Наука

Честичките, можеби, сепак, не се движат по „патеката“ на Ајнштајн

Физичарите долго време се мачат да ја спојат квантната механика т.е. теоријата за ситните честички - со Ајнштајновата теорија за гравитација, којашто го објаснува однесувањето на ѕвездите, планетите и структурата на универзумот.

Истражувачите од Техничкиот универзитет во Виена (ТУ Виена) направија нов чекор во таа насока, преку преиспитување на една од основните идеи на релативноста - патеките по коишто честичките се движат низ закривеното простор-време.

Тоа е еден од најголемите нерешени предизвици во современата физика - спојувањето на тие две моќни теории што би требало да објаснат многу различни делови од реалноста. Квантната теорија со извонредна прецизност го објаснува однесувањето на екстремно малите честички; општата теорија на релативноста на Алберт Ајнштајн, пак, ја опишува гравитацијата и движењето на вселенските тела. Сепак, и покрај нивната општа прифатеност во науката, овие две рамки сè уште не се целосно усогласени. Физичарите предложија неколку можни начини за нивно спојување во една теорија. Идеите како теоријата на струни, квантната гравитација во јамки (loop quantum gravity), дефинираната квантна гравитација и асимптотски безбедната гравитација - сите се обидуваат да го премостат овој јаз. Она што им недостасуваше на истражувачите досега е јасен ефект што може да се набљудува и мери во експерименти, за да се утврди која теорија најдобро одразува како всушност функционира природата.

Преку креирање на квантна верзија на Ајнштајновите патеки - наречена „кју-дезик“ равенка (q-desic), тимот покажа дека честичките што се движат низ „квантно“ простор-време можат малку да отстапуваат од патеките предвидени со класичната релативност.

- Тоа е малку како бајката „Пепелашка“, вели Бенџамин Кох од Институтот за теоретска физика при ТУ Виена. - Има неколку „кандидатки“ (меѓу теориите, з.п.), но само една од нив може да биде „принцезата“ што ја бараме. Во квантната гравитација, за жал, сè уште не сме го нашле „чевелот на нашата Пепелашка“ - набљудувана вредност што јасно ќе ни каже која теорија е вистинската.

За да идентификуваат соодветно мерлив начин за тестирање на различните теории, истражувачите се сосредоточија на централниот концепт во релативноста наречен геодезиски линии.

- Практично сè што знаеме за општата релативност се потпира на интерпретацијата на геодезиските линии, објаснува Кох.

Геодезиската линија ја опишува најкратката патека меѓу две точки. На рамна површина, таа патека е едноставно права линија. На закривени површини, случајот е посложен. Патувањето од Северниот до Јужниот Пол по површината на Земјата, на пр., претставува полукруг, што е најкратката можна патека на сфера.

Ајнштајновата теорија ги поврзува просторот и времето во единствена четиридимензионална структура наречена простор-време. Масивните објекти како ѕвездите и планетите го закривуваат ова простор-време. Според општата релативност, Земјата кружи околу Сонцето бидејќи масата на Сонцето го свиткува простор-времето и ја обликува патеката на Земјата во својата орбита.

Точната форма на овие патишта зависи од нешто што се нарекува метрика, што ја мери силината на закривеноста на простор-времето.

- Сега можеме да се обидеме да ги примениме правилата на квантната физика на оваа метрика. Во квантната физика, честичките немаат ни прецизно дефинирана положба, ниту прецизно дефиниран импулс. Наместо тоа, и двете се опишани со дистрибуции на веројатност. Колку попрецизно знаете едно од нив, толку понејасно и понеизвесно станува другото, објасни Кох.

Квантната теорија ги заменува прецизните својства на честичките со математички објекти познати како бранови функции. На сличен начин, физичарите можат да се обидат да ја заменат класичната метрика на релативноста со квантна верзија. Ако тоа се случи, закривеноста на простор-времето веќе не е совршено дефинирана во секоја точка.

Тимот научници успеа да ја квантизира метриката користејќи нов метод за специфичен случај, а тоа е гравитационото поле коешто останува константно.

- Новата „кју-дезик“ равенка покажува дека во квантно простор-време, честичките не се движат секогаш точно по најкратката патека меѓу две точки, како што би предвидела класичната геодезиска равенка, подвлече Кох.

Меѓутоа, Ајнштајновите равенки вклучуваат и друг фактор познат како космолошка константа, често поврзуван со „темната енергија“. Оваа компонента е одговорна за забрзаното ширење на универзумот. Кога истражувачите ја внесоа космолошката константа во нивната „кју-дезик“ равенка, резултатите драматично се променија.

Отстапувањата се појавуваат и на екстремно мали растојанија и на многу големи космички размери.

