Живот „Досадно ми е“ – Реченица што ги загрижува родителите, а има друго значењеДенес, родители на деца од различна возраст, од градинка до адолесценција, најчесто велат: „Не може да биде сам/а без да прави нешто ни пет минути“. Понекогаш тоа „нешто“ е екран, понекогаш е слободна активност, понекогаш некој мора да седи до него, а понекогаш само вели дека му е здодевно и очекува мајката или некој друг да организира нешто. Многу родители денес ова ги загрижува. Голем број родители, но и наставници, психолози, образовни рехабилитатори, социјални работници и детски психијатри забележуваат дека денешните деца послабо ја поднесуваат досадата во однос на претходните генерации. Тоа не мора да значи дека се поразгалени, туку едноставно пораснале во сосема поинаков свет. Децата денес бараат постојана забава Досадата некогаш беше нормален дел од детството. Не затоа што родителите не се трудеа, туку затоа што не можеа постојано да организираат содржини. Децата чекаа автобус без мобилни телефони. Патуваа половина час до час без слушалки. Учеа да си играат сами затоа што немаше секогаш кој да си игра со нив. Немаа постојан пристап до стимулација. Мозокот што расте во такви услови учи сам да создава своја содржина. Мозокот што расте со постојана стимулација не мора да го учи тоа, затоа што сè му е сервирано. Мозокот се навикнува на брзи стимуланси Во бројна литература се наведува дека мозокот на детето е исклучително чувствителен на моделот награда и казна, а особено на награда. Допаминскиот систем реагира посилно во детството отколку во зрелоста. Овој систем ја регулира мотивацијата, интересот за нешто и чувството на задоволство. Кога детето често прима брзи и интензивни стимуланси (побуди), преку кратки видеа, постојани активности и постојано достапна забава, неговиот мозок се навикнува на повисоко ниво на стимулација. Овој процес во невронаучните истражувања дава објаснување за развојот на вниманието и мотивацијата кај децата. Чекањето, од друга страна, денес е едно од најтешките нешта за детскиот мозок. Родителите често го забележуваат ова кога детето вели: „Не знам што да правам, здодевно ми е“. Таа реченица звучи безопасно. Можеби звучи како притисок врз родителите да смислат некои активности. Но, всушност значи дека детето сè уште не развило способност самостојно да смислува активности. Тоа е креативност, а креативноста се развива. Родителите несвесно ја пополнуваат секоја празнина Родителите се обидуваат да ја спречат досадата и мислат дека така му помагаат на своето дете. Тие организираат различни активности, смислуваат различни идеи обидувајќи се да го пополнат времето на своето дете. Родителите го прават тоа со најдобри намери, но досадата е токму она што понекогаш му треба на детето. Мозокот се развива во тој период помеѓу активностите. Досадата е период кога детето почнува да размислува и игра важна улога во развој на креативноста. Постојат низа студии кои покажуваат дека неструктурираното време го стимулира развојот на извршните функции на мозокот, како што се планирање, саморегулација и креативност. Ова се функции кои подоцна се важни во учењето, емоционалната стабилност и отпорноста на стрес. Во овој простор, децата експериментираат со идеи, измислуваат игри, се откажуваат, и сето ова е развоен процес. Децата кои не чекаат тешко поднесуваат фрустрација Наставниците често први ја забележуваат разликата помеѓу деца што можат да толерираат досада и оние што не можат. Децата што не ја поднесуваат досадата, често имаат тешкотии да чекаат во ред, да завршуваат задачи што не им се интересни и да ја толерираат фрустрацијата. Нивниот нервен систем немал доволно можности да вежба трпение. А, трпението се вежба. Во литературата често наоѓаме информации дека децата денес имаат пократок распон на внимание отколку порано. И тоа е вистина. Децата денес можат да имаат долг распон на внимание за работи што им се интересни. Проблем е да се насочи вниманието на некоја активност што не им е интересна и што не нуди награда веднаш. Ова го потврдуваат современите истражувања за вниманието во детството. Мозокот се прилагодува на околината во која расте. Ако околината е динамична, мозокот станува брз. Ако околината е бавна, мозокот учи да ја толерира таа бавност. Мозокот работи како што е трениран. Премногу активност може да биде проблем Денешните деца живеат во време кога речиси нема празнина помеѓу стимулите. Ако им е здодевно, вклучуваат