Земјите таму се под притисок да се профилираат како сигурни европски партнери. Но, на терен, овие проекти се повеќе од спорни, пишува Дојче Веле.

Британски планови и македонски реакции

На почетокот на декември 2025 година, британските медиуми како што е „Тајмс“ објавија дека Велика Британија размислува за испраќање на одбиени баратели на азил во „центри за враќање“ во Македонија. Во Македонија, извештаите за овие таканаречени „центри за враќање“ предизвикаа жестоки политички реакции и забележително противење од јавноста. Темата за миграцијата одеднаш се најде во центарот на домашната политичка дебата.

Уште во мај 2025 година, кога беше потпишан договорот за стратешко партнерство меѓу Велика Британија и Македонија на владино ниво, се појавија гласини дека договорите за миграција би можеле да бидат дел од договорот.

Во декември, македонскиот премиер Христијан Мицкоски се чувствуваше должен јавно да ги отфрли обвинувањата за миграција од британските медиуми и да ги опише како шпекулации и лажни вести на опозицијата. „Додека сум јас премиер, нема да се изгради ниту еден камп за нелегални мигранти и нема да примиме ниту еден мигрант“, рече Мицкоски во тоа време.

„Екстернализација“ на миграциската политика

Според британските медиуми, со договорот за партнерство е договорено протерување на мигрантите чии барања за азил беа одбиени во Велика Британија во трети земји од Западен Балкан. Македонија, заедно со Косово и Босна и Херцеговина, беше наведена како една од потенцијално вклучените земји на кои Велика Британија, според извештаите, требаше да понуди финансиска компензација за секој прифатен мигрант.

Критичарите го нарекуваат ваквиот феномен „екстернализација“ на миграциската политика: контролата на миграцијата и сместувањето на мигрантите треба сè повеќе да се пренесуваат во земји надвор од правниот систем на Европската Унија. Така, Велика Британија се согласи да ги премести барателите на азил во Руанда во 2022 година, проект кој конечно беше суспендиран по пресудата на Врховниот суд и промената на владата под Кир Стармер. Регионот на Западен Балкан сега сè повеќе се споменува како полигон за тестирање на нови модели на управување со миграцијата од Европа.

Нееднакви односи на моќ

Клучот е асиметричната почетна позиција меѓу земјите од ЕУ и земјите од Западен Балкан. Додека европските земји сè повеќе ги насочуваат своите миграциски политики кон контрола и затворање на границите, земјите од Западен Балкан се под притисок да се профилираат како сигурни партнери на Западна Европа, честопати со надеж за политичко зближување, безбедносна соработка или економски предности.

Политикологот Флоријан Бибер од Центарот за студии за Југоисточна Европа на Универзитетот во Грац нагласува дека вклучувањето на земјите од Западен Балкан не е случајно: нивната позиција надвор од правната рамка на ЕУ политички го олеснува преместувањето на мигрантите.

Дури и ако овие земји, како кандидати за пристапување во ЕУ, го хармонизираат својот правен систем со ЕУ, тие формално се надвор од европскиот систем за азил.

Владите молчат

Миграцијата е исклучително чувствителна тема во општествата на Западен Балкан со години. Стравот од тоа да станат „концентрационен логор на Европа“ е широко распространет во регионот, делумно поради затворањето на границите долж „балканската рута“ преку која бегалците, првенствено од Сирија, пристигнаа во Западна Европа во 2015 година. Бибер предупредува дека овој страв не произлегува само од ксенофобијата, туку и од чувството на политичка инструментализација и губење на контролата.

Дебатата е влошена и од недостатоците во политичката комуникација. Наместо да обезбедат навремени и транспарентни информации, владите како онаа во Македонија честопати нудат само фрагментарни детали за можни договори. Бибер го гледа ова како свесна стратегија: отворената комуникација може да биде политички штетна, особено ако овие влади зависат од конзервативни или националистички гласачи. Сепак, задржувањето на информациите создава вакуум кој брзо се пополнува со шпекулации, гласини и дезинформации.

Миграцијата како изборен инструмент

За ова предупредува медиумскиот истражувач Олга Кошевалиска од Универзитетот „Гоце Делчев“ во Штип. Во македонските медиуми, миграцијата често се претставува во сензационалистички и без контекст, создавајќи впечаток дека станува збор за непосредна закана што не може да се контролира. Оваа динамика е особено евидентна на социјалните медиуми, каде што емоционалната и жешка содржина брзо се шири и ја радикализира дебатата. „Резултатот е сè пожесток јавен дискурс во кој миграцијата речиси и да не се перцепира како сложен општествен феномен, туку како безбедносен ризик“, вели Кошевалиска. Во исто време, прашањето за миграцијата служи како добредојдена алатка во внатрешната политичка борба за власт во земјите од Западен Балкан. Во Македонија, опозицијата ја користи темата за да ја обвини владата за предавство на националните интереси и да мобилизира протести.

Кошевалиска се сеќава на 2017 година, кога во таа земја извештаите за наводни планирани сместувачки капацитети за мигранти доведоа до локални референдуми и масовни тензии, што е пример за тоа како прашањата за миграцијата во регионот лесно можат да се искористат за мобилизација и поларизација.

Косово отворено за соработка

Додека Босна и Херцеговина наводно јасно го отфрли британскиот предлог за прифаќање на одбиени баратели на азил, косовскиот премиер Албин Курти покажува отвореност за соработка во замена за безбедносна поддршка.

Косово претходно сигнализираше подготвеност за слични договори и има искуство со вакви аранжмани: во 2021 година, земјата прими околу 1.900 Авганистанци кои чекаа да го продолжат своето патување кон САД, а подоцна склучи договор со Данска што ѝ дозволува на земјата да користи до 300 затворски места во Косово за осудени странци кои треба да бидат депортирани по отслужувањето на казната.

Во меѓувреме, експертите предупредуваат за преоптовареност на Косово. Политикологот Неџмедин Спахиу од Приштина критикува дека премногу често се донесуваат одлуки од опортунистички причини, на пример за да се задоволат стратешки партнери како Велика Британија или за да се зајакнат односите со меѓународните партнери. Долгорочните социјални и институционални последици не се доволно земени предвид.

Изјавата на премиерот Курти е само „сервилен чин кон стратешки сојузник со цел да се негува односот“, вели Спахиу. Лојалноста кон сојузниците е важна, смета политикологот, но мора да заврши таму каде што се надминати сопствените можности. Во спротивно, постои опасност Западен Балкан да стане уште повеќе „маргинална област“ на европската миграциска политика, како што многумина веќе ја перцепираат денес.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.