Македонскиот јазик – темел на идентитетот и културната посебност - Канал 5

Македонскиот јазик – темел на идентитетот и културната посебност

Со пригоден настан во законодавниот дом, Комисијата за култура и туризам го одбележа 5 Мај - Денот на македонскиот јазик, а по повод јубилејот 80 години од излегувањето од печат на првата граматика на македонскиот јазик од Круме Кепески.

Македонскиот јазик – темел на идентитетот и културната посебност

Настанот го отворија Саранда Имери-Стафаи, претседателка на Комисијата за култура и туризам и Весна Бендевска, потпретседателка на Собранието.

Имери-Стафаи, како филолог и наставник по англиски јазик, истакна дека јазикот е жива материја која мора да се негува токму таму каде што се раѓа писменоста – во училишните клупи, а Граматиката на Кепески го воведе македонскиот јазик во тие клупи. „За да го разбереш светот и другите култури, мора прво да го владееш својот мајчин јазик“ – порача Имери-Стафаи.

Потпретседателката на Собранието, Весна Бендевска, се повика на зборовите на, како што рече - патријархот на македонското писмо, македонскиот великан Блаже Конески: „Послушајте Македонци! Јазикот е единствената наша татковина. Сѐ додека го чуваме, го негуваме, го вардиме, го гледаме јазикот наш македонски – ќе може да сметаме дека ја имаме и татковината. Како куќа, како дом, како огниште.“

Бендевска се наврати на епохалното дело на Крсте Петков Мисирков „За македонските работи“ каде се вели дека јазикот на еден народ е негово духовно богатство и наследство во кое се содржани и длабоко врежани сите народни чувства и стремежи што се пренесуваат од колено на колено. Познатите стихови на Петре М. Андреевски велат: „Без јазикот ќе си недостигаме самите на себе, оти само јазикот никогаш не нè оставил сами, и тој памети многу повеќе отколку што ние можеме да заборавиме“.

„Македонскиот јазик е кодот на нашата културна особеност и нашиот уникатен светоглед, во секој поглед“ – заклучи Бендевска.

За важноста на изучувањето на македонскиот јазик во образованието, со осврт на Граматиката на Круме Кепески зборуваа пратеничките: Даниела Христова, Иванка Василевска, Велика Стојкова-Серафимовска и Бисера Костадиновска-Стојчевска; како и универзитетските професори Димитар Пандев, Васил Дрвошанов и Јованка Кепеска.

Христова истакна дека јазикот е тивок сведок на корените, во секој збор има историја, во секоја реченица – идентитет. Таа зборуваше за важноста на македонскиот јазик во образовниот процес, притоа потенцирајќи го практичниот пристап и примената на Граматиката на Кепески во наставата. Исто така, ја нагласи улогата на наставникот да се почитува улогата на зборот. Македонскиот јазик е сржта на образованието, посебно во една мултикултурна држава, каде ги поттикнува комуникацијата и разбирањето.

Во својот говор, Василевска истакна дека јазикот е повеќе од средство на комуникација, тој е примарна структура на знаењето, јадрото на образовниот процес. Со јазикот се предава, се учи и се создава знаењето. Тој не е само наследство, туку активна сила. Граматиката, пак, рече таа, е највисок степен на јазичната свест. Делото на Кепески е активно присутно во секоја училница и ја насочува образовната практика.

Стојкова-Серафимовска се осврна на она што значи јазикот во фолклорот, неговата улога во приспивните песни, детскиот фолклор, обичаите, брзозборките, гатанките, басните. Ја потенцираше мелодичната, впечатлива и ритмична македонска народна музика, 7/8 ритам, зачуваната богата дијалектика, собирачката дејност како алатка за зачувување на јазикот.

Од своја страна, Костадиновска-Стојчевска се наврати на вложените заеднички напори за носењето на Законот за употреба на македонскиот јазик, кој има многу обврски, и побара негова примена час поскоро.