игра, видео на мобилен телефон или нешто друго. Ако нешто не е интересно, постои алтернативна опција. Постојат многу опции и мозокот го памети тоа. И потоа го очекува истото. Внатрешната мотивација не доаѓа однадвор Внатрешна мотивација се јавува кога детето прави нешто затоа што сака. Надворешна мотивација се јавува кога детето прави нешто затоа што добива награда. Ако детето постојано добива содржина однадвор, тоа е награда. Една од причините зошто родителите денес ги загрижува досадата кај децата е затоа што мислат оти тоа е проблем. Ако на детето му е здодевно, тие мислат дека можеби не е доволно стимулирано, дека нешто му недостасува. И мислат дека треба да им дадат нешто или, на пример, да го запишат на друга активност. Ова изгледа како логичен заклучок. Но, иако звучи логично, не е секогаш точно. Децата денес речиси никогаш не чекаат Постои забелешка дека децата кои имаат најзафатени распореди често најтешко го поднесуваат непополнетото време. Кога оваа структура исчезнува, исчезнува и нивното чувство на сигурност. Во школската медицина често се гледа колку осетлив е процесот на развој на внимание. Родителите понекогаш очекуваат детето природно да знае како да се концентрира, да чека во ред или да заврши задача што не му е интересна. Но, овие способности не се вродени. Тие се развиваат постепено преку искуство. Едно од најважните искуства во овој процес е чекањето. Ова чекање го обликува нервниот систем. Денес се чека помалку од некогаш. Децата не чекаат ни лифт без содржина, не чекаат ни автобус без содржина, не ги чекаат ни родителите да завршат нешто без содржина, не чекаат храна во ресторан без содржина и често јадат пред екран. Секогаш има нешто што ја пополнува таа празнина. Мозокот се сеќава на тој образец, а она што го памети, го очекува. Детските психијатри, често нагласуваат една важна работа: способноста да ја поднесуваат фрустрацијата не се развива со задоволство, туку преку искуството понекогаш да се одложи задоволството. Ова е основа на емоционалната регулација подоцна во животот. Децата кои имаат можност да доживеат фрустрација во безбедна околина развиваат поголема отпорност на стрес. Досадата не е знак на лошо воспитување Секако, важно е да се разликува досадата од занемарувањето. Дете на кое постојано му е досадно затоа што нема поддршка од возрасните не е во иста ситуација како детето кое расте во стабилна средина, но повремено му недостасува некоја организирана активност. Ова се сосема различни работи. Тука треба да се разбере уште една важна разлика: на децата не им е потребна постојана анимација, но потребно е да знаат дека имаат достапна возрасна личност. Едно истражување покажува дека децата што имаат повеќе неструктурирано време развиваат поголема способност за самостојно носење одлуки и планирање активности. Досадата не е знак дека родителот прави нешто погрешно, туку прилика децата сами да откријат што всушност ги интересира.Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.Претплатете се на нашиот newsletter
МакедонијаВМРО-ДПМНЕ: СДС и Филипче не сакаат Македонија да успееСДС и Филипче не сакаат Македонија да успее, затоа повеќе од Бугарија бараат уставни измени и им смета секој меѓународен напредок и дипломатски успех.СДС и Венко Филипче не можат да ја скријат нервозата, па се претворија во бугарска испостава. СДС и Филипче не можат да го прифатат фактот што државата конечно има државничка Влада која ги штити државните интереси и забележува позитивни резултати, и на внатрешен и на меѓународен план. Владата предводена од ВМРО-ДПМНЕ покажува дека Македонија може да води европска политика без понижување, без тргување со идентитетот и без прифаќање диктати на штета на македонските национални интереси. Тоа му предизвикува голема нервоза на Филипче, продолжената рака на Зоран Заев кој е познат по најголемите национални предавства, па сака да го надмине неговиот ментор, па секој ден бара уставни измени и со тоа и редефинирање на историјата. Само во една недела Македонија доби признание за двегодишната посветена работа на Владата и силна потврда за правилната насока во која се движи државата. Прво, претседателот на Европскиот Совет, Антонио Кошта, од Скопје испрати јасна порака дека државата има видлив напредок во исполнувањето на Реформската агенда, па потоа следеше изборот на Македонија за членка на Економскиот и социјалниот совет на Обединетите нации – ЕКОСОК, за периодот 