За уште само неколку недели ќе исчезне до неодамна најголемиот глечер на Земјата - Канал 5

Свет

За уште само неколку недели ќе исчезне до неодамна најголемиот глечер на Земјата

Приказната за еден од најстарите глечери во светот завршува по неверојатно 40-годишно патување кое ги погоди научниците.

За уште само неколку недели ќе исчезне до неодамна најголемиот глечер на Земјата

Глечерот познат како A23a некогаш беше најголемиот на Земјата, со површина двојно поголема од пошироката област на Лондон. Но, по патување полно со пресврти и кривини, A23a се стопи, се распадна и спектакуларно се распадна во текот на изминатата година. Она што остана од него сега еродира од потоплите води далеку од ледените мориња на Антарктикот и не се очекува да трае повеќе од неколку недели, пишува Би-Би-Си.

Патување започнато пред 40 години

За да ја раскажеме приказната за глечерот A23a, треба да се вратиме во 1986 година. Таа година, реакторот во нуклеарната централа Чернобил експлодираше, Гари Линекер ја освои Златната копачка на Светското првенство во Мексико, а Витни Хјустон ја доби својата прва Греми награда.

Далеку од очите на светот, ледениот гребен Филхнер - огромна пловечка маса од мраз што се протега од антарктичкиот континент до морето Ведел - драматично се менува. Еден од глечерите што се откина беше A23a, со површина од околу 4.000 квадратни километри во тоа време. Набрзо се насука на морското дно на морето Ведел, каде што остана заглавен повеќе од 30 години. Дури во 2020 година научниците забележаа знаци дека A23a се рестартирал.

Долго и непредвидливо движење

Носен од океанските струи и обликот на морското дно, глечерот тргна по пат познат како „Глечерска алеја“ кон Јужните Оркниски Острови. Таму беше заробен во џиновски воден вртлог осум месеци. Потоа се упати кон островот Јужна Џорџија, каде што повторно се заглави неколку месеци.

Но, за разлика од многу антарктички глечери што се топат и исчезнуваат тука, A23a успеа да се ослободи. Иако веројатно имало подолготрајни глечери во далечното минато на Земјата, A23a сега се смета за најстар во светот, барем меѓу оние што ги следат сателитите. „Неговото патување е навистина импресивно, најмногу поради неговата долговечност“, вели д-р Кристофер Шуман, пензиониран научник од Универзитетот во Мериленд. Тој го споредува следењето на неговото патување со гледање телевизиска драма „каде што не знаете што ќе се случи следно“.

Спекулативно распаѓање за една година

На почетокот на 2025 година, дури и по 39 години, A23a сè уште беше колос. Сепак, во текот на првата половина од таа година, се намали за околу една четвртина. До средината на годината, ја изгуби титулата најголем глечер, но сè уште беше огромен. „Беше фасцинантно да се набљудува како беше стабилен толку долго, а потоа за само една година едноставно се распадна“, вели д-р Кетрин Вокер од океанографската институција Вудс Хоул, која е родена истата година како и A23a.

Во август и септември, над подводен гребен околу 1.500 км источно од Фолкландските Острови, A23a се најде под влијание на силни механички сили. Научниците веруваат дека овие сили, во комбинација со топлите води, доведоа до негово распаѓање. За кратко време, неколку големи парчиња се откинаа, доволно големи за да добијат свои имиња: A23g, A23h и A23i.

На крајот на декември, во екот на летото на јужната хемисфера, глечерот беше изложен и на топол воздух. На неговата површина се појавија живописни сини езера од стопена вода. „Беше прекрасна глетка, но и јасен знак дека се топи и од горе и од долу“, вели професорот Мајк Мередит од Британското антарктичко истражување.

„Тогаш сфативме дека глечерот станува доста кршлив и дека му се ближи крајот“. Д-р Вокер објаснува дека тешката стопена вода на површината се впива во пукнатините, ги проширува и предизвикува понатамошно кршење, процес познат како хидрофрактурирање. Токму ова се случи кон крајот на декември и почетокот на јануари, што доведе до понатамошно распаѓање.

