Култура

Војводите од орото „Комитско“ - традиција што зборува погласно од зборот

Фестивалот на народни песни и игри „Илинденски денови“ и оваа година почнува со легендарното македонско оро „Комитско“ во кое настапуваат деветмина играорци, осум комити и еден војвода.

Орото без звук, но полно со сила, симбол на борбата, истрајноста и тишината што зборува, на фестивалот во Битола, КУД „Илинден“ го изведува повеќе од пет децении, а во улога на „војводи“ низ историјата настапиле петнаесеттина играорци. Во оваа сторија за војводите од „Комитското“, пренесуваме сеќавања на „војводите“ кои во периодот од 1981 година до денеска настапувале и настапуваат на сцената на фестивалот на народни песни и игри „Илинденски денови“.

Во глувите времиња, кога ехото на песната можеше да значи крај, Комитите го создадоа „Комитското“ – оро без звук, но полно со сила. Родено во кочанскиот крај, ова глувонемо оро, изведувано без музика станало симбол на борбата, истрајноста и тишината што зборува - погласно од зборот. Според истражувањата на м-р Љупка Стефановска, кореограф-етнокореолог, во 1971 година, ова оро станува дел од репертоарот на КУД „Илинден“-Битола и е пренесено од ансамблот „Танец“ преку битолчанецот Дончо Ефремов. Од тогаш, се до денес, „Комитското“ станува нераскинлив белег на фестивалот „Илинденски денови“ и со ова оро почнува фестивалот.

Валентин Соклевски во КУД „Илинден“-Битола се зачленува во 1976 година, низ богатата кариера, освен бројните настапи, добива одговорни задачи. Во еден период игра и го води детскиот фолклорен фестивал, а во 1990 година и професионално ја врши функцијата уметнички раководител на КУД „Илинден“-Битола. Во орото „Комитско“ прв настапува во 1979 година, а како „војвода“ во 1981 година.

- Комитското е специфично оро, а за нас членовите на КУД „Илинден“ свечен настап. Секогаш кога ќе се правеше селекција, сите сакавме да играме во Комитското. Тоа беше, и е, голем предизвик, голема чест, големо задоволство... За ова оро секогаш имаше и има голема конкуренција, бидејќи претставува личен успех да се игра комитското оро, заштитен знак на друштвото. Всушност, КУД „Илинден“ е едно од ретките друштва во земјава што толку долго го одржува ова оро во својата програма. Со ова оро повеќе од пет децении се отвора фестивалот... Инаку, изборот на војводи се движи генерациски...досега имало околу 15 војводи. Во орото настапуваат девет играорци, од нив осум се комити, а еден е војвода. Војводата е тој што го носи орото, тој му дава ритам, војводата комуницира и командува со поглед. Војводата е симбол на водство, на храброст, стратегија...но и хуманост, човечност. Војводата ги подготвува комитите пред борбата, ги води комитите низ битката, и ако не загине за време на борбата, тогаш тој сам си го одзема својот живот за да не падне во рацете на непријателот. Во 1990 година, на последниот настап како војвода, за што како голобрадо момче посебно се подготвував, во сеќавање ќе ми останат многу детали од тој настап. Прво, затоа што во орото има театарски елементи, во битолскиот театар ми ставија мустаци, а мојата тогашна девојка, а денес сопруга Вера, ми соши специјална долама. Орото го игравме на дрвена фестивалска бина, со штици од борово дрво, но беа тенки. За време на орото има чести потскокнувања, и во еден момент јас како војвода скокнав, а при паѓањето ја скршив штицата од бината и пропаднав до подот, односно асфалтот. Веднаш станав, и продолжив да играм. Но, по тој настап завршив со играњето на фестивалот затоа што беше време да се отстапи местото на новата генерација, затоа што секоја генерација си има свој Илинден, секоја генерација треба да се мотивира. С'ржта на орото секогаш е запазена бидејќи од него произлегуваат пораките за голема битка на македонскиот народ за слобода, самостојност искажани низ песна, истакна Соклевски.

