Технологија

Вештачката интелигенција го револуционизира учењето на странски јазици

Вештачката интелигенција (ВИ) го револуционизира начинот на кој луѓето учат странски јазици.

Преку апликации како „Дуолинго“ и „Бабел“, учењето станува попристапно, ефикасно и пријатно. Со помош на овие персонализирани програми, кои се прилагодуваат на нашиот ритам, ниво на знаење и интереси, секој може да изучува некој од странските јазици преку своите електронски уреди. Но, иако практичен, овој начин на учење има свои недостатоци, како што се отсуството на човечка интеракција и ограничени комуникациски вештини.

Министерството за образование и наука смета дека примената на нови технологии во сферата на образованието е процес што е незапирлив и позитивен, при што од клучно значење е да се обезбеди одговорно користење на вештачката интелигенција, пред сè од етички аспект.

- Ова е процес со бројни предизвици и наша цел не е да го забавиме технолошкиот напредок во образованието туку да ги сведеме на минимум потенцијалните опасности. Затоа што, сегашните ученици ќе се вклучат на пазарот на труд во време кога примената на вештачката интелигенција нема да се смета како нова технологија туку ќе биде вклучена во сите сфери на живеењето и работата, и за тоа треба да бидат подготвени, посочуваат од МОН.

Оттаму велат дека нивните политики ќе бидат усогласени со најновите текови на европската легислатива во сферата на образованието, а во соработка со меѓународните партнерски институции и организации ќе го адресираат прашањето за одговорна, критичка и креативна употреба на вештачката интелигенција во образованието.

Професорката Анета Наумоска од Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ при Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје изјави дека долгорочно гледано треба да се направи добро разработен план за тоа како ВИ да се вклучи активно во наставата бидејќи реалноста е таква што ВИ нема да се изгуби.

- Треба синхронизирано и плански да се вклучи ВИ во наставата. Сега за сега сме на зачетокот на користење на ВИ во образовниот процес, но ни претстои уште долг пат за да биде имплементирана, вели таа, дополнувајќи дека е најважно да не сопираме, туку постојано да сме во тек.

Во однос на интересот за студирање на странски јазици на факултетот, таа вели дека намалениот интерес не се должи на експанзијата на вештачката интелигенција (ВИ), туку на фактот што студентите не се гледаат во функција на наставник или преведувач во иднина, тоа што го владеат англискиот јазик доволно да не го чувствуваат како предизвик за изучување и причината што на ФЛФ, не се изучува само јазикот туку и културолошките елементи на народите/земјите каде се говори тој јазик, книжевноста и историјата на јазикот.

Преку комбинација од ВИ и традиционални методи на учење, до оптимални резултати

Пресонализација на учењето, флексибилност и пристапност се само дел од предностите на изучување на странски јазици со помош на ВИ. Но, овој начин има и свои недостатоци, како што се недостиг на човечка интеракција, ограничените комуникациски вештини и зависност од технологијата.

Петар Сидеров, дипломиран инженер по информатички науки и компјутерско инженерство, појаснува дека процесот на изучување на странски јазици со помош на ВИ се базира на интеграција на напредни технологии за персонализација на учењето, автоматизација на рутински задачи и подобрување на интеракцијата со корисникот.

Според него, некои од клучните аспекти за веродостојноста на ВИ се технологијата на ВИ, односно која алатка ја користиме, методологијата на користење, ангажманот на ученикот и ограничувањата и предизвиците.

Во однос на предности од изучување на странски јазици со ВИ, тој ги набројува пресонализација на учењето, флексибилност и пристапност, подобрување на мотивацијата и автоматизација на рутинските задачи. Како главни недостатоци ги потенцира недостигот на човечка интеракција (емотивна интелигенција и културни нијанси), ограничени комуникациски вештини, технолошки ограничувања и зависност од технологијата.

- За оптимални резултати, најдобро е да се комбинираат ВИ алатките со традиционалните методи на учење кои вклучуваат директна интеракција со наставници и други ученици, вели Сидеров.

Тамара Димитриевска, дипломиран инженер по информатички науки и компјутерско инженерство, се надоврзува дека ВИ може да го анализира напредокот на учениците и да ги приспособи лекциите на нивно ниво.

- Овој вид на изучување е генерално доверлив и ефективен за многу ученици. Сепак, ефективноста може да варира во зависност од квалитетот на алатката за ВИ, посветеноста на ученикот, како и сложеноста на јазикот, вели таа.

