктивни. Објаснува дека разликата е структурата во домашната економија, составена од голем број на микро и мали претпријатија, што значи помал број на вработени и помал економски капацитет.

- Нашиве поголеми компании кои се во слични дејности не заостануваат за продуктивноста од странски компании во ТИРЗ зоните, но за жал ние имаме многу мали микрокомпании кои се на број многу, а учествуваат со многу мал процент во бројот на вработените и во многу мал процент да речеме во бруто домашниот производ, бидејќи најголем процент од тие компании се трговски компании кои увезуваат некоја роба или се работи за мали услужни компании, така да не можат да се споредат ниту можностите ниту резултатите што ги прават тие наши микро и мали компании,- Ангел Димитров – организација на работодавачи.

Според податоците на ДЗС најголемиот дел од бруто-додадената вредност странските компании ја создаваат во преработувачката индустрија, односно 35,3%, потоа во секторот комуникации со 16.7% и тргоцијата со 11,5%. Најголем број од фирмите се од Турција, околу 18 проценти, но најголема додадена вредност создават фирмите од Австрија.