Легендарното оро Комитско во изведба на КУД „Илинден“-Битола Соклевски го поставувал како кореограф на неколку наврати и се играло во Австралија, Америка и низ цела Европа. Негов прв наследник како војвода станува Александар Стефановски, денес и уметнички раководител на КУД „Илинден“-Битола.

- Првпат во орото „Комитско“ настапив на 16-годишна возраст, а како војвода првпат играв во 1996 година. Улогата на војводата ја добив од мојот учител Валентин Соклевски и под негово водство јас научив и почнав да играм како војвода. Од тогаш десет години во континуитет играв како војвода, а во една прилика, во 2014 година го заменив тогашниот војвода Марјан Христовски затоа што се исели во Австралија. Статистички 11 пати како војвода го играв орото „Комитско“ кое има специфичен стил на играње, има специфична приказна, па и театарски елементи во самата игра. За да се игра комитското оро не е доволно само да си добар играорец, туку треба да имаш и способност за глума. Орото за два-три месеци може да се научи, но за да се знае стилот на изведба, потребни се повеќе години, посочи Стефановски.

Во „Комитското“, сцената е бојното поле. Комитите и војводата играат, чекорат, подзастануваат... секој поглед и секое удирање на тапанот ја пренесува болката, пожртвуваноста и нескротливиот дух на македонската борба. Со такви чувства, како комита, а потоа и како војвода една деценија, од 2005 до 2015 година, настапувал Николче Ангелковски, и денес активен член на КУД „Илинден“-Битола.

- Првпат како комита во орото „Комитско“ настапив во 2005 година и се до 2015 година, односно една цела деценија, а потоа и како војвода. Предлогот да бидам војвода беше од Александар Стефановски, на тој начин, преземајќи го неговото место. Кога Александар ме повика и ми рече дека ќе бидам војвода, јас бев збунет и опфатен со голем стрес. Тоа е одговорна задача. Да си еден од осумте комити една работа, но да си прв, војводата, тоа не е лесно. Веднаш помислив на големината, на „тежината“ на фестивалот. Знаејќи дека треба да ги пополниш чевлите на еден куп играорци што биле пред тебе, тогаш не е едноставно. Особено стресна беше првата година. Јас тогаш имав 25 години, првата година ја памтам, и не ја памтам (се потсмевнува), но знам дека добив долготраен аплауз од битолската публика, нагласи Ангелковски.

Улогата на Војвода е голема чест за секој играорец затоа што неа ја доверуваат на најдобрите, но и највредните, најпосветените играорци. Тоа се играорци кои ја водат играта со срце, енергично и со душа, а таков во последниве три години е младиот Филип Јаковлевски, кој и годинава како Војвода со „Комитското“ го отвораат јубилејното 55. издание Фестивалот на народни песни и игри „Илинденски денови“.

- Јас како војвода во орото „Комитско“ првпат настапив во 2022 година и тој настап беше полн со трема, затоа што јас директно играв како војвода, без претходно да играм како комита. Мои наставници се Александар Стефановски и Никола Ангелковски, кои претходно настапувале како војводи во познатото македонско оро. Тие многу ми помогнаа со своето искуство. Беше напорно, две недели секојдневно се подготвував за настапот, и реално првата година ми беше најстресна, за разлика од следните настапи кога посигурно се чувствував. Јас за време на настап како играорец, обично гледам во публиката, но кога дебитирав како војвода, целосно бев сконцентриран на настапот и орото. Како и секој војвода, имав сериозен израз на лицето. И оваа година ќе дадам се од себе за впечатлив настап на фестивалот, истакна Јаковлевски.

Војводите од „Комитското“ се овековечени во посебен фестивалски фото споменар кој на 21 фотографија, на посебна изложба ги презентира НУ Центар за култура-Битола, вреден чувар на културно историското наследство создадено на фестивалот на народни песни и игри „Илинденски денови“. Фотографиите со избрани моменти од изведбите на „Комитско“ се документ за познатите чекори, замрзнати емоции од сцени во кои традицијата оживува, но и сведоштво за македонската колективна фолклорна меморија.

Тагови: оро

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Судбина

Огромна лебарка ѝ слета на врат среде пренос- реакцијата на новинарката е хит (ВИДЕО)

Репортерка на KTLA 5 од Лос Анџелес покажа исклучителен професионализам кога голема лебарка ѝ слета на вратот за време на пренос во живо.