Како предности Димитриевска ги нотира персонализација, ефективност, следење на напредокот на ученикот, интеракција, а како негативности недостиг на човечка интеракција, варијација на квалитет, технички проблеми, зависност од технологија, мотивација и дисциплина.

За професорката Наумоска, ВИ е адаптабилна и нуди можности да се осовремени наставата.

- Последниве години забележувам раст на студенти кои носат лаптоп на часовите, со што се олеснува наставата. Начините на изучување странски јазици се менуваат од година за година и треба, како наставен кадар, да сме постојано во тек со сите новости. Предност на користењето на ВИ во наставниот процес е и тоа дека им се дава автономност и само-одговорност на студентите, а и можностите за критичко размислување се поголеми. За да има видливи резултати, и самите професори треба да се добро информирани за тоа како да организираат вежби на час, вели Наумоска.

Според неа, колку што постојат предности, толку има и недостатоци, односно злоупотреба на ВИ за полесно положување на испити, и општо, полесно завршување на факултет.

На прашањето колку студентите на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ во Скопје користат ВИ во своето образување, професорката вели дека не користат.

- Знам дека генерализирам, и секако, постојат по 1-2 исклучоци во секоја генерација, но во суштина студентите го злоупотребуваат ВИ за препишување во која било форма и на кој било предмет. Се чувствува како да не сакаат да го користат својот мозок за да напишат нешто, туку тие го гледаат ВИ како начин за полесно „проаѓање“ на предмет, вели таа.

Сидеров смета дека вештачката интелигенција (ВИ) претставува значајна трансформација во многу професии, вклучувајќи го и предавањето на странски јазици, но дека е далеку од комплетно заменување на наставниците.

- Додека ВИ нуди многу предности и може да автоматизира одредени аспекти на учењето и предавањето, таа, исто така, носи и предизвици и потенцијални опасности за професиите во овој сектор. Но, сепак, сè уште сме далеку од комплетно заменување на наставниците со ВИ, бидејќи предавачите се фокусираат на човечко искуство и емпатија која што ВИ го нема, вели тој.

Димитриевска е согласна дека ВИ не претставува егзистенцијална опасност за повеќето професии, но, вели дека ги трансформира овие улоги.

- ВИ може да се справи со рутински задачи како што е оценување, обезбедување вежби, што им овозможува на наставниците да се фокусираат на посложените аспекти на наставата. Тие може да користат ВИ за подобрување на нивната настава, а ВИ сама по себе не може целосно да ги реплицира, вели Димитриевска.

МИА стапи во контакт со повеќе центри за странски јазици од каде не се согласија на официјална изјава, но, неофицијално посочија дека вештачката интелигенција е нова тема за нив и засега не забележале разлика во однос на бројот на слушатели на нивните курсеви по странски јазици.

Тие сметаат дека ВИ може да помогне во изучувањето на странски јазици и дека голем дел од професорите веќе ја користат вештачката интелигенција во приготвувањето на наставата.

Од Младинскиот образовен форум одговорија дека немаат експертиза во ова поле за да дадат одговор на нашите прашања за влијанието на ВИ во образованието. Одговор не добивме ниту од Форумот за образовни промени./МИА

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Метео

Во изминатите 24 часа најмногу дожд во Гевгелија

Дадените вредности за количината на врнежи се измерени на дождомерните места на УХМР.

КОЛИЧИНА НА ВРНЕЖИ за изминатите 24 часа до 08 часот во (l/m2)

20 Гевгелија, 14 Претор, 4 Тополчани, 3 Скопје Петровец, 1 Охрид, Струмица, Штип, Кавадарци.

Забелешка: Дадените вредности за количината на врнежи се измерени на дождомерните места на УХМР. Поради локалноста на процесите, паднатата количина воден талог многу варира и на различни места може да е многу поголема од измерената.

Тагови: дожд

Свет

Два разорни земјотреси ја потресоа Венецуела се проценува дека бројот на жртвите ќе биде огромен (ВИДЕО)

Два разорни земјотреси ја потресоа Венецуела загинаа најмалку 32 лица , а најмалку 700 се повредени,се проценува дека бројот на жртвите ќе биде огромен.

Земјотресите соборија голем број згради. Луѓето во урнатините бараат помош. Во Каракас прогласена е вонредна состојба. Според официјалните податоци, првиот земјотрес бил со јачина од 7,2 степени, додека вториот, уште поразорен, бил со јачина од 7,5 степени според рихтеровата скала. Главниот аеродром во Каракас е затворен, возовите не сообраќаат, обемот на штетата сè уште се проценува, но се верува дека е огромна. Зградите се без струја, а метрото е целосно затворено, јавува Ванеса Силва од Би-Би-Си од Каракас. Земјотресите, можеа да се почувствуваат дури до Богота, Колумбија. Венецуела славеше национален празник , а многу луѓе биле дома кога се случија земјотресите.