Патувачка лабораторија за климатски промени

Иако отцепувањето на големи глечери како A23a не е нужно резултат на климатските промени, научниците внимателно го следат неговото распаѓање за да добијат индиции за тоа како Антарктикот може да реагира на зголемувањето на температурите. Тие беа особено заинтересирани за ледените гребени, кои играат клучна улога во стабилноста на антарктичкиот леден покрив. Иако не се совршена реплика, глечерите можат да послужат како „патувачки природни лаборатории“, објаснува Вокер.

„Можеме да научиме многу за тоа како овие големи глечери се однесуваат во потопли услови, а потоа да го примениме тоа на она што го очекуваме од ледените гребени“, вели таа.

Во текот на 11-те дена до 22 февруари, сега помалиот и полесен глечер патуваше повеќе од 700 км кон североисток, со брзина од околу 2,7 км/ч. Тоа патување го изложи на уште потопли води, со површинска температура од речиси 10°C. „Секој ден, цел ден, е во сè потопла вода“, вели Шуман.

„Тоа е како коцка мраз во пијалок. Не му треба долго време за да исчезне.“ Во текот на изминатите две недели, A23a направи речиси целосен круг во насока на стрелките на часовникот носена од струите. Тоа би можело да биде неговиот последен танц. До 5 март, се намали на приближно 180 квадратни километри.

Научниците ќе престанат да го следат кога ќе се намали на околу 70 квадратни километри, а тој момент не е далеку. „Сите траги веројатно ќе исчезнат за неколку недели, најмногу“, заклучува професорот Адриан Лакман од Универзитетот Свонси.

Тагови: глечер Земјата

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Македонија

Еко свест: Граѓанските енергетски заедници стануваат реалност со новиот Закон за обновливи извори на енергија

Новиот Закон за користење на енергијата од обновливи извори (објавен во Службен весник бр. 146/2026) воспоставува правна рамка за системот на производство, користење и поттикнување на обновливите извори на енергија (ОИЕ) во Македонија.

Еко свест: Граѓанските енергетски заедници стануваат реалност со новиот Закон за обновливи извори на енергија

Основната цел на законот е намалување на увозната зависност, подобрување на сигурноста во снабдувањето и исполнување на климатските цели, преку поттикнување на граѓаните и компаниите да произведуваат енергија за сопствени потреби.

Со ова, за првпат се овозможува граѓаните, локалните власти и малите претпријатија заеднички да инвестираат во производство, користење и споделување на зелена енергија, т.е. енергија добиена од обновливи нефосилни извори. Според законот, енергетскатазаедница може: да произведува, складира, користи и продава електрична енергија; да ја распределува произведената енергија меѓу своите членови согласно меѓусебни договори; самостојно или преку агрегатор да учествува на пазарот на енергија; да стекне статус на повластен производител и да користи мерки за поддршка. При тоа, примарната цел на заедниците мора да биде обезбедување еколошки, економски и социјални придобивки за членовите и локалната заедница, а не остварување профит.

Новиот закон ја дефинира енергетската заедница („заедница на обновливи извори на енергија“) како „правно лице основано согласно Законот за задругите, на доброволна основа и отворено учество, самостојно и независно, заеднички поседувано и контролирано од страна на основачите и/или членовите, со живеалиште, престојувалиште или седиште, во географско подрачје во близина на енергетскиот објект за производство на енергија кој е во сопственост или изграден од правното лице.“

Концептот овозможува широко локално учество и членство во енергетските заедници каде членови можат да бидат: физички лица (граѓани), единици на локалната самоуправа, микро, мали и средни претпријатија и јавни установи. Исто така, постои можност за различни комбинации на здружување: општина и група граѓани, станбени заедници (згради), граѓани и мали локални компании, или целосно приватни иницијативи без учество на локалната самоуправа.

Општините можат да бидат клучни двигатели преку заеднички инвестиции во фотоволтаични системи на јавни објекти, училишта или соларни системи за централно греење и ладење.

