3Сиљановска- Давкова: Постои моментум за проширување во ЕУ, подготвена сум да иницирам средба за национален консензус
3Американскиот астронаут Олдрин на Месечината однел и советско знаме, сега е продадено за 80.000 долари
КултураЗа новата книга „Тетовскиот говор" тетовци со резервации кај авторот Дарко ГавровскиДарко Гавроски авторот на книгата „Тетовскиот говор-енциклопедиски речник и граматика на тетовскиот градски говор со етнолошки и историски осврти" која во јануари излезе од печат поради големиот интерес направи листа со резервации па заинтересиранитe.Запишувањето на „стари лафој" (зборови) кое започнало во 80-тите години на минатиот век во две тетратки од страна на неговиот татко Трпко во 2021 резултира со издавањето на енциклопедиски речник со речиси 9200 зборови кои се објаснети и од етимолошки, етнолошки, граматички и историски аспект. -Тетовскиот градски говор е пред страшно изумирање. Голем дел стари тетовчани се иселени и се иселуваат од градот во други градови и земји. Типичниот говор се менува поради влијание на литературниот јазик и говорите од селата и другите градови. Во книгата ќе најдете голем број зборови кои веќе сигурно нема да ги чуете на улица. Се поретко може да се сретне низ Тетово познатите „таќе, ваќе, руќе, ноѓе". Туку селските варијанти- „таке, ваке, руке, ноге„. Затоа мислам дека ова е и последен обид да се зачува овој говор. Јас ова го правам како долг за сите мои предци што не го изневериле Тетово, го сакам градот поради тајните на градот кои уште ги кријат во градските сокачиња зад капиџиците на старите куќи. Мое Тетоо е најубоо на свет, вели Дарко за целта на ова дело. Градскиот говор во Тетово има свои одредени специфики по кои е препознатлив и кои се објаснети во богатато енциклопедиско издание на 647 страници. -Нашиот говор тетовски градски говор има повеќе карактеристики. Постои веларно Л или омекнување на буквата Л кон У (вол-воу, сол-соу). Потоа има палатализација на буквата К кон Ќ со примерите кисело-ќисело, така-таќе, вака-ваќе. Исто така и редукција на буквата А, која во многу зборови не се слуша како чисто А. Воедно постојат голем број архаизми и турцизми кои генерациите по нас ретко ќе ги знаат затоа што се поретко се употребуваа, објаснува авторот. До 1995 година зборовите кои ги слушале низ градот во неговото семејство биле запишувани во тетратки, а потоа Дарко ги става во компјутер и почнува да ја создава публикацијата. Голем број од зборовите не можеле да се најдат во литература, па Гавроски во овие над 25 години има интервјуирано стотици соговорници информатори кои му дале информации и објаснувања за зборовите. -Не се каам за потрошените години за работа на книгата. Саатите во кои наместо да се гушкам со син ми, ги дадов за Тетово сега се вреднувани од големиот интерес на тетовачани кои сакаат да ја имаат и читаат оваа книга. Вреди, исто така, ако со трудов сум го разубавил денот и сум стоплил барем едно срце, вели тетовчанецот. Оваа книга е создадена токму да остави белег и да не остави во заборав како функционирал еден град и како зборувале луѓето. Стариот говор го зборуваат претежно родените пред 1960 година, нашите дедовци и баби. Дијалектологијата е најголемо богатсво на еден јазик и треба да ја чуваме и негуваме, потенцира Гавро како што е познат кај тетовци. Тој вели, а потврдуваат и тетовци на социјалните мрежи, дека има огромен интерес за оваа книга. Многумина кои ја набавиле книгата пишуваат во групата „Го Љубим Тетоо" дека на овој начин се потсетиле на детството читајќи ги зборовите кои дедовците и бабите ги искажувале. Оние од дијаспората велат дека со „Тетовскиот говор" оствариле трајна врска со родниот крај која на овој начин нема да дозволи да згасне познавањето на препознатливиот тетовски дијалект. – Тетово и тетовчани се покажаа како вистински љубители на пишаниот збор и горди поддржувачи на своето минато.Во Македонија каде книги најчесто се печатат во вкупен тираж од 200 (од кои 100 биле за подарок на пријатели), досега ретко имало ваква продажба на книга. Особено не за книга со цена од 1200 денари, но вредност многу поголема. Првиот тираж од 500 примероци се продаде за 20 дена во јануари. Сега во печатница во Тетово договорив уште 1000 примероци од истиот тираж и печат, од кои 350 се веќе пишани како резервација. Чекаат да се испечати па да ја добијат. Затоа со гордост можам да кажам дека е најпродавана тетовска книга на сите времиња, ни вели Гавровски. Од историските податоци во книгата пишува дека првиот научен напис за граматиката на тетовскиот говор датира од 1894 година од бугарски автор Силјанов. Бележи дека прва пишана песна на тетовски дијалект е „За куќна слава" во 1852 година од Јеромонах Арсение, ученик на Кирил Пејчиновиќ. Во 1938 година прв весник кој пишува на тетовски говор е „Општински удар" од Боро Јосифовски. Каков прв звучен запис на тетовски дијалект е познатата песна „Благуњо дејче Пожаранче". Користена е голема библиографија од над 600 извори-книги, списанија, пишани документи, интервјуа. Ова е втора книга на Гавровски за Тетово. Првата е издадена во 2009 година и наречена „Тетовски древности-Полог од Праисторијата до 7.век н.е., со посебен осврт на тетовскиот крај". Тој е автор и на „Ја го љубим Тетоо" на тетовски дијалект, што се смета за неформална химна на градот./MИАКрадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.Претплатете се на нашиот newsletter
