Сиљановска-Давкова во обраќањето рече дека она што се ОН за светот, ЕУ е за Европа, мултилатерален проект со една врвна цел: мир на континентот и нагласи дека тоа се постигнува преку проширувањето врз основа на Kопенхагенските критериуми: демократија, владеење на правото, човекови права и слободи, и пазарна економија. Додаде дека Европската Унија не може да го брани мултилатерализмот во светот ако го изневерува на својот континент. Според неа, проширувањето не е техничко прашање, туку тест за тоа дали ЕУ ќе го одбере патот на concordia или discordia, дали ќе биде Унија на правила и стандарди, или Унија на двојни стандарди и контрадикции.

Претседателката посочи дека ние можеме да направиме сè што е потребно во економијата, реформите, но сепак, нашите преговори зависат од нашите соседи и констатираше дека за разлика од Скандинавија која ги поддржа балтичките земји за ЕУ, нашите соседи често користат вето при приемот на нови членки. Порача дека е крајно време да се направат промени во ЕУ за начинот на одлучување, што неодамна го потенцираше и претседателката на ЕК Урсула Фон дер Лајен.

Темите на Самитот ja опфаќаат глобалната економија и трговија; демократијата, безбедноста и геополитичкиот ризик; енергијата и транзицијата; здравствените можности и предизвици; човековите права и социјалниот напредок, како и иновативната технологија. Овој настан претставува еден од најзначајните форуми кадешто се собираат лидери од различни сектори: државници, бизнис елити, претставници на граѓанското општество и иноватори.

Во продолжение е интегралното обраќање на претседателката Сиљановска-Давкова.

Почитувани присутни, екселенции, дами и господа,

Дозволете ми да кажам дека имам огромна чест да се обратам на годинешниот самит на Конкордија. Мислам дека ова е клучен момент и за нашите земји, бидејќи оваа година славиме 30 години пријателство со Соединетите Американски Држави, но и за нашиот свет, момент кога меѓународниот поредок, втемелен на универзални правила, минува низ Сцилите и Харибдите на мултиполарноста.

Понекогаш велам дека сè уште сум професор по право, професор по уставно право на привремена работа во политиката и не можам а да не нагласам некои навистина застрашувачки работи. Она што сакам да го кажам на самиот почеток е дека ниедна држава или унија, без оглед на тоа колку е економски, политички или воено моќна, не може да преживее без конкордија. Конкордија се надоврзува и поврзува со мирот, а без единство не може да се постигне ништо.

Затоа, оваа година во мојот говор на Генералното собрание на ОН, но и овде, сакам да нагласам дека ова е важен потсетник во нашето време на discordia. Тоа значи дека постои ривалство, конфликти, несогласувања на речиси секое ниво, а кога велам на секое ниво, мислам на геополитичко, геоекономско и геокултурно ниво. Како што сите знаете, оваа година ја славиме 80-годишнината од основањето на Обединетите нации.

Тоа беше голем момент во животот на генерацијата од 1945 година, но сепак и многу важен. Зошто би сакала да кажам нешто за ова? Бидејќи наместо еден единствен универзално прифатен меѓународен поредок, сведоци сме на паралелни поредоци. Тие се појавуваат, секој од нив има свои правила, интереси и вредности.

И во такви услови, Европската Унија, која, како што сите знаете, не е држава, туку sui generis политички систем, исто така се соочува со многу предизвици. Она што можеби Обединетите нации го гледаат за светот, Европската Унија за нас Европејците го гледа за Европа - во основа мировен проект; нејзините основачи Роберт Шуман, Гаспери, Конрад Аденауер, сакаа да стават крај на војните и веруваа во унија и траен мир. И веројатно нивното верување било никогаш повеќе војна, но ние се соочуваме со војна.

Истото се случува и со Обединетите нации. Се појавија како мировен проект, а се соочуваат со војна. Дури и им беа доделени или освоија неколку Нобелови награди за мир, 12 награди, мислам.