Иако беше јасно дека „чувствува“ непосакуван гостин, таа успеа да го заврши својот извештај, објавува Дејли Меил.

Видеото стана вирално

Рејчел Менитоф беше во програма од областа Шерман Оукс за да известува за екстремно високи температури, кога непријатниот инсект влета во кадарот.

„Веројатно не беше сигурна што слета, но едноставно знаете дека има нешто“, рече нејзината колешка од KTLA 5, Џесика Холмс.

Репортерката очигледно ја почувствува лебарката на вратот или додека трчаше по нејзината облека, но не дозволи тоа да ја вознемири. Го заврши извештајот како ништо да не се случило.

„Таа е едноставно толку професионалец“, додаде Холмс.

Откако видеото стана вирално, бројни колеги и корисници на социјалните мрежи ја пофалија новинарката.

„Ќе врескав и ќе избегав“

„Морам да ѝ оддам признание, беше навистина смирена“, рече репортерката на KTLA 5, Ерик Спилман.

Еден корисник на Фејсбук напиша: „Како не трепна? Јас, од друга страна, би го фрлил микрофонот, би вреснал и би избегал.“

Во еден момент, лебарка слета на микрофонот, а потоа излета од кадарот.

KTLA 5 подоцна објави видео, направено по емитувањето, на кое се гледа како Менитоф го спушта микрофонот, ја поминува раката по кожата и ја тресе облеката.

Нејзините колеги се сомневаат дека неодамнешното време е причина за зголемувањето на бројот на инсекти во тој дел од Калифорнија. Како што објаснија, многу луѓе забележуваат повеќе мравки, муви и други бубачки во своите домови поради екстремната топлина.

Тагови: лебарка новинарка

Економија

Русија воведе целосна забрана за извоз на дизел

Русија минатата недела воведе целосна забрана за извоз на дизел во обид да го стабилизира својот домашен пазар на гориво.

Русија минатата недела воведе целосна забрана за извоз на дизел во обид да го стабилизира својот домашен пазар на гориво, кој со месеци се урива под притисок на украинските напади со беспилотни летала врз рафинериите за нафта и логистичката инфраструктура.

Се очекува мерката да овозможи зголемени испораки на домашниот пазар, со најава дека Русија ќе почне да увезува гориво од странство во јули.

Забраната, која важи до 31 јули, за прв пат ги вклучува самите производители на гориво, кои претходно беа ослободени од претходното, делумно ограничување кое ги засегаше само трговците. Испораките според постојните меѓудржавни договори, како оној со Монголија, се ослободени од забраната, објавува ХРТ.

Одлуката доаѓа откако украинските беспилотни летала ги погодија речиси сите преостанати големи рафинерии кои претходно не беа нападнати, вклучувајќи ја и рафинеријата Омск, најголемата во Русија, која беше погодена на 6 јули од далечина од повеќе од 2.500 километри.

Според украинскиот Генералштаб, ова е прв пат од почетокот на војната да бидат погодени сите единаесет најголеми руски производители на бензин.

Само во ноќта на 8 јули, украинските сили дополнително ја нападнаа рафинеријата Саратов, комплексите ТАНЕКО и ТАИФ-НК во Нижнекамск, Татарстан, и пумпната станица Транснефт во близина на Уфа - што укажува на координирана кампања против рафинирање, петрохемикалии и логистика на цевководи во исто време.

Обемот на штетата

Проценките за обемот на штетата варираат: Ројтерс и аналитичарите како оние од Дејли Бриф известуваат дека приближно една четвртина до 30 проценти од вкупниот капацитет за рафинирање на Русија е трајно или привремено надвор од употреба, додека украинските власти тврдат дека до 45 проценти од капацитетот е засегнат.

Следните остануваат меѓу најтешко погодените:

• Рафинеријата Рјазан (не е во употреба од 15 мај),

• Рафинеријата Москва (затворена на 17 мај, аналитичарите не очекуваат да биде во функција пред 2027 година),

• Комплексот КИНЕФ (не е во употреба од 5 мај).

