Сиљановска – Давкова ја одликуваше Светлана Мојсов со Орден „8 Септември“ - Канал 5

Македонија

Сиљановска – Давкова ја одликуваше Светлана Мојсов со Орден „8 Септември“

Претседателката Гордана Сиљановска-Давкова, на свечена церемонија во „Вила Водно“, денеска ја одликуваше Светлана Мојсов со Орден „8 Септември“ за извонредниот придонес во биохемијата како врвна светска научничка и истражувачка.

Сиљановска – Давкова ја одликуваше Светлана Мојсов со Орден „8 Септември“

Примајќи го ова високо признание, Мојсов преплавена од емоции и со трепет во гласот, се заблагодари за укажаната чест.

„Јас сум без зборови. Многу Ви Благодарам“, рече таа.

Говорејќи за импресивната биографија на Мојсов, претседателката истакна дека иако судбината ја однела во САД, со гордост кажуваме дека е Македонка, родена во Скопје.

„Нејзиното потекло го потврдува принципот дека судбината и космичката мудрост никого не дискриминираат, па и на малите заедници им подаруваат големи луѓе“, додаде Сиљановска-Давкова.

Таа ѝ се заблагодари на Мојсов, искажувајќи наклон за нејзиното грандиозно дело од значење за светската наука.

„Денес, со ова највисоко државно одликување – Орденот „8 Септември“ ѝ оддаваме признание и благодарност за нејзиниот фундаментален придонес кон развојот на македонската наука во светски рамки и кон македонската афирмација во највисоките меѓународни интелектуални кругови. Со своето научно дело и меѓународно признание, таа даде непроценлив придонес и нè задолжи како држава“, истакна претседателката на денешната церемонија.

Светлана Мојсов е родена на 8 декември 1947 г. во Скопје каде што завршила основно и средно образование. Високото образование го завршува на Природно-математичкиот факултет, насока физичка хемија, на Универзитетот во Белград каде што дипломирала во 1971 г. Во 1972 г. се запишала на докторски студии на Рокфелеровиот универзитет во Њујорк. Работела под менторство на нобеловецот Брус Мерифилд. Работела на синтеза на пептиди. Методата која ја развивала со нејзиниот ментор придонела во созревањето на биохемијата како наука којашто во тоа време сè уште не е доволно етаблирана. Но, како резултат од нејзината повеќегодишна макотрпна научно-истражувачка работа произлезени се дури 10 значајни патенти.

Таа е добитничка на бројни светски награди и признанија. Во земјава, таа ја доби Светската награда на хуманизмот на градот Охрид, прогласена е за почесен професор на Универзитетот „Американ колеџ“ во Скопје, а предложена е и за почесен професор на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје и почесен член на Македонската академија на науките и уметностите.

Во продолжение е интегралниот говор на претседателката Гордана Сиљановска-Давкова.

Еден од многуте дарови со кои е благословен човекот е способноста да се биде зачуден пред мистеријата на сопствената егзистенција и пред тајната на животот и на постоењето воопшто. Бидувајќи бескрајно љубопитен, во човекот постои инхерентна потреба за истражување, за разбирање на светот околу себе и во себе. Тој внатрешен порив, пред сè, е од епистемиолошка природа – човекот сака да знае, осознае, разбере, а попатно, тој порив има и телеолошка компонента – тоа знаење е корисно за неговиот опстанок. Оттука, опремен со силата на сопствениот ум, со способност за интуиција, имагинација, логика и креативност, веројатно од самиот почеток на свесното битисување, човекот оформува претстави за стварноста, улогата и смислата на постоењето – мистични, религиозни, филозофски, а во последниве неколку векови, отприлика од ренесансата и од просветителството наваму, неговата свест, користејќи ја главно силата на рационалниот ум и оставајќи ги зад себе и онака нерешливите аспекти на метафизичката природа на стварноста, ја насочи својата енергија кон разбирање на физичкиот свет во нас и околу нас, со што се роди модерната наука. Таа, заедно со уметноста и литературата, денес е една од најкреативните човечки дејности. Денес живееме најдолго и најкомфорно во однос на сите генерации во милениумите зад нас. Тоа се директни плодови на науката.

