„Досадно ми е“ – Реченица што ги загрижува родителите, а има друго значење - Канал 5

Живот

„Досадно ми е“ – Реченица што ги загрижува родителите, а има друго значење

Денес, родители на деца од различна возраст, од градинка до адолесценција, најчесто велат: „Не може да биде сам/а без да прави нешто ни пет минути“.

„Досадно ми е“ – Реченица што ги загрижува родителите, а има друго значење

Понекогаш тоа „нешто“ е екран, понекогаш е слободна активност, понекогаш некој мора да седи до него, а понекогаш само вели дека му е здодевно и очекува мајката или некој друг да организира нешто. Многу родители денес ова ги загрижува.

Голем број родители, но и наставници, психолози, образовни рехабилитатори, социјални работници и детски психијатри забележуваат дека денешните деца послабо ја поднесуваат досадата во однос на претходните генерации. Тоа не мора да значи дека се поразгалени, туку едноставно пораснале во сосема поинаков свет.

Децата денес бараат постојана забава

Досадата некогаш беше нормален дел од детството. Не затоа што родителите не се трудеа, туку затоа што не можеа постојано да организираат содржини. Децата чекаа автобус без мобилни телефони. Патуваа половина час до час без слушалки. Учеа да си играат сами затоа што немаше секогаш кој да си игра со нив. Немаа постојан пристап до стимулација.

Мозокот што расте во такви услови учи сам да создава своја содржина. Мозокот што расте со постојана стимулација не мора да го учи тоа, затоа што сè му е сервирано.

Мозокот се навикнува на брзи стимуланси

Во бројна литература се наведува дека мозокот на детето е исклучително чувствителен на моделот награда и казна, а особено на награда. Допаминскиот систем реагира посилно во детството отколку во зрелоста. Овој систем ја регулира мотивацијата, интересот за нешто и чувството на задоволство.

Кога детето често прима брзи и интензивни стимуланси (побуди), преку кратки видеа, постојани активности и постојано достапна забава, неговиот мозок се навикнува на повисоко ниво на стимулација. Овој процес во невронаучните истражувања дава објаснување за развојот на вниманието и мотивацијата кај децата.

Чекањето, од друга страна, денес е едно од најтешките нешта за детскиот мозок. Родителите често го забележуваат ова кога детето вели: „Не знам што да правам, здодевно ми е“. Таа реченица звучи безопасно. Можеби звучи како притисок врз родителите да смислат некои активности. Но, всушност значи дека детето сè уште не развило способност самостојно да смислува активности. Тоа е креативност, а креативноста се развива.

Родителите несвесно ја пополнуваат секоја празнина

Родителите се обидуваат да ја спречат досадата и мислат дека така му помагаат на своето дете. Тие организираат различни активности, смислуваат различни идеи обидувајќи се да го пополнат времето на своето дете. Родителите го прават тоа со најдобри намери, но досадата е токму она што понекогаш му треба на детето. Мозокот се развива во тој период помеѓу активностите. Досадата е период кога детето почнува да размислува и игра важна улога во развој на креативноста.

Постојат низа студии кои покажуваат дека неструктурираното време го стимулира развојот на извршните функции на мозокот, како што се планирање, саморегулација и креативност. Ова се функции кои подоцна се важни во учењето, емоционалната стабилност и отпорноста на стрес. Во овој простор, децата експериментираат со идеи, измислуваат игри, се откажуваат, и сето ова е развоен процес.

Децата кои не чекаат тешко поднесуваат фрустрација

Наставниците често први ја забележуваат разликата помеѓу деца што можат да толерираат досада и оние што не можат. Децата што не ја поднесуваат досадата, често имаат тешкотии да чекаат во ред, да завршуваат задачи што не им се интересни и да ја толерираат фрустрацијата. Нивниот нервен систем немал доволно можности да вежба трпение. А, трпението се вежба.

