Наука

Молњите на Јупитер се 100 пати посилни отколку оние на Земјата, покажаа снимките на всленското летало „Џуно“

Јупитер е најмасивната планета во нашиот Сончев систем, па затоа не е изненадување што е дом и на неверојатни бури, кои понекогаш траат со векови.

Некои од нив произведуваат масивни удари од молњи кои се 100 пати помоќни од молњите на Земјата, а веројатно и многу посилни, според нова студија на Универзитетот во Калифорнија, Лабораторијата за вселенски науки на Беркли.

Резултатите доаѓаат од анализа на податоци од вселенското летало „Џуно“, кое орбитира околу планетата од 2016 година и ја скенира атмосферата со својот микробранов радиометар, кој може да детектира радио емисии од молњи слични на радио пречките произведени од молњи на Земјата.

Проучувањето на бурите на други планети фрла нова светлина врз бурите на нашата планета, кои сè уште не се целосно разбрани, рече водечкиот автор Мајкл Вонг, планетарен научник во Лабораторијата. Неговата студија е објавена во списанието AGU Advances.

„Има толку многу што не знаеме за молњите на Земјата“, рече тој, забележувајќи дека научниците откриле неколку нови видови „краткотрајни светлечки феномени“ (TLE) поврзани со грмотевици на Земјата во текот на изминатата деценија.

Овие TLE, милисекундни електрични феномени во тропосферата над големите бури, вклучуваат црвени елфови, млазни потоци, ореоли и феномен наречен ELVE.

На Јупитер, молњите „ни кажуваат за конвекцијата, што е процес со кој атмосферата се меша и пренесува топлина одоздола“, рече Вонг, додавајќи:

„Конвекцијата функционира малку поинаку на Земјата и Јупитер бидејќи Јупитер има атмосфера доминирана од водород, па влажниот воздух е потежок и потешко се крева нагоре“, објасни тој.

Воздухот на Земјата е претежно азот, кој е потежок од водата, па додавањето вода го прави влажниот воздух полесен. Потешкиот, влажен воздух на Јупитер не само што значи дека е потребна многу повеќе енергија за да се создаде бура, туку и ослободува многу повеќе енергија кога ќе стигне до врвот на атмосферата, што доведува до големи брзини на ветерот и интензивни молњи што трепкаат меѓу облаците. Според Вонг, речиси секое вселенско летало што поминало покрај Јупитер открило молњи, главно затоа што молњите се издвојуваат на ноќната страна на планетата како светулки во темница. Врз основа на податоците од претходните мисии, кои можеа да детектираат само супермоќни блесоци на ноќната страна, Јупитер имаше репутација дека молњите носат многу повеќе енергија од оние на Земјата. Тоа беше сè додека високо чувствителната камера за набљудување ѕвезди на Јуно не фрли сомнеж врз него, детектирајќи бројни послаби блесоци слични на оние на Земјата. Проблемот со снимањето на ноќната страна воопшто е што облаците можат да го блокираат погледот на блесоците на молњите, што го отежнува прецизното одредување на нивната вистинска оптичка јачина, рече Вонг. Главниот инструмент на Јуно, микробрановиот радиометар, обезбеди попрецизен начин за мерење на јачината на молњите што не е засегната од облаците во атмосферата на Јупитер. Иако инструментот не е дизајниран да ги проучува молњите, радиометарот свртен надолу може да детектира микробранови емисии од блиските бури.

Сепак, бурите на Јупитер често се случуваат истовремено низ појасите околу планетата, што го отежнува точното утврдување која бура ја предизвикала молњите. И без прецизната локација на бурата, невозможно е да се одреди јачината на ударот само со микробранови мерења. Вонг го спореди ова со слушање серија пукања на парадата за Кинеската Нова Година и незнаење дали станува збор за пуканки што пукаат неколку метри подалеку или за петарди на следниот блок.