2027-2029 година. Ова се случува прв пат од независноста на Македонија и е сериозен дипломатски успех што претставува доверба, препознаен капацитет и меѓународна потврда за државата. Паралелно со тоа, се усвои нацрт-извештајот на Комитетот за надворешни работи на Европскиот парламент, кој испраќа важна порака дека државата останува јасно препознаена како европска држава која е посветена на реформите, регионалната стабилност и партнерството со ЕУ и НАТО. А, тука не смее да го заборавиме и завршувањето на пост-мониторингот процесот со Советот на Европа, со што се потврдува дека Македонија ги исполнува сите демократски капацитети. Голема и јасна е разликата меѓу СДС на Заев и Филипче и ВМРО-ДПМНЕ. Македонија со ВМРО-ДПМНЕ на власт е држава која гради партнерства, добива доверба и испорачува резултати, за разлика од СДС и Филипче кои спроведуваат туѓа агенда. Додека владата ја позиционира Македонија како достоинствена и почитувана европска држава, Филипче е спремен на се само некој да го донесе на власт, па затоа повеќе дури и од Бугарија, бара уставни измени. Државата оди напред, достоинствено се претставува и се развива, само на СДС и Филипче, кои не сакаат државата да успее, тоа им смета. Со почит, Центар за комуникации на ВМРО-ДПМНЕКрадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.Претплатете се на нашиот newsletter
Култура60. МТФ „Војдан Чернодрински“ - Прилеп: Ден посветен на Дејан ДуковскиДен посветен на Дејан Дуковски, автор во фокус - промоција на драми, изложба, разговор. Дејан Дуковски, автор во фокус на 60. јубилејно издание на фестивалот, ќе биде во фокус на програмата на фестивалот денеска. Програмата во негова чест ќе започне во 18 часот во Центарот за култура „Марко Цепенков“ во Прилеп, со краток настап на студенти на ФДУ, кои работеа со режисерката Шенај Мандак. Ќе следува отворање на изложба на постери од претстави поставени според драмските текстови на Дуковски по цел свет. Авторка на изложбата е Јасмина Алексова. Веднаш потоа ќе следува промоција на двете книги со драми на Дуковски, во издание на „Арс Ламина“. Ќе се обратат уредничката на книгите, Оливера Ќорвезироска и Ана Стојаноска, уметнички директор на фестивалот и авторка на поговорот. Изданијата, насловени „ДРАМИ – Книга 1“ и „ДРАМИ – Книга 2“, се објавени во рамките на едицијата „Македонски книжевни класици“, под импринтот „Арс Либрис“. Во првата книга се застапени драмите: „Балканот не е мртов“, „Буре барут“, „Маме му ебам кој прв почна“, „Другата страна“ и „Празен град“. Во неа има и впечатлив предговор од Слободан Унковски, нашиот истакнат режисер, кој тесно соработува со Дуковски уште од неговите почетоци. Втората книга ги содржи: „Утерус“, „Изгубени Германци“, „Дух кој оди“, „Последниот балкански вампир“ и „Црно злато (Опиум или Пари)“ – најновиот драмски текст на Дуковски, кој годинава ја имаше својата праизведба во Белград, а до крајот на годинава ќе биде поставен и на сцената на Македонскиот народен театар во Скопје. Двете книги „Драми“ претставуваат значаен придонес за македонската книжевна и театарска сцена – можност новите генерации да го откријат, а постарите читатели одново да му се навратат на еден од најмоќните драмски гласови кај нас. Вечерва на програмата се две претстави од официјалната програма - „Чечинџ“ на Јане Спасиќ, на Театар за деца и младинци во 19 часот на сцената 105. Во претставата играат: Никола Наковски, Ангела Димитрова, Бојан Кирковски, Матеа Јанковска, Ненад Митевски и др. Во 21 часот ќе следува „Случајната смрт на еден анархист“ од Дарио Фо, во режија на Ивана Ангеловска, на Штипскиот театар. Играат: Ефтим Трајчов-Ѓаурски, Милорад Ангелов, Марија Минчева Андонов, Никола Кузелов, Стефанија Митовска и Ава Хусеини. Вчера започна и пичинг-форумот „Драмолетање 2.0.