Во литературата често наоѓаме информации дека децата денес имаат пократок распон на внимание отколку порано. И тоа е вистина. Децата денес можат да имаат долг распон на внимание за работи што им се интересни. Проблем е да се насочи вниманието на некоја активност што не им е интересна и што не нуди награда веднаш. Ова го потврдуваат современите истражувања за вниманието во детството. Мозокот се прилагодува на околината во која расте. Ако околината е динамична, мозокот станува брз. Ако околината е бавна, мозокот учи да ја толерира таа бавност. Мозокот работи како што е трениран.

Премногу активност може да биде проблем

Денешните деца живеат во време кога речиси нема празнина помеѓу стимулите. Ако им е здодевно, вклучуваат игра, видео на мобилен телефон или нешто друго. Ако нешто не е интересно, постои алтернативна опција. Постојат многу опции и мозокот го памети тоа. И потоа го очекува истото.

Внатрешната мотивација не доаѓа однадвор

Внатрешна мотивација се јавува кога детето прави нешто затоа што сака. Надворешна мотивација се јавува кога детето прави нешто затоа што добива награда. Ако детето постојано добива содржина однадвор, тоа е награда.

Една од причините зошто родителите денес ги загрижува досадата кај децата е затоа што мислат оти тоа е проблем. Ако на детето му е здодевно, тие мислат дека можеби не е доволно стимулирано, дека нешто му недостасува. И мислат дека треба да им дадат нешто или, на пример, да го запишат на друга активност. Ова изгледа како логичен заклучок. Но, иако звучи логично, не е секогаш точно.

Децата денес речиси никогаш не чекаат

Постои забелешка дека децата кои имаат најзафатени распореди често најтешко го поднесуваат непополнетото време. Кога оваа структура исчезнува, исчезнува и нивното чувство на сигурност.

Во школската медицина често се гледа колку осетлив е процесот на развој на внимание. Родителите понекогаш очекуваат детето природно да знае како да се концентрира, да чека во ред или да заврши задача што не му е интересна. Но, овие способности не се вродени. Тие се развиваат постепено преку искуство. Едно од најважните искуства во овој процес е чекањето. Ова чекање го обликува нервниот систем.

Денес се чека помалку од некогаш. Децата не чекаат ни лифт без содржина, не чекаат ни автобус без содржина, не ги чекаат ни родителите да завршат нешто без содржина, не чекаат храна во ресторан без содржина и често јадат пред екран. Секогаш има нешто што ја пополнува таа празнина. Мозокот се сеќава на тој образец, а она што го памети, го очекува.

Детските психијатри, често нагласуваат една важна работа: способноста да ја поднесуваат фрустрацијата не се развива со задоволство, туку преку искуството понекогаш да се одложи задоволството. Ова е основа на емоционалната регулација подоцна во животот. Децата кои имаат можност да доживеат фрустрација во безбедна околина развиваат поголема отпорност на стрес.

Досадата не е знак на лошо воспитување

Секако, важно е да се разликува досадата од занемарувањето. Дете на кое постојано му е досадно затоа што нема поддршка од возрасните не е во иста ситуација како детето кое расте во стабилна средина, но повремено му недостасува некоја организирана активност. Ова се сосема различни работи. Тука треба да се разбере уште една важна разлика: на децата не им е потребна постојана анимација, но потребно е да знаат дека имаат достапна возрасна личност.

Едно истражување покажува дека децата што имаат повеќе неструктурирано време развиваат поголема способност за самостојно носење одлуки и планирање активности.

Досадата не е знак дека родителот прави нешто погрешно, туку прилика децата сами да откријат што всушност ги интересира.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Свет

Нова ескалација по американскиот напад: Танкер е погоден со проектил во Ормутскиот теснец

Нов безбедносен инцидент го потресе стратешки клучниот Ормутски теснец откако неидентификувана ракета погоди комерцијален танкер додека плови, потврди денес Британската агенција за поморски трговски операции (UKMTO).

Нова ескалација по американскиот напад: Танкер е погоден со проектил во Ормутскиот теснец

Според официјалното соопштение, нападнатиот брод претрпел штета на командниот мост. За среќа, сите членови на екипажот се неповредени и во моментов се безбедни, а UKMTO додава дека не е регистрирано загадување на морето по ударот и дека истрагата за сторителите е во тек.