Тагови: Венецуела земјотрес

Македонија

ДЗР: Утврдени неправилности во управувањето со имотот, инвестициите и човечките ресурси во АД МЕПСО- Скопје

АД МЕПСО Скопје остварува раст на приходите, но се соочува со сериозни слабости во управувањето со имотот, инвестициите и јавните средства, што директно влијае врз ефикасноста и развојот на електропреносниот систем.

Државниот завод за ревизија изврши ревизија на финансиските извештаи заедно со ревизија на усогласеност на Операторот на електропреносниот систем на Република Македонија, Акционерско друштво за пренос на електрична енергија и управување со електроенергетскиот систем, во државна сопственост Скопје, (АД МЕПСО Скопје) за 2024 година.

Ревизорите утврдија дека, иако надлежните служби во континуитет преземаат активности за усогласување на работењето на друштвото со позитивните законски акти, утврдени се слабости во евиденцијата и регулирањето на сопственоста на електропреносната инфраструктура, вклучително и земјиштето. Дел од имотот нема уреден правен статус, a има и имот за кој нема точна сметководствена евиденција.

Преносната мрежа на АД МЕПСО Скопје интегрира 112 далекуводи, при што за 53 далекуводи запишано е правото на сопственост во Агенцијата за катастар на недвижности, додека за 59 далекуводи друштвото не располага со имотни листови . За овој имот отпочнати се постапки за утврдување на правниот статус, но истите се сложени и долготрајни поради големиот број локации и нерешените имотно-правни односи, а во одредени случаи не може да се утврди основот за стекнување на правото на сопственост.

Сѐ уште, постојат нерешени имотно-правни прашања во врска со 33 трафостаници кои се во заедничка сопственост на АД МЕПСО Скопје и ЕВН Македонија АД , при што за истите запишано е право на сосопственост само на ЕВН Македонија АД или се во постапка на запишување на права на сопственост/постапка на преземање. Друштвото во повеќе наврати иницирало постапки за решавање на сопственоста на трафостаниците. Во 2025 година формирана е заедничка работна група, која договорила процесот да се реализира во два фази, преку меѓусебен пренос на право на сосопственост (соодветен идеален дел) на трафостаниците запишани на име на секое од друштвата, додека за неизложените трафостаници утврдување на фактичката состојба и конечно уредување на сопственичките права продолжува.

Дополнително утврдено е дека со расположливите податоци во воспоставената сметководствена евиденција на далекуводите и трафостаниците (евидентирани се по делови, на различни сметки за градежни објекти, постројки и опрема и со неусогласени називи) не е можно да се потврди нивниот број и вредност. Оваа состојба влијае на висината на тарифата за пренос на електрична енергија, која се утврдува со одлука од страна на РКЕ, а врз основа на сметководствените податоци и финансиски евиденции доставени од страна на АД МЕПСО Скопје.

Материјалните средства во подготовка не се правилно признати и евидентирани , при што дел од нив се однесуваат на завршени проекти кои не се ставени во употреба (74.176 илјади денари или 1.202.200 евра), а за дел не може да се потврди нивната состојба, потреба и оправданост поради недостиг на документација (19.100 илјади денари). Поради ненавремено признавање на овие средства не бил пресметан и признат трошок за амортизација во претходниот и тековниот период, што влијание и на остварениот финансиски резултат од работењето.

Исто така, на остварениот резултат од работењето за 2024 година влијае и не искажаниот трошок по основ на расходувани средства со сегашна вредност од 16.386 илјади денари утврдени по попис, како и непресметаната амортизација на дел од ново набавените материјални средства и инвестициите со кои се зголемува корисниот век на употреба, капацитетот и функционалноста на средствата во вкупен износ од 16.419 илјади денари . Ревизорите во извештајот обелоденуваат дека во изминатите тринаесет години АД МЕПСО реализира значајни инвестициски активности за изградба, реконструкција, ревитализација и модернизација на електропреносната мрежа , при што е утврдено дека степенот на нивна реализација се движи од 9% до 62% .