За среќа, во текот на 2021 и 2022 година, имаше затишје во бурите во Северниот екваторски појас, па Вонг можеше да се фокусира на една голема бура истовремено, одредувајќи ја нивната локација користејќи го вселенскиот телескоп Хабл, камерата на вселенското летало Џуно и сликите споделени од аматерски астрономи. Тој ги нарече „скришни“ супербури. Како вистинските супербури, нивниот модел на активност траеше со месеци и ја трансформираше околната структура на облаците глобално. Но, за разлика од вистинските супербури, нивните колони од облаци достигнуваа само скромни височини типични за малите бури. „Бидејќи имавме прецизна локација, можевме само да кажеме: „Добро, знаеме каде е. Ја мериме јачината директно“, рече тој. Џуно направи 12 преминувања над изолирани бури во тој период, а во четири наврати се приближи доволно блиску за да го измери микробрановиот статички електрицитет на молњата. Блесоците во просек беа три во секунда за време на овие прелетувања; во едно прелетување, Јунона детектира 206 одделни импулси на микробраново зрачење. Од измерените 613 импулси, Вонг пресмета дека моќноста се движеше од онаа на удар од гром на Земјата до онаа од 100 или повеќе пати поголема. Бидејќи ги споредуваше емисиите на гром на Земјата на една радио бранова должина со емисиите на гром на Јупитер на друга бранова должина, постои одредена неизвесност во споредбата, предупреди Вонг. Врз основа на една студија за радио емисиите на гром на Земјата, блесоците на Јупитер би можеле да бидат дури милион пати помоќни од оние на Земјата.

Претворањето на микробрановата моќност од удар на гром во вкупна моќност не е едноставно, забележа коавторката Ивана Колмашова, астрофизичар на Карловиот универзитет во Прага и член на Чешката академија на науките. Громот не само што емитува на радио и оптички бранови должини, туку генерира и топлинска, акустична и хемиска енергија. На Земјата, се проценува дека еден удар ослободува околу 1 гигаџул вкупна енергија, или милијарда џули: доволно за напојување на 200 просечни домови за еден час. Вонг проценува дека енергијата на гром на Јупитер е 500 до можеби 10.000 пати поголема од онаа на Земјата.

Горотот веројатно се генерира на сличен начин како и на Земјата, каде што растечката водна пареа кондензира во течни капки и ледени кристали кои стануваат електрично наелектризирани, што доведува до големи разлики во напонот помеѓу облаците или помеѓу облаците и земјата. Затоа грмотевиците на Земјата се поврзани со град. На Јупитер, додека водената пареа ги напојува бурните облаци во горната атмосфера, наелектризираните ледени кристали се составени и од вода и од амонијак. Една теорија е дека водата и амонијакот се комбинираат за да формираат „топчиња од печурки“ што паѓаат како влажен град.

Иако помоќните молњи подразбираат повисоки напони помеѓу облаците, деталите за тоа како се генерираат на Јупитер во споредба со Земјата остануваат мистерија, рече Вонг.

„Тука деталите стануваат возбудливи, каде што можеби ќе прашате: „Дали клучната разлика може да биде во атмосферите на водород наспроти азот, или е тоа што бурите на Јупитер се повисоки, па затоа растојанијата се поголеми?““, рече тој.

Бурите на Јупитер се високи над 100 километри, во споредба со 10 километри на Земјата.

„Или има повеќе достапна енергија бидејќи влажната конвекција на Јупитер бара поголемо акумулирање на топлина пред бурата да може да генерира молњи? Тоа е активно поле на истражување - додаде тој.

Тагови: вселенско летало Јупитер

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Шоу биз

Расел Кроу привлекува внимание во Венеција, ослабнал 26 килограми

Расел Кроу се појави на 83-тиот Меѓународен филмски фестивал во Венеција во петокот, привлекувајќи внимание со својата значително послаба фигура.

Тој пристигна на црвениот тепих со својата партнерка, Бритни Терио, а парот присуствуваше на проекцијата на филмот „What Love Builds“ во салата „Дарсена“.