Но, ние се соочуваме со војна. Значи, за некој како мене, кој сè уште верува во правото, правдата, моралот, етиката, шокантно е она што се случува затоа што секој ден слушаме многу чудна идеја дека сè уште живееме во светот на Тукидид, особено во меѓународната политика. Замислете Тукидид, кој во 5 век ги напиша Пелопонеските војни, е најповторуваната личност.

Зошто? Затоа што неговите мисли одат рака под рака со таканаречената реална политика, во која моќните прават што можат, а слабите - што мораат. За жал, јас доаѓам од мала земја, јас сум македонска претседателка и не можам да го разберам ова. Зошто? Затоа што сега живееме во 21 век, а има институции како Обединетите нации, има судови, исто така постои Европската унија, постои и Советот на Европа.

Значи, навистина, ако светот е ист, има многу прашања. Дали можеме да бидеме посветени на макијавелизмот? Бидејќи, да, за Макијавели целта беше најважна, не е важно каква цел е, и секоја алатка беше оправдана, движејќи се кон или достигнувајќи ја целта. Резултатот го гледаме, резултатот е видлив.

Значи, ако крајната цел на основачите на ЕУ и на татковците и мајките на ООН беше мир на континентот и во светот, таа мора да се базира на некои критериуми. Можеби не сте запознаени со тоа, но всушност таканаречените Kопенхагенските критериуми се најважни за да се стане членка на ЕУ или тоа е лулка на процесот на проширување. И што третираат тие? Всушност, основите, т.е. владеењето на правото.

Нема владеење на правото без поделба на властите, без проверка и рамнотежа, без партиципативна политичка култура, без независни и објективни медиуми, без отворена и либерална економија и најмногу од сè без почитувани човекови права и слободи, вклучувајќи ги и нашите, женски, права како човекови права. И навистина, сум шокирана. Како е можно осумдесет години да нема жена генерален секретар? Многу, многу чудно.

И кога сакам да бидам цинична, велам дека можеби по осумдесет години со мажи, можеби предводени или инспирирани од богот Марс, војните се нешто очекувано. Можеби треба да се обидеме со жени со маслиново гранче во раката, жени кои го почитуваат животот, жени кои, заедно со своите деца, секогаш се жртви на војните. Можеби би можеле да одлучиме да бидеме предводени од Венера.

Многу ми се допаѓа песната на Џејмс Браун „It is a Man’s World“. Зборувам за музика, но всушност ова е машки свет и мислам дека ако навистина имаме намера да ги реформираме Обединетите нации, ова е последниот моментум да избереме жена за генерален секретар. Има разлика оваа година во Обединетите нации затоа што, како што веројатно знаете, г-ѓа Бербок е претседател на Генералното собрание и има нешто друго во воздухот.

Значи, понекогаш велам дека мора повторно да го прочитаме Хемингвеј за да видиме дека можеби е вистинското време да се збогуваме со оружјето. А на прашањето за кого бие камбаната, одговорот е за нас каде и да живееме, бидејќи се срамам секој ден или секоја ноќ гледајќи слики како оние во Украина, но и во Газа. Она што е шокантно е што дури и тогаш постојат двојни стандарди и тие слики ме потсетуваат на Герника од Пикасо, за жал.

Зошто ги споменувам литературата и филмовите затоа што длабоко верувам во моќта на културната политика и културната дипломатија. Некогаш дури и тие се помоќни од традиционалната дипломатија. Исто така, она што мислам дека треба да го направиме што е можно поскоро и на европско ниво, но и на светско ниво, е да го браниме мултилатерализмот наместо мултиполарноста.

Да, има нови актери на светската политичка сцена, понекогаш непредвидливи, но мултилатерализмот им дава шанса на малите и средните земји навистина да учествуваат во процесот на донесување одлуки. Исто така, ја критикувам структурата на Обединетите нации каква што е сега, бидејќи е создадена во 1945 година. Ни треба помоќно Генерално собрание.