- Кога станува збор за орбитата на Земјата околу Сонцето, практично нема разлика. Но, на многу големи космолошки размери - онаму каде што главните загатки на општата релативност остануваат нерешени постои јасна разлика. Ова истражување воведува нова математичка рамка за поврзување на квантната теорија и гравитацијата. Што е уште поважно, тоа може да понуди насока кон споредување на теоретските предвидувања со реалните набљудувања. Сега треба подробно да го анализираме ова, но тоа ни дава надеж дека со понатамошен развој на овој пристап може да добиеме нов и експериментално проверлив увид во важни вселенски појави - како што е сè уште нерешената загатка за брзините на ротација на спиралните галаксии, додаде Кох.

Физичарите можеби конечно идентификуваа мерлива трага што може да помогне да се разликуваат „соперничките“ теории за квантната гравитација. Следниот чекор, можеби, според научниците, е да се утврди вистинската теорија којашто ќе ѝ одговара на науката.

Тагови: алберт ајнштајн

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Свет

Со живот платиле бакнеж во чело- Саудиска Арабија егзекутира маж и жена поради непристијност

Саудиска Арабија погуби двајца државјани на Бангладеш обвинети за „непристојни дела“ во џамија во Мека.

Случајот предизвика јавен бес во Бангладеш и ја стави владата на земјата во незгодна позиција, бидејќи дозна за егзекуциите дури откако тие се случиле.

Според саудиското Министерство за внатрешни работи, мажот и жената биле погубени на 14 октомври во областа на Мека поради кршење на „светоста на џамијата“.

Министерството соопшти дека тие биле осудени според принципот на та'зир, дискрециона казна според исламскиот закон, а не однапред утврдена казна за одредено кривично дело. Се вели дека делото е сериозно, но не даваат детали.

Виралните тврдења на интернет сугерираат дека младенците биле егзекутирани затоа што се бакнувале во чело. Видео клип беше објавен и на социјалните медиуми. Министерството не ја откри јавно точната природа на делото, конкретната џамија или употребените докази.

Некои саудиски медиуми објавија дека тие биле обвинети за бакнување, додека висок бангладешки функционер изјави за The Telegraph дека тие се обвинети за „прељуба“.

Сепак, верзијата на настаните на саудиските власти беше оспорена од семејствата на жртвите. Во септември, саудиските власти споделија список од приближно 2.500 затвореници со Генералниот конзулат на Бангладеш во Џеда. На списокот немало индикации дека некој од двајцата е осуден на смрт.

Бангладеш побара од Саудиска Арабија да обезбеди целосни информации за случајот и судската постапка, но сè уште не добил одговор.

🇸🇦🇧🇩 Saudi Arabia executed two Bangladeshi nationals, Nazrul Islam Abdul Basir and Siti Akhtar, for what authorities called an “immoral” or “indecent act” inside a mosque in Mecca. The Interior Ministry said a court handed down the death sentences under ta’zir, which allows judges broad discretion where fixed penalties do not exist. The court deemed the sentence "appropriate" because of the "severity of violating a holy site." The verdicts were upheld and finalized by royal order. Viral claims online said the couple were newlyweds executed for a forehead kiss. Other posts claimed they were caught in an explicit sexual act. The ministry has not publicly disclosed the exact nature of the act, the specific mosque, or the evidence used. Bangladesh’s Ministry of Foreign Affairs said neither its embassy nor its consulate received advance notification of the executions.
— Visegrád 24 (@visegrad24) October 20, 2026

Се вели дека идентитетот на погубената жена е Суети Актер, 24, разведена жена од селото Мирзапур во округот Тангаил, Бангладеш. Таа патувала во Саудиска Арабија во 2023 година и работела како чистачка за групацијата Ал Маџал Ал Араби во Мека.

Мажот е идентификуван како Назрул Ислам, 22, од селото Бирампур во округот Брахманбарија. Уапсен е истиот ден како и Актер.

Тој патувал во Саудиска Арабија во ноември 2022 година и работел како чистач во Мека. Неговото семејство изјави за Телеграф дека тој се јавил дома шест месеци подоцна за да каже дека е уапсен и обвинет, без да даде детали.

Повеќе од 3,5 милиони луѓе од Бангладеш работат во Саудиска Арабија, претежно на ниско платени работни места, а нивните дознаки се од витално значење за економијата.

Кралството богато со нафта е најголемиот странски пазар на трудот во Бангладеш, а Дака сигнализираше дека сака да се приклучи на Меканскиот пакт, безбедносна група на Саудиска Арабија, Турција и Пакистан.

И покрај барањето одговори, Хумајун Кобир, помлад министер во Бангладеш, се чини дека ја прифати саудиската пресуда.