Иако законот ја поставува правната основа и ги дефинира правата на заедниците, тој не содржи детална процедура (чекор-по-чекор) за нивно основање. Во самиот закон сè уште не се прецизирани тмоделите за распределба и методологијата за пресметка на уделите меѓу членовите, ниту пак административната постапка за регистрација и приклучување. Овие прашања треба да се доуредат со подзаконски акти и прописи на Министерството за енергетика, рударство и минерални суровини, Регулаторната комисија за енергетика и операторот на дистрибутивниот систем.

„Ја поддржавме месната заедница во Белица со инсталација на фотоволтаични панели на едукативниот центар за развој во Белица. Нашите неодамнешни истражувања на перцепциите и ставовите на населението во општините Новаци и Вевчани за енергетските задруги се позитивни, при што главни мотиватори се еколошките и економските придобивки.

Како клучни фактори при одлуката за основање или пристапување кон енергетска задруга се висината на почетната инвестиција и трошоците, поддршката од државата и општината и очекуваната финансиска корист. Главни пречки за граѓанско учество се финансиските ограничувања, недовербата, недостигот на информации и недоволната институционална поддршка од општините“ – изјави Жарко Конески, Програмски координатор за енергија од Еко-свест.

Во својата работа, Еко-свест се залага за енергетски сектор кој е целосно заснован на децентрализирано одржливо користење на обновливи извори на енергија, со минимално негативно влијание врз животната средина и јавното здравје. Во овој систем граѓаните имаат можност слободно да учествуваат во производството на енергија од обновливи извори и слободно да се здружуваат за производство на енергија.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Македонија

Јанчев: Детското игралиште во Михајлово омилено место за најмладите

[🤸] Детската смеа е најубавиот доказ дека ова беше вистинска инвестиција.

Јанчев: Детското игралиште во Михајлово омилено место за најмладите

Детското игралиште во Михајлово веќе подолго време е омилено место за најмладите. Секојдневно е исполнето со дечиња, млади луѓе и семејства кои уживаат во играта, дружењето и времето поминато на отворено. Современите детски реквизити овозможуваат безбедна забава, но и придонесуваат за развојот на моторичките способности и физичката активност кај децата.

Со вакви проекти создаваме простори кои живеат секој ден – места каде што се создаваат насмевки, пријателства и убави детски спомени.

[💚] Продолжуваме да инвестираме во содржини што го подобруваат квалитетот на животот на сите генерации, напиша на својот фејсбук првиот човек на Кавадарци, Митко Јанчев.

Тагови: Митко Јанчев

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Европа

Видео: Драма во Трст: Автомобил падна во морето, кадети од Воената академија го спасиле возачот

Вистинската драма се одвивала во Трст, кога автомобилот заедно со возачот завршил во Јадранското Море. 

Видео: Драма во Трст: Автомобил падна во морето, кадети од Воената академија го спасиле возачот

Благодарение на брзата и одлучна реакција на припадниците на Воената академија од Модена, возачот бил спасен само неколку секунди пред возилото да потоне.

Италијанското Министерство за одбрана објави дека членовите на Воената академија, кои во тој момент биле во посета на градот, без двоумење дошле на помош. Војниците скокнале во морето, допливале до возачот и го извлекле на брегот, каде што потоа го предале на екипите на брзата помош.

Во официјалното соопштение беше истакнато дека оваа брза реакција е израз на вредностите што Воената академија им ги пренесува на идните офицери на италијанската армија и карабињерскиот корпус, имено храброст, чувство за должност, несебичност и дух на служба.

Италијанскиот министер за одбрана Гвидо Кросето, исто така, ја пофали храброста и обуката на војниците. „Тие дејствуваа инстинктивно, ставајќи ги сопствените животи во служба на спасување на друг човек. Тоа е највистинското значење на воениот повик - да ѝ служите на вашата земја и да го заштитите човечкиот живот, секогаш, дури и кога тоа не е официјална обврска. Ви благодарам“, рече Крозето.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

притисни ентер