Кога станува збор за извозот, податоците покажуваат континуиран нагли пад. Рускиот извоз на дизел и гасно масло по море во јуни се намали за 39 проценти во однос на мај и за 46 проценти во однос на јуни минатата година.

Според „Кплер“, аналитичка компанија специјализирана за следење во реално време на глобалните текови на суровини, извозот на дизел во првите осум дена од јули изнесуваше само 187.000 барели дневно, во споредба со 535.000 барели дневно во јули 2025 година.

Редици на пумпите

Русија минатата година обезбеди околу 11 проценти од светските залихи на дизел и е втор најголем извозник на гориво во светот, веднаш зад САД.

Главните купувачи - Турција и Бразил, кои заедно апсорбираат барем половина од преостанатите пратки, а во помала мера и Мароко, Египет и Сенегал - сега се соочуваат со најдиректните последици од недостигот.

Што се однесува до производството и побарувачката, прецизните национални податоци за дизелот не се јавно достапни бидејќи руската статистика стана многу помалку достапна од почетокот на војната, но достапните делови покажуваат дека украинските напади значително ја оштетиле инфраструктурата.

Омск произведуваше околу 8 милиони тони дизел годишно во 2024 година (заедно со 5 милиони тони бензин), а сега е целосно надвор од употреба откако нападите ги оштетија единиците CDU-10 и CDU-11, кои заедно сочинуваат три четвртини од неговиот капацитет.

За бензинот, каде што податоците се малку подетални, извори од индустријата за Ројтерс изјавија дека производството во јуни било околу 85.000-90.000 тони дневно, додека летната побарувачка е најмалку 110.000 тони дневно, што е дефицит од околу 20-25 проценти, при што производството е за 25 проценти пониско отколку во јуни 2025 година.

Иако Владимир Путин тврди дека државните резерви на бензин се 1,7 милиони тони, само 4 проценти пониско од минатата година, тоа тврдење е тешко да се помири со глетката на километарски редици на бензинските пумпи.

Според проценката на весникот „Новаја Газета Европа“ од 2 јули, недостигот влијаел на 78 од 83-те региони на Русија, ограничувања на продажбата се воведени во 38, а покрај Крим и Севастопол, вонредна состојба е прогласена и во Пенза, Иркутск и Забајкалскиот крај.

Украинскиот претседател Володимир Зеленски ги опишува нападите врз рафинериите како доказ дека Русија ја изгубила својата долгогодишна предност - длабок заден дел надвор од дофатот на непријателот.

Трка меѓу беспилотни летала и мајстори

На маргините на неодамнешниот самит на НАТО во Турција, американскиот претседател Доналд Трамп ги опиша нападите врз рафинериите како „ескалација што би можела да помогне во завршувањето на војната“, додавајќи дека Путин „сака да види решение“ и дека во последните недели е постигнат „голем напредок“.

Државниот секретар Марко Рубио рече дека капацитетот на Украина за длабински удар ѝ отежнува на Русија да го брани сопствениот воздушен простор, отворајќи простор за преговори.

Кремљ ги отфрли тврдењата како „заблуда“, а портпаролот Дмитриј Песков рече дека Москва ќе одговори на зголемените напади со заземање дополнителна украинска територија.

Путин продолжува да ја нарекува кризата „привремена“ и инсистира дека не е критична, обвинувајќи го Киев дека се обидува да ја „наруши празничната сезона“ и да создаде „нервна атмосфера“ во руското општество.

Аналитичарот Сергеј Вакуленко од Центарот за Евроазија „Карнеги Русија“ ја опишува ситуацијата како „трка помеѓу украинските дронови и руските тимови за поправка“, додека руските аналитичари предупредуваат дека јули и август би можеле да бидат клучни за исходот од целата кампања.

Засега, најверојатното сценарио е продолжување на трендот - Русија ја ублажува кризата со увоз на гориво од Индија, Белорусија и Казахстан, со планиран увоз до 400.000 тони месечно и намалување на стандардите за квалитет на горивото од Евро-5 на Евро-3.

Искуството од 2023 година, кога беше продолжена слична забрана за извоз на дизел, сугерира дека сегашната мерка лесно би можела да остане на сила по 31 јули ако темпото на поправки на рафинериите не се забрза.