Одмазда за „Евер Лавли“

Овој напад доаѓа во време на ескалација и нови воени конфликти во регионот што се разгореа само неколку часа претходно. Имено, Соединетите Американски Држави извршија обемни воздушни напади на јужниот брег на Иран во текот на ноќта, таргетирајќи ги воените позиции таму.

Пентагон официјално потврди дека иранските ракетни и радарски системи, како и базите на беспилотни летала, биле погодени во таа операција, што беше директен одговор на Вашингтон на иранскиот напад со беспилотни летала врз контејнерскиот брод Евер Лавли, кој плови под сингапурското знаме.

Падот на прекинот на огнот во Исламабад

Техеран не чекаше долго за да одговори на американските воздушни напади. Иранското Министерство за надворешни работи веднаш објави дека неговата војска започнала „одбранбени напади“ против воени цели директно поврзани со американските сили во регионот. Во исто време, тие го обвинија Вашингтон за грубо кршење на Повелбата на ОН и неодамна постигнатиот Меморандум за разбирање од Исламабад, според кој Иран се обврза на траен прекин на воените операции во оваа област.

Бахреин, исто така, се огласи утрово, остро осудувајќи го Техеран откако неколку ирански беспилотни летала го нарушија неговиот воздушен простор рано утрово и ја нападнаа територијата на кралството. Властите во Манама изјавија дека со ваквите потези Иран директно ги поткопува тешко заработените мировни напори и официјално побараа итна интервенција од Советот за безбедност на ОН со цел да се спречи понатамошната ескалација на конфликтот во Персискиот Залив.

Тагови: Ормутскиот теснец Танкери

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Македонија

Заеднички гранични контроли од денеска и на ГП Блато

Министерот за внатрешни работи Панче Тошковски и министерот за внатрешни работи на Република Албанија Бесфорт Љамалари на граничниот премин Блато, ќе потпишат Договор за воспоставување заеднички гранични премини.

Заеднички гранични контроли од денеска и на ГП Блато

Министерот за внатрешни работи Панче Тошковски и министерот за внатрешни работи на Република Албанија Бесфорт Љамалари на граничниот премин Блато, ќе потпишат Договор за воспоставување заеднички гранични премини и спроведување заеднички гранични контроли меѓу двете држави. Веднаш по потпишувањето на Договорот, предвидени се изјави од двајцата министри.

Со овој договор се воспоставува современа и функционална рамка за поефикасно управување со заедничката граница, со цел олеснување на движењето на луѓе и стоки, унапредување на безбедноста и намалување на времето на чекање на граничните премини.

Договорот предвидува формализирана институционална соработка, фазна имплементација преку протоколи приспособени на секоја локација, како и зајакнати механизми за координација и размена на информации меѓу надлежните служби, соопштуваат од СВР Охрид.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Македонија

Андоновски: Од стагнација кон систем што испорачува резултати за граѓаните

Министерот за дигитална трансформација, Стефан Андоновски, денеска одржа прес-конференција на која даде отчет за реализираните активности, проекти и реформи на Министерството за дигитална трансформација во изминатите две години.

Андоновски: Од стагнација кон систем што испорачува резултати за граѓаните

Во своето обраќање, министерот Андоновски истакна дека отчетот не е само приказ на бројки, системи и закони, туку показател за тоа дали државата станува подостапна, поефикасна и поправедна за граѓаните.

„Кога започнавме, наследивме тешка состојба: супстандардни услови за работа, дезорганизирани процеси, тужби, нефункционални системи, блокирани проекти, долг кон програмата Дигитална Европа, блокирани апликации и застој во дигитализацијата на услугите. Но, наместо изговори, избравме работа“, истакна министерот Андоновски.

Тој нагласи дека за две години Министерството покажа дека дигиталната трансформација не е апстрактен концепт, туку конкретна промена во секојдневието на граѓаните.

Еден од најзначајните резултати е развојот на Националниот портал за електронски услуги uslugi.gov.mk. Бројот на електронски услуги на порталот порасна од 120 во 2024 година на 352 во 2026 година. Месечниот број на издадени услуги се зголеми од 1.354 на 13.445, бројот на корисници од 110.000 во 2024 година на 266.000 денес, а вкупниот број поднесени барања од 64.000 на над 340.000.