“, како простор за афирмација на нови автори и современи драмски текстови, посветен на развивање на македонската современа драма и поврзување на авторите со театарските институции и продукции. Авторите Катерина Момева (текст „Сингл“), Габриела Стојаноска Станоеска („Трудници“) и Мартин Миљев („Летај Исак, не застанувај“) на првиот ден од работилницата, заедно со продуцентот Петар Антевски учеа како да го презентираат својот драмски текст пред продуцентите, режисерите. Во воведното обраќање Ана Стојаноска, уметнички директор на Фестивалот, која и самата пишува драмски текстови, изрази лично жалење што не може да учествува на конкурсот за драмски текстови „Драмолетење 2.0“, но истакна дека е многу важно што има нови гласови кои никако да стигнат до театарската сцена. - На студентите во четврта година им задавам задача да истражуваат и да бараат нови автори. Се надевам со прилепскиот инает и упорност на сите дека ќе стигнеме до авторот и ќе се оствари патот - рече Стојаноска. Петар Антевски, на работилницата откри како тој ги претставува драмските текстови, односно кој шаблон го користи, дека е најважно на кус начин да се стигне до „слушателите“ на драмскиот текст. - Се започнува со „кука“ односно со јадица, а тоа е еден интересен дел да го привлече потенцијалниот продуцент или режисер - рече Антевски, потоа објаснувајќи дека на „слушателот, после куката му се дава административната лична карта на драмскиот текст. Низ четири одговори - како се вика драмскиот текст, за што се зборува во текстот, што е по форма и основната тема, треба да се објасни во една реченица. После ова, според него, следи срцето на приказната, а откако ќе се зададе темата, се презентира конфликтот односно заплетот. Слушателот сака кусо и со една реченица да биде заинтригиран. Фестивалот и годинава ги става во фокус Прилеп и неговите театарски вредни уметнцици. Вчера беа отворени две изложби посветени на актерите Лидија Иваноска, Трајче Иваноски и Благоја Ивчески, актер и режисер. Фотографии, лични работи, исечоци од написи во весници се дел од интимните изложби што се поставени во „Тротоар“ и во „Лувр“ за време на фестивалот. Членовите на семејствата на овие уметници изразија благодарност до фестивалот за укажаното внимание. Актерот Ивчески, видно емотивен рече дека и е среќен за ова внимание, но и тажен зошто дочекал на 60 години од фестивалот да има клуч на вратата на Театарот „Војдан Чернодрински“. Вчера се одржа и првата тркалезна маса на претставите од официјалната програма. За претставата „Мачкина глава“ од Венко Андоновски, во режија на Дејан Пројковски, на Драмски театар, зборуваа актерите Александар Степанулески, Филип Трајковиќ и Златко Митрески. Тие се осврнаа на предизвикот да се игра по нов текст чија база се наоѓа во култниот „Диво месо“ и претставува еден вид коментар на времето денес. Модераторот Звонко Димоски направи одличен пресек на претставата, посочувајќи ги најважните места во неа. Степанулески истакна дека се труделе да избегаат од „Диво месо“ во градењето на ликовите. Во однос на темите, денеска еден автор има поголем предизвик кој проблем да не го опфати во текстот, додека во „Диво месо“ се гледаат многу помалку проблеми од времето во кое е создадена. -Живееме во паралелни светови. И се што е банално и делува нереално, е всушност реалност. Затоа и претставата лесно допира до публиката. Живееме во ремек-недело на живеење - рече Степанулески и додаде дека соочувањето со себе е една од најважните линии во оваа претстава. Филип Трајковиќ посочи дека тоа што и приватно се познаваат актерите дека им помогнало многу во процесот на создавање на ликовите. Прикажале едно семејство кое може да биде кое било. Ликовите покажуваат дека сите ние како да сме еден ист лик од едно семејство и кај секого на различен начин се има порив за борба. Златко Митрески кој е чиновник во претставата истакна дека низ неговиот лик се гледа системот што го имаме денес, невозможноста лесно да е заврши одредена админситративна работа без компликации.Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.Бидете информирани следете не на Facebook
МакедонијаАндоновски: Целосна дигитализација на системот на издавање и контрола на лиценциМинистерот за дигитална трансформација, Стефан Андоновски, денес на брифинг со новинарите го презентираше системот СМАРТ лиценци, кој претставува уште еден практичен чекор во дигиталната трансформација на јавните услуги.Станува збор за целосно електронски систем за издавање, проверка и јавно следење на лиценци преку електронски регистар и QR код. Како што истакна министерот Андоновски, целта на овој систем е секоја лиценца издадена од институција да може да се провери брзо, точно, официјално и без непотребни административни пречки. „Наместо документ што се носи, фотокопира, препраќа и тешко се проверува, воведуваме модел во кој постои еден официјален електронски запис, поврзан со QR код и со електронски регистар кој ја покажува точната моментална состојба“, посочи Андоновски. СМАРТ лиценцата не претставува само електронска замена за печатениот документ, туку дел од нов