За оваа пригода, Кроу (62) избра елегантен црн костум и бела кошула, а сивата коса ја зачешла наназад. Додека позираше за фотографите, ја држеше раката околу половината на својата партнерка. Бритни (42), неговата партнерка со која е во врска шест години, носеше црн фустан што ја следи линијата на телото и има длабоко деколте, а изгледот го надополни со црни чевли со високи потпетици и дијамантски накит.

Откри колку килограми изгубил

Кроу изгубил значителна тежина во текот на изминатата година. За време на неодамнешното гостување во подкастот „The Joe Rogan Experience“, тој откри дека ослабел 26 килограми.

Исто така, сподели дека значително го намалил консумирањето алкохол, иако не се откажал целосно од него. По снимањето на филмот „Nuremberg“, како што рече, тежел 126 килограми. „Сега тежам 100,9 килограми“, откри тој.

View this post on Instagram

A post shared by Drew McIntyre (@dmcintyrewwe)

Актерот неодамна објави фотографии од теретана на социјалните мрежи, а неговата физичка трансформација ги воодушеви многубројните обожаватели. Во коментарите, тие забележаа дека тој повторно изгледа како „Гладијатор“, алудирајќи на неговата култна улога како Максимус во филмот „Gladiator“ од 2000 година, која ја одбележа неговата кариера. Му помогна и здравствена програма.

Актерот исто така спомена дека во тој период му помогнала програмата „Way2Well“. Како дел од програмата, тој прима инјекции кои, според него, помагаат да се ублажат последиците од стари повреди здобиени за време на физички напорни филмски улоги.

„Не ја разбирам науката зад сето тоа, но чувствувам вистинска корист во рамената и колената. И инјекциите и инфузиите го смирија воспалението во моето тело“, рече Кроу.

Во врска е со Бритни од 2020 година

Кроу и Бритни Терио се заедно од ноември 2020 година; Тие за првпат се појавија заедно на црвениот тепих како пар во октомври 2022 година, на премиерата на неговиот филм „Poker Face“.

Се запознале уште во 2013 година, на снимањето на трилерот „Broken City“. Терио е од Њу Орлеанс и претходно работела како актерка и навивачка.

Кроу претходно беше во брак со Даниел Спенсер, со која ги има синовите Чарлс и Тенисон. Тие стапија во брак во 2003 година, се разделија во 2012 година, а нивниот развод беше официјално финализиран во 2018 година.

Извор: Индекс.хр

Тагови: Расел Кроу

Свет

Трамп: Би сакал да видам обединета Ирска

Американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека „би сакал да види“ обединета Ирска, тврдејќи дека „тоа на крајот ќе се случи“.

За време на средбата со ирскиот премиер на имотот Фармли во Даблин, американскиот претседател рече дека обединета Ирска би била „големо признание за сите“. „Како би можело тоа да биде лошо?“, праша тој.

Еден новинар го праша за неговото мислење за ирското обединување. Свртувајќи се кон ирскиот премиер Михол Мартин, кој седеше до него, Трамп додаде: „Разговараме за тоа, а вие го имате вистинскиот човек овде кој би можел да го придвижи процесот. Но, да, мислам дека тоа би било фантастична работа“.

Q: What’s your view on Irish unification?

Trump: I’d love to see it unified. I think it would be a great thing. How could it be bad? pic.twitter.com/88FOXsBOoM
— Acyn (@Acyn) September 12, 2026

„Новинарите се обидуваат да ми наместат стапица“

Тој подоцна дополнително го нагласи својот став за време на обраќањето во резиденцијата на американскиот амбасадор. Тој се потсети како еден новинар го прашал што мисли за обединувањето на Северна Ирска и Република Ирска.

„Морате да разберете дека со новинарите – барем кога станува збор за мене – секое прашање е стапица. Тие секогаш се обидуваат да ви наместат стапица, прашувајќи: 'Што мислите за обединувањето на Северна Ирска и Ирска?' Мислам дека дадов добар одговор. Утре ќе читаме за тоа“, предвиде Трамп.