НаукаАстрономите анализирале некои од најблиските егзопланети: Премалечки се, чудни и непогодни за живот(ВИДЕО)Научниците го претставија најдеталниот портрет на планетарниот систем околу Барнардовата ѕвезда, објави Универзитетот во Кембриџ.Оваа ѕвезда е најблиску до Сончевиот систем по тројниот систем Алфа Кентаур и е оддалечена само 5,96 светлосни години. Четири егзопланети што орбитираат околу Барнардовата ѕвезда беа откриени во 2025 година и сите се помали од Земјата и Венера, но поголеми од Марс, вид планета што не постои во нашиот планетарен систем. Со анализа на хемискиот состав на ѕвездата, истражувачите од Универзитетот во Кембриџ открија дека овие планети се богати со редок минерал наречен периклас, кој на Земјата се наоѓа само стотици километри под површината. - Барнардовата ѕвезда има огромна количина на магнезиум во споредба со другите ѕвезди, па затоа е веројатно дека нејзините планети се исто така богати со магнезиум. На Земјата, овој магнезиум оди во формирањето на минерали наречени оливин, кои се многу важни за складирање на вода во внатрешноста на планетата - рече Ксандер Берн, научник од Институтот за астрономија во Кембриџ. Сепак, на планетите околу Барнардовата ѕвезда, астрономите откриле дека изобилството на магнезиум создава огромни количини на периклас, кој не складира толку добро вода. Уште полошо, тие откриле дека шансите планетите од Барнардовата ѕвезда да имаат атмосфера се многу мали. „Овие планети отсекогаш биле осудени да бидат негостољубиви за живот бидејќи се толку блиску до својата ѕвезда. Дури и најоддалечената планета орбитира 10 пати поблиску до својата ѕвезда отколку што Меркур орбитира околу сонцето. Кога сте толку блиску до ѕвезда и имате толку мала гравитација, вашата атмосфера едноставно се оддува“, рече Берн. Истражувачите велат дека планетите можеле да ги задржат своите атмосфери максимум две милијарди години - многу пократко од 10-те милијарди години старост на системот. Нивните резултати се објавени во Месечните известувања на Кралското астрономско друштво. Близината до ѕвездата има уште една последица за овие чудни планети: Истражувачите откриле дека сите четири планети се плимски заклучени. На истиот начин како што Месечината секогаш покажува само едно лице кон Земјата, планетите на Барнардовата ѕвезда покажуваат само едно лице кон својата ѕвезда. Како резултат на тоа, секоја планета има една хемисфера заклучена во вечен ден, додека другата е вечна ноќ. Планетарни системи толку компактни како овој околу Барнардовата ѕвезда често се нестабилни, при што гравитационите интеракции меѓу планетите понекогаш предизвикуваат нивно судир, паѓање во ѕвездата или исфрлање од системот. Сепак, истражувачите открија дека феноменот наречен орбитална резонанца може да помогне во стабилизирањето на Барнардовиот ѕвезден систем. Должините на „годините“ на трите внатрешни планети се во сооднос 9:12:16 - музички еквивалент на две последователни совршени четвртини. Овие орбитални хармонии се одговорни за стабилизирање на орбитите на месечините на Јупитер и може да го заштитат Барнардовиот ѕвезден систем од гравитациски нарушувања. Претстојните мисии, како што е мисијата Платон на Европската вселенска агенција (ЕСА), би можеле да најдат многу повеќе мали планети како оние околу Барнардовата ѕвезда. „Поголемите планети се многу полесни за откривање од помалите, па затоа знаеме за многу малку планети помали од Земјата како овие во овој систем. Но, чувствителноста на овие нови мисии ќе помогне да се намали оваа пристрасност, дозволувајќи ни да откриеме сè повеќе планети кои се мали и карпести, како Земјата“, рече Берн. Иако планетите на Барнардовата ѕвезда се исклучително непогодни за живот, тимот вели дека нивната анализа, која го поврзува составот на ѕвездата и планетата, би можела да биде важен фактор во одредувањето дали другите планети би можеле да поддржат живот.Тагови: астрономи егзопланети Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.Бидете информирани следете не на Facebook