Знам дека во Генералното собрание, бидејќи тоа не е само моја професија, туку и моја љубов, малите и средните земји иницираа многу интересни прашања и предлози, а моќните држави, најмоќните, беа против овие иницијативи. Листата е бесконечна, почнувајќи од екологијата, особено Парискиот договор, но и многу други. Всушност, замислете какво лицемерие и цинизам е да се зборува за родова еднаквост, а да нема жена на врвот 80 години.

Кога споменав двојни стандарди, сакав да нагласам нешто што неодамна го кажа Марио Драги, кој предупреди дека илузијата за влијанието на ЕУ врз основа на нејзината економска моќ исчезнува, сведувајќи ја Европа на пасивен набљудувач, а не на активен протагонист во голем број глобални процеси. Наместо да обединува подлабоко, Унијата се чини дека е поделена во однос на многу важни прашања. Тоа е она што веќе го споменав, discordia, а не concordia.

Мора да бидеме свесни за тоа. Не знам дали сте запознаени, но дозволете ми само да ве потсетам дека во 2005 година, пред точно 20 години, по децении интеграција, идејата за усвојување на устав на ЕУ беше отфрлена на референдум дури и во земјите што го иницираа основањето на ЕУ, што можеби беше првиот знак на криза на интеграцијата. Но, она што сакам да го нагласам е дека ако има нови актери и фактори на глобалната сцена, има смисла да се направи нешто за проширување на Европската Унија, бидејќи ЕУ не е исто што и Европа.

Да ви дадам еден пример. Доаѓам од таканаречениот Западен Балкан. Навистина не знам што значи оваа синтагма, но се користи секој ден.

Зошто го велам ова? Затоа што нема Источен. Ако има Западен, логично од другата страна е да има Источен Балкан. Но, нема. Се појави во 2000-тите како објаснување дека по крвавата војна во Југославија, државите не можеа да станат членки на ЕУ или членки на НАТО преку ноќ и беа именувани или можеби квалификувани како регион што беше како периферија на европската периферија.

Периферија на периферија. Земји кои не се вклучени во НАТО, не се вклучени во ЕУ, но земји кои отсекогаш, со векови, географски, културно, а исто така и историски, биле дел од Европа. Значи, нашето барање е политички да станеме дел од ЕУ.

Дури и во процесот на проширување постојат двојни стандарди. На пример, некои од земјите станаа членки на ЕУ, додека мојата земја е членка на НАТО, но не е членка на ЕУ.

Словенија прва стана членка и на ЕУ и на НАТО. После тоа Хрватска. Црна Гора и Албанија се исто така дел од НАТО и сега преговараат за членство во ЕУ. Она што сакам да го нагласам е дека ако Kопенхагенските критериуми се нешто што мора да се почитува, тогаш нормално истите стандарди мора да се имплементираат за сите кандидати еднакво.

Тоа не беше направено за мојата земја. Почнавме или станавме кандидати во 2005 година и сè уште го чекаме Годо, не се осмелувам да кажам, да станеме заслужена членка на ЕУ. Зошто го велам ова? Бидејќи добивме 17 позитивни извештаи за нашите чекори кон ЕУ во многу области во таканаречените годишни извештаи.

Замислете дека секогаш се соочуваме со нешто што не е concordia, туку е discordia. Оние соседи кои се членки на ЕУ сега се обидуваат повторно да отворат некои историски прашања поврзани со нацијата, јазикот, културата, па дури и со Европската Унија како тројански коњ за да си ги остварат овие интензивни желби. Велам дека ако регионот сака да стане членка на ЕУ, мора да бидеме свесни за регионалниот контекст.

