Пред сè, дефиницијата за ултра-преработена храна е нејасна, а дали таа ќе доведе до зголемување на телесната маса зависи од нејзината густина на калории по маса храна, текстурата и нејзиниот „хипервкус“, кој се постигнува преку комбинирање на голема количина масти, сол и шеќер, кои од еволутивни причини се покажале како привлечни бидејќи во минатото биле дефицитарни, а исто така содржат високa енергетскa вредност.

Пандемија на дебелина

Се проценува дека денес околу три милијарди луѓе во светот се со прекумерна тежина или дебели. Според достапните податоци од Институтот за јавно здравје, уделот на возрасни лица во Македонија со прекумерна тежина во 2024 г. изнесувал 28,4%, што е двојно повеќе во однос на дебелината кај возрасните во 1990 г.

Ризици од консумирање на ултрапреработена храна

Големата потрошувачка на ваквите намирници е поврзана со зголемениот ризик од дебелина, кардиометаболни заболувања и предвремена смрт.

Проблем со категоризација на храната

За ултрапреработени намирници се сметаат индустриски сложени производи што содржат адитиви како што се емулгатори, ароми и шеќер, кои не се вообичаени за домашната кујна, но оваа дефиниција се смета за непрецизна, бидејќи ја игнорира хранливата вредност на тие производи и од неа не може да се разберат штетните последици на ултрапреработената храна врз здравјето.

На пример, некои производи како што се млека на растителна база, протеински плочки и напитоци, производи направени од интегрални житарки за појадок, траен интегрален леб, тофу, замрзнат зеленчук, збогатените намирници и сл., може да бидат класифицирани како ултрапреработена храна зашто содржат адитиви, индустриски се произведуваат, но сепак може да бидат здрави и слични со храната приготвена дома.

Затоа, многу научници веруваат дека класификацијата треба да биде појасна.

Густина на калории, хипервкус и текстура

Научниците сè повеќе истакнуваат дека ултра-преработената храна не е нужно штетна поради самите состојки, туку поради начинот на кој е дизајнирана, т.е. таа содржи премногу калории во мала количина, создава задоволство, а нејзината текстура е таква што се консумира пребрзо за мозокот да сигнализира ситост.

Експерименталните докази ја поддржуваат оваа хипотеза. Преглед на литература објавен во „Nature Reviews Endocrinology“ наведува дека меката текстура, високата густина на калории и привлечните вкусови буквално поттикнуваат поголемо консумирање бидејќи ги попречуваат сигналите на мозокот да регулираат чувство на ситост.

Истражување објавено во Nature Food покажува дека, кога храната има „добра“ комбинација од масти, шеќер и сол – она што го нарекуваме хипервкусно – мозокот реагира по принципот на награда и поттикнува да продолжиме да јадеме, честопати дури и кога веќе сме сити.

Научниците сè почесто упатуваат на неврогастрономијата како алатка во проценката колку одделна храна предизвикува зависност. Неврогастрономијата е мултидисциплинарна наука која истражува како мозокот ги прима, толкува и реагира на вкусовите на храна и како овие процеси влијаат на нашите навики во исхраната.

Од неодамна, ставот на научната заедница е дека постои зависност од храна, што е особено забележливо кај дебелите луѓе.

Претходни истражувања покажале дека честата и зголемена консумација на слатка и масна храна може да биде поврзана со зависничко однесување, а ова е особено изразено кај дебелите луѓе.

Како да се реши проблемот?

Мозокот веројатно може да се научи да засака и поздрави избори, ако програмата за интервенција е доволно добро структурирана и ефикасна.

Според истражувачите, покрај промените во исхраната, ваквите програми обично вклучуваат когнитивно-бихевиорален пристап кој се покажал како ефикасен. Самоконтрола, освестување на причините за погрешниот избор, паметен пристап кон исхраната се елементи што можат да се тренираат и на кои треба да се истрае ако сакаме да ги промениме навиките.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.