„Светоста на Куќата на Алах е света и луѓето патуваат во Мека со чисти намери“, рече тој. „Ако она што го слушнавме и дознавме за овој инцидент е вистина, тоа е природно исклучително жално и во никој случај не е прифатливо.“

Саудиска Арабија е критикувана на меѓународно ниво за употребата на смртна казна. Амнести интернешнл соопшти дека кралството егзекутирало рекорден број луѓе минатата година и дека егзекутирало околу 100 луѓе оваа година.

Многу од нив беа странци осудени за злосторства поврзани со дрога во судења што групата ги нарече крајно неправедни, при што на обвинетите честопати им беа одземени адвокати, преведувачи или соодветна конзуларна помош.

Амнести откри дека смртните казни за дискрециони злосторства познати како „та'зир“ сочинуваат најмалку 47,5% од егзекуциите помеѓу јануари 2014 и јуни 2025 година.

Тагови: егзекутира Саудиска Арабија

Фудбал

Најголемиот талент на Баерн не игра добро- дали за тоа е „виновна“ девојката? (ФОТО)

Германското чудо од дете Ленарт Карл (18) разочарува со своите настапи за Баерн оваа сезона.

Тој имаше шанса во девет натпревари оваа сезона, постигнувајќи само еден гол и асистирајќи еднаш. Тоа е слаб настап за играч кој е на позицијата офанзивен играч од средниот ред во клуб кој постигнува многу над просечниот број на голови.

Од Карл се очекува да биде свесен и да создава за себе и за другите, многумина предвидуваа дека ќе го носи Баерн во отсуство на фентези играчите Михаел Олисе и Џамал Мусијала. „Карл сè уште не е на врвно ниво“, коментираше тренерот на Баерн, Винсент Компани.

Според германскиот весник „Билд“, Карл е критикуван за неговиот животен стил, во кој неговата девојка Зои Кепеле игра важна улога. Таа е инфлуенсер и често споделува заеднички фотографии од гламурозни локации на социјалните мрежи. Според изворите на „Билд“, раководството на Баерн тврди дека нивниот играч треба - да се фокусира повеќе на фудбалот.

Компани не е премногу загрижен

„Ленарт не игра на нивото на кое играше минатата сезона, но тоа е во ред. Мора да влезе во ритам и добрите натпревари ќе дојдат. Тој знае дека сме трпеливи со него. На крајот, Ленарт Карл, кого сите го знаеме, еден ден ќе се појави. Не сум загрижен“, го брани тренерот Винсент Компани својот играч.

View this post on Instagram

A post shared by Zoe Helena (@zoeklp)

Зои Кепеле е 22-годишна инфлуенсерка која има 170 илјади следбеници на Инстаграм. Таа има свој бренд за облека наречен Камоглии.

Тагови: Баерн

Живот

Во недела го поместуваме часовникот- аналитичарите откриле нешто неверојатно што се случува во повеќето домови

Со претстојната промена на часовникот и пораното затемнување, од недела официјално влегуваме во годишното време кое носи со себе забележителна промена во дневниот ритам и потрошувачките навики на населението.

Преминот кон таканареченото зимско сметање на времето традиционално го означува почетокот на сезоната во која фокусот на општествениот и економскиот живот се пренесува од отворените простори во топлината на домот, отворајќи нови полиња на раст за цела низа економски сектори.

Пазарните аналитичари истакнуваат дека раното затемнување делува како силен психолошки поттик за враќање на навиките поврзани со удобноста на домот. Од првиот работен ден во новиот ритам, се очекува значителен скок во користењето на платформите за стриминг и услугите за дигитална забава, бидејќи вечерните часови стануваат резервирани за филмови, серии и релаксација со семејството.

И тоа е првата неверојатна промена. Нема ни да забележите дека од тој ден всушност поминувате повеќе време пред екранот.

Заедно со е-забавата, апликациите за достава на храна и продавниците доживуваат најголем бум. Вечерите дома стануваат попрактичен и поудобен избор за многу граѓани, што отвора можност локалните ресторани и специјализираните услуги за достава значително да го зголемат обемот на работење за време на вечерните врвови.

Иако летните градини природно полека ги празни своите места со првиот самрак и посвежите вечери, угостителската индустрија доживува динамична трансформација, а не стагнација. Сопствениците на ресторани со нетрпение го поздравуваат пренасочувањето на гостите кон затворени простори, каде што топлите пијалоци, специјализираните менија и пријатните, интимни ентериери стануваат клучни средства.

Сезоната што претстои, со тоа, уште еднаш ја потврдува прилагодливоста на модерната економија, во која темнината не ја гаси потрошувачката, туку само ја пренасочува кон нови, поудобни и потопли текови.