СветСАД започнаа со нова серија напади врз Иран САД започнаа нов бран напади врз цели во Иран, соопшти Централната команда на САД (CENTCOM).„Денес во 14 часот по источно време (ET), американските сили започнаа нов бран напади врз Иран, петта ноќ по ред, со цел дополнително деградирање на иранските воени капацитети“, соопшти CENTCOM во објава на својата X платформа. At 2 p.m. ET today, U.S. forces began conducting a new wave of strikes against Iran for the sixth consecutive night to further degrade Iranian military capabilities. — U.S. Central Command (@CENTCOM) July 16, 2026 Иранските медиуми објавија експлозии на островот Кешм, Бандар Абас и Чабахар.Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.Бидете информирани следете не на Facebook
ЕвропаПрв лет на новиот германски воен авион (ВИДЕО)Сосема нов борбен авион полета за прв пат оваа недела од писта во Баварија, југоисточна Германија. Тоа е првиот воен авион „Еурофајтер Тајфун“ изграден според новиот германски стандард „Транша 4“, кој е произведен како дел од националната програма за набавки што Луфтвафе (германските воздухопловни сили, оп.а.) ја нарекува Проект Квадрига, пишува defense-blog.com. „Ербас Дифенс енд Спејс“, европската воздухопловна компанија што ги составува германските „Еурофајтер“ во фабрика во Манчинг во близина на Минхен, ја потврди веста во објава на социјалните медиуми. Компанијата додаде дека првите испораки до „Луфтвафе“ остануваат планирани за втората половина од оваа година. Технички карактеристики и „суперкрстарење“ „Еурофајтер Тајфун“, замислен во 1980-тите и оперативен од 2003 година, е двомоторен суперсоничен борбен авион заеднички развиен од Германија, Обединетото Кралство, Италија и Шпанија. Тој сè уште го формира 'рбетот на неколку европски воздухопловни сили. Авионот е напојуван од два мотори Eurojet EJ200, секој од нив произведува околу 90 килоњутни потисок. Ова му дава моќ да одржува суперсоничен лет без постојана употреба на таканаречени афтергорумери (т.е. директно вбризгување на гориво што предизвикува авионот веднаш да ја зголеми својата брзина), ретка способност позната како суперкрстарење, која ја поседуваат само неколку борбени авиони во светот. Германија моментално управува со околу 138 Eurofighters од три претходни производствени стандарди, Транша 1 до Транша 3. Најстариот авион, Транша 1, лета од почетокот на 2000-тите и има значително поограничени сензори и вооружување во споредба со новите модели. Prvi nemački Eurofighter Quadriga Tranche 4 poleteo je 14. jula. Luftvafe dobija 38 aviona sa radarom ECRS Mk1, dok elektronska verzija sa sistemom Arexis i raketama AGM-88E čeka sertifikaciju do 2030. godine. pic.twitter.com/xhNUBo99sh — Oruzje Online (@oruzjeonline) July 15, 2026 Може да следи повеќе цели истовремено Авионот е опремен со нов тип на радар со активен електронски скениран низ (AESA). Оваа технологија ги заменува постарите механички ротирачки радарски антени со фиксна плоча составена од стотици мали предаватели. Секој од нив може електронски да го насочува радарскиот зрак во микросекунди, без физички да ротира. Промената му овозможува на авионот истовремено да следи повеќе цели, побрзо да се префрла помеѓу скенирање на небото и земјата и поефикасно да се спротивставува на непријателските попречувања. Германската верзија на овој радар се нарекува ECRS Mk 1 и ја произведува германската компанија Hensoldt. Првиот авион ќе пристигне со конфигурацијата Step 0, што е во основа претходен стандард за извозен радар со надградена антена. Понапредна верзија, Step 1, треба да следи од средината на 2027 година, според Aviation Week, кој внимателно ја следи програмата за тестирање. Планови за набавка и поширока побарувачка Уште во ноември 2020 година, Германија нарача 38 авиони Tranche 4. Според Janes, нарачката вклучува околу 30 едноседи и осум двоседи за обука, а тие се наменети директно да го заменат истиот број на најстарите авиони Tranche 1. Берлин не застана тука, па на крајот од минатата година потпиша посебен договор за дополнителни 20 Tranche 5 Eurofighter. Со ова, вкупниот број на нови нарачки за Германија се искачи на 58 авиони, чија испорака е планирана до 2030-тите. Сето ова се случува во контекст на пошироко зголемување на побарувачката за Eurofighters, што резултираше со дополнителни нарачки од Шпанија и Италија, додека Турција се придружи како нов клиент.Тагови: воен авион Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.Најважни вестиКос: Македонија е една од најдобрите земји во реформите, но мора да ги донесе уставните измени15:07Николовски: Постигнат е договор со Швајцарија, Хрватска и Романија , а во тек се преговори и со други земји11:08Стевчо Јакимовски доброволно замина во затворот „Скопје“ 18:05Истекува крајниот рок за Изборниот законик партиите останаа без договор15:00Мицкоски: Изборниот законик е дел од реформите за ЕУ, тоа јасно го кажа еврокомесарката Март Кос12:08
Николовски: Постигнат е договор со Швајцарија, Хрватска и Романија , а во тек се преговори и со други земји11:08
Мицкоски: Изборниот законик е дел од реформите за ЕУ, тоа јасно го кажа еврокомесарката Март Кос12:08