„Ова значи повеќе услуги без шалтер, без непотребни документи и без губење време“, посочи Андоновски.

Министерот во отчетот ги претстави 11-те клучни приоритети преку кои се водеше дигиталната трансформација во изминатите две години.

Првиот приоритет е Националниот портал за електронски услуги, чиј развој најдобро се гледа преку растот на бројот на услуги, корисници и поднесени барања.

Вториот приоритет се центрите за услуги, чиј број се зголеми од 5 во 2024 година на 16 денес, со цел државата да биде поблиску и до граѓаните на кои им е потребна директна поддршка.

Третиот приоритет е интероперабилноста, односно размената на податоци меѓу институциите. Месечниот број на трансакции преку Платформата за интероперабилност се зголеми од околу 708.000 на речиси 4 милиони, што претставува раст од 460 проценти.

Четвртиот приоритет е електронското работење во администрацијата преку еДМС, каде бројот на институции приклучени на системот се зголеми од 22 во 2024 година на 43 во 2026 година.

Петтиот приоритет е европската и реформската агенда. Досега се ослободени 31,7 милиони евра како поддршка за Македонија од Планот за раст, само во делот на дигиталната трансформација.

Шестиот приоритет е процесот „Роаминг како дома“. Министерството ги заврши сите домашни обврски за воведување пакети за роаминг со Европската Унија по цени исти како во домашните мрежи за интернет, повици и СМС пораки.

Седмиот приоритет е Сајбер безбедноста. За првпат, државниот центар за одговор на сајбер инциденти е примен во светската организација FIRST. Во оваа област се инвестирани 2 милиони евра во опрема, обука на професионалци и меѓународна соработка. Во истиот контекст, воспоставен е и механизам за блокирање нелегални приредувачи на игри на среќа онлајн, при што досега се забранети 358 нелегални приредувачи.

Осмиот приоритет се СМАРТ лиценците, како дигитални постапки кои обезбедуваат поголема правна сигурност, поголема транспарентност и помалку простор за административна субјективност.

Деветтиот приоритет се вештачката интелигенција, образованието и дигиталните вештини. Во овој дел, Министерот го истакна Националниот центар за вештачка интелигенција „Везилка“, проект со вкупна вредност од 6,5 милиони евра, како и обуките за администрацијата и вложувањето во македонскиот јазик во дигиталната ера.

Десеттиот приоритет е безбедноста на децата и дигиталното образование. Министерството го формираше Националниот центар за побезбеден интернет за деца, МкСафеНет, поддржан од програмата Дигитална Европа со повеќе од 700.000 евра. Паралелно, Министерството ја предводи и програмата „21st Century Schools“ со British Council.

Единаесеттиот приоритет е транспарентноста и јавната комуникација. Воспоставен е интегриран систем за веб-страниците на Владата и министерствата, а во тек е и изработка на унифицирани веб-страници за 40 општини и органи на државна управа.

Министерот Андоновски потенцираше дека резултатите на Министерството се препознаени и меѓународно. Македонија бележи скок од 22 места на GovTech Maturity Index на Светска банка и преминува во категорија А. Во 2025 година, Министерството за дигитална трансформација беше рангирано и на прво место по транспарентност.

„Не тврдиме дека сите проблеми се решени. Далеку од тоа. Но тврдиме дека насоката е променета. Од импровизација — кон стандарди. Од недоверба — кон предвидливост. Од стагнација — кон движење“, порача министерот Андоновски.

Министерот Андоновски нагласи дека Македонија не смее да биде држава на чекање, туку држава што испорачува конкретни резултати за граѓаните, компаниите и институциите.

„Дигиталната трансформација за нас значи држава што е достапна од секој уред, услуги што се завршуваат без непотребни шалтери, институции што разменуваат податоци наместо граѓаните да носат документи, и систем што ги штити податоците и довербата на граѓаните. Нашата обврска е да продолжиме да градиме дигитални услуги, сајбер отпорност и институции кои испорачуваат брзо, транспарентно и еднакво за сите“, истакна министерот Андоновски, се наведува во соопштението.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

притисни ентер