Зошто? Затоа што мора да се поддржуваме едни со други, да се разбираме едни со други. Како можеме да очекуваме да бидеме разбрани од оние во ЕУ ако не сме подготвени да се поддржуваме едни со други? Исто така велам homo balcanicus ќе стане homo politicus само ако се разбираме едни со други и само можеби ако дејствуваме или ако се обидеме да го направиме она што Шведска, Норвешка и Финска го направија за балтичките држави. Тие беа најголема поддршка и резултатот е очигледен.

Значи, мојата идеја или предлог е дека треба да бидеме малку како Скандинавците. Но, нашите соседи многу често користат вето бидејќи членството во ЕУ може да се случи само по завршувањето на преговорите. Претходно имаше поглавја, сега има 6 кластери, но исто така е потребен консензус.

Ако само една членка е против, не можете да станете членка на ЕУ. Мислам дека е крајно време да се промени постапката. Неодамна претседателката на Европската комисија, г-ѓа фон дер Лајен, го нагласи ова, но знаете дека е потребен консензус за да се воведе консензус за проширување.

И навистина, помалите земји не се подготвени да го сторат тоа. И тогаш има проблем. Ние сме, како да се каже, заглавени.

Можеме да правиме што сакаме во делот на економијата, во социјалните прашања, образованието, но во екологијата? Нашата позиција зависи од нашите соседи. Тоа е она што сакам да го нагласам. И мислам дека веќе ја споменав потребата да се поддржуваме едни со други.

Зошто го нагласувам ова? Бидејќи ние, сите ние, имаме одговорност кон регионот и мислам дека билатерализацијата е навистина заканувачки инструмент. Она што ни се случува сега, нашето македонско искуство, може да се повтори утре, очекуваме тоа да го направи друга земја. Мислам дека во овој момент, бидејќи споменав војни од кои се плашам, најважно и за европските земји, за тие членки на ЕУ, е да станат свесни дека проблемот или прашањето за проширувањето не е само прашање на поголема и поконкурентна ЕУ.

Пред да завршам, дозволете ми да се осврнам на прашањето за безбедноста на регионот. Вакуумот е многу опасна работа и нема вакуум во геополитиката; некој ќе се обиде да го пополни, да влезе во вакуумот. Ако го слушаме тоа секој ден, ако слушаме од вас политичарите дека мора да бидеме отпорни и дека не смееме да дозволиме некои малигни сили да влезат во регионот, решението е во мултилатерализмот.

Значи, што е можно поскоро мора да станеме членки на ЕУ и тогаш постои можност да се европеизираме внатре, бидејќи демократија не се учи чекајќи пред вратата на ЕУ. Со тоа ги храбрите воините, а има многу воини во светот, па и во нашиот регион.

Мислам дека ова е навистина момент што би го искористиле не само членките, не само таканаречените држави од Западен Балкан, туку и ЕУ. Веројатно знаете дека сите земји, вклучително и мојата, делат иста меѓународна и безбедносна политика со ЕУ. Ова е последниот момент, мислам, да бидеме разбрани и да станеме членка на ЕУ.

Зошто го велам ова? Бидејќи се соочуваме со егзодус, најдобрите студенти, најквалификуваните, веројатно многу или некои од нив се веќе тука, ја напуштаат земјата. Предводени од „ubi bene, ibi patria“ бараат подобар живот. Ако сме членка на ЕУ или ако сме на сериозен пат што гарантира членство, тогаш би можеле да ги инспирираме да останат дома и да работат со нас.

Ви благодарам уште еднаш почитувани гости што ме слушавте. Мојата последна идеја е дека мултилатерализмот е најважното прашање, дека сè уште ужива легитимитет за зајакнување на моќта на Обединетите нации. Сè уште верувам во Обединетите нации, но во реформирани Обединети нации.

Мора да се обидеме да ги решиме проблемите на транспарентен, партиципативен начин ако сакаме мир во светот, бидејќи без мир ништо не може да се направи. Џон Ленон некогаш беше свесен за тоа и затоа велам дека можеби во моментов мојот последен збор е замисли (Imagine). Замисли подобар свет.

Ви благодарам.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.