Кај дел од проектите постои зголемување на вредноста на склучените договори, пролонгирање на рокот за нивната реализација, а два договори кои делумно биле реализирани се раскинати. Kај три проекти има зголемување на вредноста на првично склучените договори, при што најголемото зголемување од 51% (1.481.657 евра) е кај проектот "Ревитализација на 110kV ДВ ТС Скопје 4-ТС Велес" чиј износ по зголемувањето изнесува вкупно 4.393.609 евра, додека најголемото пролонгирањето од пет години и осум месеци е кај проектот “Реконструкција на 110kV Далекувод ТС Битола 1-ТС Прилеп”. Истовремено за проектот "Изградба на ДВ 110 kV ТС Валандово - ТС Милетково", иако во јуни 2024 година одобрен е заем од ЕБРД во износ од 26.400.000 евра, сè уште не се започнати активности за изградба, поради што за одобрување на заемот и провизија за неповлечени средства платени се 155.672 евра (22.205 евра во 2024 година). Овие состојби негативно влијаат врз модернизацијата и сигурноста на преносната мрежа и упатуваат на потреба од поефикасно управување со инвестициските проекти.

АД МЕПСО Скопје користи повеќе кредитни линии од меѓународни финансиски институции за финансирање на инвестиции, при што значителен дел од одобрените средства не е повлечен, што резултира со дополнителни трошоци за провизии и камати. Вкупниот износ на одобрени тековни заеми изнесува 102.400.000 евра, од кои 52% или 53.434.992 евра не се повлечени, за што во 2024 година платена е провизија во износ од 245.629 евра (2.633.953 евра за периодот откако се одобрени заемите, се до крајот на 2025 година) .

Заклучно со 2024 година, за земените заеми, платени се провизии за одобрување и неповлечени средства, како и камати во вкупен износ од 8.996.052 евра, што претставува 8,8% од вкупниот износ на одобрени заеми. Ненавременото користење на заемите го зголемува финансискиот товар и ја забавува реализацијата на стратешките проекти за електропреносниот систем. Побарувањата по дадени заеми на акционерски друштва во државна сопственост изнесуваат 591.990 илјади денари (приближно 9.594,652 евра) и истите се повеќе од 10 пати зголемени во однос на 2020 година.

Давањето заеми не е основна дејност на АД МЕПСО Скопје, поради што ваквата практика негативно влијае врз ликвидноста и финансиската состојба на друштвото. Дел од побарувањата на друштвото (12%) се постари од три години , при што најголем дел од нив се побарувања по основ на предизвикан дебаланс од страна на правни лица – трговци на електрична енергија (БОС), како и на побарувања за користење на прекугранични преносни капацитети. За наплата на доспеаните побарувања преземени се мерки преку репрограмирање и извршни постапки, но за одредени предмети кои се од постар датум не беа образложени причините кои довеле до состојба побарувањата да не се наплатат.

Имајќи ја во предвид старосна структура на побарувањата, како и неизвесноста на долготрајните извршни постапки, истакнуваме дека постои неизвесност во однос на нивната наплата. Со извршената ревизија утврдивме дека приходите од основната дејност – пренос на електрична енергија бележат раст , главно поради повисоките тарифи за пренос, иако количината на пренесена енергија има благ пад. Истовремено, приходите од прекуграничните преносни капацитети значително се зголемуваат, дебалансите во преносната мрежа покажуваат тренд на стабилизирање, а загубите во мрежата се намалуваат, иако трошоците за нивно покривање остануваат под влијание на цените на електричната енергија.

Кај 65% од нововработените лица (45) утврдени се неправилности во однос на исполнувањето на условите од јавниот оглас и актот за систематизација и распределбата на работните места, а кај дел од нив кратко по вработувањето е извршено прераспределување или унапредување. Во 2024 година АД МЕПСО Скопје беше цел на сајбер напад кој предизвика привремена недостапност на дел од ИТ системите и податоците, без притоа да биде нарушен преносот на електрична енергија.

Настанот укажа на потребата од дополнително зајакнување на сајбер безбедноста преку технички и организациски мерки. Во извештајот ревизорите ја потенцираат потребата од санирање на оштетената фасада во 2020 и 2021 година, за чија реконструкција и адаптација во периодот од 2013 до 2018 година биле потрошени 547.058 илјади денари, односно приближно 8.866.400 евра . Со ревизијата утврдени се и други состојби кои се однесуваат на извршениот попис, расходувани средства, пријавената кражба, реализацијата на Годишната инвестициона програма, начинот на финансирање на синдикалните организации при АД МЕПСО Скопје, отчетноста на ангажираните лица преку авторски договори, начинот на доделување спонзорства и донации и други состојби кои имаат влијание врз работењето на друштвото.

Тагови: ДЗР мепсо