Да се зборува за важноста на македонскиот јазик во образованието со осврт на Граматиката на Круме Кепески, значи да се навлезе во темата на лингвистиката, рече професорот Пандев. Тој се осврна на значењето на изучувањето и заштитата на македонскиот јазик како трезор на природниот јазик, но и како јазик на науката. Во таа насока, стави акцент на историската фрекфенција на Охридската книжевна школа и јазикот на вештачката интелигенција, базирано на концептот надеж. Граматиката на Круме Кепески претставува една од првите две граматики меѓу европските јазици издадени по Втората светска војна, со што се поставуваат темелите на современата јазична норма – рече Пандев.

Професорот Дрвошанов се осврна на цитати од Круме Кепески, каде ги раскажува предизвиците и потешкотиите со кои се соочил создавајќи ја Граматиката, при што му помогнало познавањето на прилепскиот говор. Почетниот влог на професорот Кепески во македонската наука за јазикот, без сомнение, е исклучително голем – беше дециден Дрвошанов, и продолжи дека неговата благородна мисија овозможи низа генерации ученици и студенти да се образуваат од неговите учебници по граматика.

Завршна реч имаше Јованка Кепеска, која потенцираше дека Граматиката има национално значење, остварување на вековниот стремеж на македонскиот народ да создаде граматика. Кепески самоиницијативно ја создал Граматиката, без никакви притисоци во тоа време, потпишан како писател, а не автор. Тој е приврзаник на модерната филологија, со напреден пристап, индуктивен метод и едноставност во пишувањето. Граматиката е основа да се осознае македонскиот јазик, сублиматат на карактеристиките на македонскиот јазик кои го разликуваат од другите јазици. И како што напишал Кепески, така заврши неговата ќерка: Помил и посладок од мајчиниот јазик нема!

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Нема промена кај цените на горивата

Нема промена на цените на бензините и дизелот. Со најновата одлука на Регулаторната комисија за енергетика, Еуросупер БС-95 останува 98,50 денари за литар, Еуросупер БС-98 се продава по 100,50 денари, а дизелот по 97 денари за литар.

Нема промена кај цените на горивата

Единствено поскапува мазутот, за 2,14 денари и сега чини 51,74 денари за килограм. Во актуелните цени на горивата се вклучени владините мерки за намалено ДДВ на дизелот од 18 на 10%, како и намалената акциза за бензините и дизелот за 4 денари по литар..

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

МВР распиша меѓународна потерница по Ива Михаилова

Министерството за внатрешни работи распиша потерница по 23-годишната Ива Михаилова, по барање на Основниот суд во Кочани..

МВР распиша меѓународна потерница по Ива Михаилова

Лицето е барано по централна и меѓународна потерница по барање на Основен суд Кочани за кривично дело по член 300 став 4 и член 297 став 3 од кривичниот законик, објави МВР, откако Михаилова пред три дена побегна во Бугарија и беше утврдено дека таа нелегално ја напуштила земјава..

Претходно, судот во Кочани и одреди 30-дневен притвор на Михаилова, која е обвинета за предизвикување сообраќајна несреќа со смртни последици..

Иако таа и нејзиниот адвокат за бугарските медиуми изјавија дека легално ја поминале границата, од МВР соопштија дека на ниту еден граничен премин не е евидентиран нивни излез од Македонија, ниту влез во Бугарија..

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

„Економист“ за војната со Иран: Досега Америка потроши 265 милијарди долари

Војната со Иран, која ужива многу мала поддршка меѓу Американците, сè повеќе го оптоварува буџетот на домаќинствата. 

„Економист“ за војната со Иран: Досега Америка потроши 265 милијарди долари

Од поскапото гориво и повисоките каматни стапки за станбени кредити до зголемените цени на авионските билети, конфликтот дополнително ги зголемува трошоците за живот на граѓаните кои веќе се соочуваат со инфлација.

Сето ова се случува во пресрет на изборите за Конгресот на САД, пренесува Си-Ен-Ен (CNN).