систем кој опфаќа електронско барање, електронска обработка, електронски регистар, QR проверка и проверлива трага на постапката. Со едно скенирање ќе може да се провери официјалниот статус на лиценцата – дали е важечка, истечена, суспендирана, укината или во постапка. Првиот пилот-проект веќе е имплементиран во Министерството за дигитална трансформација, за давателите на квалификувани доверливи услуги. Станува збор за услуги од особено значење за дигиталната економија и правната сигурност во електронското работење, како што се квалификувани сертификати за електронски потпис, електронски печат, автентичност на веб-страници, електронски временски жигови, електронска препорачана достава, валидација и електронско складирање на документи. Процесот е целосно структуриран и лесен за следење. Правното лице се најавува на Националниот портал за е-услуги, избира вид на квалификувана доверлива услуга, пополнува електронско барање и ги прикачува потребните прилози. Дел од податоците се преземаат автоматски, каде што тоа е возможно, а дел се внесуваат и валидираат во процесот. По поднесувањето, системот враќа единствен идентификатор и архивски број на барањето, со што секој предмет добива јасна следливост – од моментот на поднесување, преку обработката, до конечниот одговор. Субјектот може да го следи својот предмет преку своето сандаче на порталот, а повратниот одговор се добива како електронски документ: решение за одобрување, решение за одбивање или решение за некомплетно барање. Кога лиценцата е одобрена, таа се појавува во електронскиот регистар со статус „важечка“ и со можност за QR проверка. QR кодот не води само до копија од документот, туку до официјална проверка на статусот во регистарот. Тоа значи дека граѓанин, компанија, инспектор или друга институција ја проверува актуелната состојба во моментот на проверката, а не стара копија, испратен PDF или застарен документ. „Ова создава поголема доверба. Ако лиценцата е важечка – тоа јавно се гледа. Ако е укината, истечена или суспендирана – и тоа мора да биде видливо преку проверката. Така се заштитуваат граѓаните, се заштитуваат компаниите кои работат законски, а институциите добиваат поефикасна контрола“, нагласи министерот Андоновски. Со СМАРТ лиценците, граѓаните добиваат можност за проверка на лиценца за неколку секунди, компаниите добиваат поголема доверба во правниот промет, намалена субјективност од администрацијата и помалку чекање во административните процедури, додека институциите добиваат електронски регистар достапен во реално време, со помалку хартија, помалку барања за потврди и подобра инспекциска и јавна контрола. Андоновски потенцираше дека овој модел не треба да остане ограничен само на Министерството за дигитална трансформација, туку може да се примени и во други области, како угостителство, транспорт, логистика, осигурување, хотелиерство, правосудство, животна средина, урбанизам и дозволи за градење. „Секаде каде што постои лиценца, дозвола или одобрение што јавноста треба да може да го провери, може да постои и СМАРТ лиценца“, рече Андоновски. Во напредна фаза на развој и тестирање се и лиценците на Министерството за економија и труд, кои се однесуваат на ноќен клуб, дискотека, кабаре, бар и хотел, а се очекува тестирањето да заврши до крајот на јуни. „Нашата цел е државата да престане да бара од граѓаните и компаниите да бидат курири на документи. Државата мора да обезбеди податоците да бидат точни, достапни, проверливи и безбедни“, истакна министерот Андоновски. СМАРТ лиценците се конкретен пример како дигитализацијата носи реална вредност: помалку хартија, помалку бирократија, повеќе доверба, побрза проверка и поголема отчетност. Министерството за дигитална трансформација продолжува со развој на јавни услуги кои се едноставни за користење, правно валидни, безбедни и проверливи во секој момент.Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.Најважни вестиАндоновски: Целосна дигитализација на системот на издавање и контрола на лиценци11:34Сончево со температури до 34 степени 08:59Мицкоски: Макрон и Мерц ни дадоа силен мотив да продолжиме во реформите 15:32Мицкоски: Само јас од лидерите на Западен Балкан се сретнав и со Макрон и Мерц13:53Започна полагањето на државната матура за учебната 2025-2026 година, нов концепт за 14.587 матуранти13:05
Започна полагањето на државната матура за учебната 2025-2026 година, нов концепт за 14.587 матуранти13:05