Тагови: Дизел русија

Свет

Петгодишно дете успеало да избега од куќата на ужасот: Живеело во фекалии, влечел кебе натопено во урина

Голо 5-годишно момче од Пенсилванија храбро избегало од дом каде што го поминало поголемиот дел од времето заклучено во соба покриена со измет, претворена во импровизирана затворска ќелија.

Голо 5-годишно момче од Пенсилванија храбро избегало од дом каде што го поминало поголемиот дел од времето заклучено во соба покриена со измет, претворена во импровизирана затворска ќелија, додека неговите тројца старатели се уапсени за ужасното злоставување, објавува „Њујорк пост“.

Неидентификуваното 5-годишно дете било пронајдено голо и како талка на средина од улица во близина на неговиот дом во општината Сватара, кратко пред 7:30 часот наутро во петок, соопшти државната полиција на Пенсилванија.

Naked Pennsylvania boy, 5, escapes hell house after spending most of his life locked inside feces-covered room; 3 adults arrested https://t.co/3fRzh9o7kO pic.twitter.com/O1e3V4VE4p
— New York Post (@nypost) July 15, 2026

Загрижените минувачи го запреле момчето, кое носело само зелено ќебе натопено во урина, и останале со него додека не пристигнале службите за итни случаи, кои го пренеле во локалната болница на лекарски преглед.

Полицијата не открила како момчето успеало да избега од домот.

Истражителите утврдиле дека момчето дошло од напуштена куќа само неколку блока од местото каде што било пронајдено. По влегувањето во зградата, тие нашле сцена што ја опишале како навистина ужасна.

Полицијата соопшти дека пронашла услови типични за екстремно складирање во домот - ѓубрето било расфрлано насекаде, внатре имало стотици муви, а големиот број на натрупани работи го отежнувало движењето.

Во една спална соба, за која било утврдено дека му припаѓала на момчето, на вратата имало инсталирана порта за бебиња. На надворешната страна од рамката на вратата имало бројни пластични врвки, селотејп и дрвени штици прицврстени со завртки за да се спречи момчето да ја напушти собата, соопшти полицијата.

Изметот бил размачкан по ѕидовите и прозорците, додека во собата имало уништен кревет покриен со остатоци од храна. Подот од собата бил преполн со ѓубре и разни детски играчки.

A 5-year-old Pennsylvania boy escaped a hoarder home after being confined for years, leading to the arrest of three adults on child endangerment charges.

Read more, link in bio. #Pennsylvania #CrimeNews #USNews https://t.co/RCp3eJxkx4
— DC Brief (@DCBrief_) July 15, 2026

Полицијата утврдила дека момчето околу 90 проценти од времето го поминало заклучено во таа барикадирана соба, каде што му биле давани гранола плочки, житарки, сок, млеко и вода низ отворите на безбедносните порти.

Тројца возрасни во домот - идентификувани како Такер Хиги, 20, Џејд Шуи, 21, и Стефани Шафнер, 42 - наводно го капеле момчето само еднаш неделно, понекогаш и поретко.

Тројцата беа идентификувани како старатели на момчето, но нивната точна врска со детето не е откриена.

Шуи им кажа на полицајците дека момчето понекогаш останувало заклучено во соба до три дена без да излезе, принудувајќи го да врши нужда во собата, по што размачкувало измет по ѕидовите.

За да го пуштат момчето да излезе од собата, возрасните морале да исечат помеѓу пет и десет пластични врвки што ги држеле решетките заедно, потоа секој пат да ставаат нови врвки и да ги прицврстуваат со селотејп, призна Хиги.

Според истрагата, старателите ги купувале пластичните врвки на големо во локална продавница бидејќи често ги користеле.

Поради ужасните и крајно нехигиенски услови во куќата, вклучително и општата состојба на зградата, локалниот општински инспекторат ја прогласил куќата за непогодна за живеење и ја забранил нејзината употреба. Хиги, Шуи и Шафнер биле уапсени и сите биле обвинети за загрозување на благосостојбата на дете, соопшти полицијата.

Тагови: дете