Според проценките на Марк Занди, главен економист во фирмата за економска анализа „Мудис аналитикс“ (Moody’s Analytics), војната ги чинела американските потрошувачи приближно 265 милијарди долари (или 236 милијарди евра) од почетокот на конфликтот во февруари.

Ова претставува дополнителен трошок од околу 2.000 долари (или 1.785 евра) по просечно американско домаќинство. „Многу Американци со право ја поврзуваат војната со Иран со болно високите трошоци за живот, поради што сакаат таа да заврши“, изјави Занди. Во меѓувреме, растот на платите не го следи растот на цените; во септември, растот на платите забави на најниско ниво во последните пет години.

Кога ќе се земе предвид инфлацијата, реалната вредност на платите опаѓа речиси секој месец од почетокот на војната. Како последица на тоа, некои Американци се принудени да посегнат по заштедите или да се потпрат на кредитни картички за да ги покријат секојдневните трошоци.

Цените на енергенсите претставуваат најголем проблем. Војната со Иран со месеци го блокираше Ормускиот Теснец – еден од најважните поморски премини за глобалната трговија со нафта. Ова го запре извозот на големи количества сурова нафта, гориво и течен природен гас од Персискиот Залив.

Иако транспортот на нафта низ теснецот е обновен, трошоците за транспорт од регионот значително се зголемија. Ова резултираше со повисоки цени на бензинот, дизелот и горивото за авиони. Поради зголемените трошоци за енергија – вклучително и повисоките сметки за греење – просечното американско семејство потрошило околу 1.100 долари повеќе од почетокот на војната отколку што би потрошило во нормални околности.

Занди проценува дека, при сегашните цени, овој дополнителен трошок се зголемува за околу 50 долари (приближно 45 евра) секоја недела. Дизелот, кој се користи во камиони, трактори и возови, и понатаму е на ниво близу до рекордните цени. Иако наглиот раст на цените на бензинот е стабилизиран, цената останува значително повисока од вообичаеното за овој период од годината.

Според податоците на Американската автомобилска асоцијација (AAA), просечната цена на бензинот изнесува 4,34 долари за галон (приближно 1,02 евра за литар). Пред почетокот на војната, еден галон чинеше 2,98 долари (околу 0,70 евра за литар). Тоа значи дека цената на бензинот во САД е зголемена за речиси 46 проценти од почетокот на конфликтот.

Вчера беше забележан 165-тиот ден во годината во кој просечната цена на бензинот во САД изнесуваше најмалку четири долари по галон – или приближно 0,94 евра по литар. Според анализата на CNN врз основа на податоци од AAA, ова претставува рекорд од почетокот на следењето на овие податоци во 2000 година. Претходниот рекорд беше поставен во 2022 година, кога цената на бензинот изнесуваше најмалку четири долари по галон во текот на 158 дена.

Цените тогаш нагло пораснаа поради руската инвазија врз Украина. Единствената друга година кога бензинот го достигна тоа ценовно ниво беше 2008 година, кога се задржа на таа висина 48 дена во текот на летото. Американскиот претседател Доналд Трамп претходно изјави дека повисоките цени на бензинот и дизелот се мала цена што треба да се плати за да се спречи Иран да развие нуклеарно оружје. Зголемените трошоци за авионско гориво особено силно ги погодија авиокомпаниите.

За да ги намалат трошоците, некои од нив ги укинаа поевтините и помалку профитабилните линии, ги зголемија надоместоците за багаж и ги покачија цените на билетите.

Според податоците на Бирото за статистика на трудот на САД, авионските билети во август биле дури 23 проценти поскапи отколку во истиот месец минатата година. Растат и трошоците за греење. Американската Управа за енергетски информации проценува дека домаќинствата што користат масло за греење ќе плаќаат 21 процент повеќе за греење оваа зима во споредба со минатата.

Покрај поскапото гориво и греење, Американците сè повеќе се оптоварени и со кредити.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

притисни ентер