„Тоа е едно од оние прашања на кои, без разлика што ќе кажете или колку добро ќе го кажете, нема добар одговор, нели? Има четири или пет такви – би можел да набројам и други, но нема да ве охрабрувам. Сепак, тоа беше едно од тие прашања. Всушност, реков дека, искрено, тоа би било многу одлична работа. Мислам дека би било одлично“, додаде тој. За време на средбата со Мартин, тој рече дека односите меѓу Ирска и САД „никогаш не биле толку добри како сега“. Тој го опиша Мартин како „пријател“ и рече дека „имале одличен однос уште од почетокот“. Трамп подоцна ќе отпатува во своето одморалиште за голф во Дунбег, округот Клер, каде што се одржува турнирот „Ириш опен“.

Бурнам ја отфрли можноста за референдум

Британскиот премиер Енди Бурнам поттикна политичка дебата на островот Ирска претходно оваа година, кога изјави дека референдум за обединување „не доаѓа предвид“. Според одредбите на Договорот од Белфаст, односно Договорот од Велики петок од 1998 година, британскиот министер задолжен за Северна Ирска е должен да распише референдум за статусот на Северна Ирска доколку смета дека обединувањето ќе биде поддржано од мнозинството гласачи. За да дојде до уставна промена, и граѓаните на Република Ирска мора да гласаат за обединување.

Извор: Индекс.хр

Тагови: Доналд Трамп

Автомобилизам

Зошто Германците ја намалуваат брзината на автопатите дури и таму каде што нема ограничување?

Препорачана брзина од 130 км/ч во Германија: Што значи „Richtgeschwindigkeit“?

На одредени делници од германските автопати сè уште не постои општо ограничување на брзината. Сепак, сè поголем број возачи се придржуваат до брзина од околу 130 км/ч, а за тоа постојат неколку причини.

Во Германија постои таканаречена „Richtgeschwindigkeit“ – препорачана брзина од 130 км/ч.

Иако не е задолжителна на делниците без ограничување, надминувањето на оваа брзина може да има последици во случај на сообраќајна несреќа.

Ако возачот ја надмине брзината од 130 км/ч, може – под одредени околности – да сноси делумна одговорност за евентуалната штета.

Компаниите воведуваат сопствени ограничувања

На однесувањето на возачите влијаат и политиките на компаниите. Сè повеќе фирми ја ограничуваат брзината на службените возила на 130 км/ч, делумно за да ја намалат потрошувачката на гориво и трошоците за возниот парк.

Препораки за компаниите издадоа и организациите „Agora Verkehrswende“ и „Öko-Institut“, истакнувајќи дека ограничувањата на брзината можат да придонесат кон помала потрошувачка на гориво и поголема одржливост.

Некои институции одат и чекор понатаму. Државната канцеларија за финансии на Северна Рајна-Вестфалија (*Landesamt für Finanzen Nordrhein-Westfalen*) препорачува максимална брзина од 110 км/ч за службените возила на автопатите.

Ограничување од 130 км/ч важи и за возилата со кои управува „BwFuhrparkService“, организацијата одговорна за голем дел од возниот парк на германската војска.

Според „Autoblog.nl“, постојат и извештаи дека почитувањето на ова правило се следи преку телеметрија. Горивото е уште една причина за возење со помала брзина.

На крајот на краиштата, постои и многу практична причина: цената на горивото.

Кога литар гориво во Германија чини околу 2,30 евра, возењето со поголеми брзини резултира со значително поголема потрошувачка.

Според тоа, фактот што на одредени делници од патот нема ограничувања на брзината, не значи дека повеќето возачи ќе возат со максимална брзина.

За многумина, 130 км/ч е едноставно компромис помеѓу брзината, потрошувачката на гориво, безбедноста и трошоците.

Извор. Б92

Тагови: Германија