Во ова модерно време на расцут на научниот и на технолошкиот развој, како и од памтивек, повторно е важен митот за херојот, како основен архетип на развојот на индивидуалната и на колективната свест. Така, големите научни откритија се изнедруваат низ работата на поединецот, низ индивидуалната свест, низ делото на „научниот херој“ – на оној кој ги поместува границите, кој прави видливи чекори напред, кој го трасира патот на идниот развој.

Денес, ние имаме голема среќа и помалку незаслужена чест да се заблагодариме за големото дело на една научна хероина – Светлана Мојсов, професорка на Рокфелеровиот универзитет во Њујорк, во САД. Судбината решила таа да биде и „наша“ – Македонка, родена во Скопје, во Македонија. Нејзиното потекло го потврдува принципот дека судбината и космичката мудрост никого не дискриминираат, па и на малите заедници им подаруваат големи луѓе. Нејзините први претстави за стварноста, сензибилитетот за животот, се формирале овде, во овие простори во кои, наспроти сегашната скромна состојба, сè уште трае одекот на една длабока интелектуална, духовна и просветителска традиција. Затоа, ние мислиме дека имаме право да ја наречеме и „наша“, и да ѝ се заблагодариме и да се гордееме со неа и со нејзиното грандиозно дело од значење за светската наука.

Светлана Мојсов е хемичарка-биохемичарка – основно училиште завршила овде, во Скопје, а дипломирала на Природно-математичкиот факултет во Белград, на насоката физичка хемија. Докторирала на Рокфелеровиот универзитет во Њујорк во биохемиската лабораторија под менторство на Брус Мерифилд, кој развивал методи за синтеза на пептиди на цврста фаза од полимерна подлога (пептидите се едни од основните молекули на животот). И покрај тогашната скепса во научната јавност за ефективноста на синтетичката метода на Мерифилд, Светлана му предложила на својот ментор да работи на синтеза на глукагон, хормон на панкреасот што го регулира метаболизмот на шеќерите во нашиот човечки организам. Како резултат на нејзината луцидност и креативност, самопрегорната и макотрпна работа, во 1981 г. успеала да ја изврши синтезата и да добие доволни количества од овој важен хормон, глукагонот. По нејзината успешна работа, во 1984 г. на Мерифилд, нејзиниот ментор, самостојно (за жал) му била доделена Нобеловата награда за хемија за развојот на методологија за хемиски синтези на биомолекулите.

Во 1983 година, Мојсов со сопругот се сели во Бостон и започнува работа во Одделението за ендокринологија на Општата болница на Масачусетс, а наскоро потоа почнува соработка со Лабораторијата за молекуларна ендокринологија на Џоел Хабенер. Треба да се нагласи дека Мојсов, уште пред да ја почне соработката со групата на Хабенер, веќе извршила синтеза на аналози на т.н. „пептид сличен на глукагон“, создала антитела за различните пептиди, оптимизирала радиоимунолошки тестови и хроматографски методи за разделување на пептидите сродни на пептидот сличен на глукагон. Мојсов самостојно ги идентификувала секвенците на аминокиселините, што подоцна се покажало дека се од клучно значење за развојот на биомедицината на овој пептид. Во пресвртен труд којшто го напишала и се темелел на нејзините експерименти, великодушно поканила за коавтори неколкумина од групата на Хабенер.

Во 1990 година, Мојсов се враќа на Рокфелеровиот универзитет кадешто е избрана за вонреден професор. Работи со групата на Ралф Стајнман во областа на дендритските клетки, којшто во 2011 г. ја добива Нобеловата награда за физиологија или медицина. Се чини дека оние со кои ќе почне да соработува Светлана, потоа добиваат Нобелова награда.

Мојсов веќе била на Рокфелеровиот универзитет кога почнале да се објавуваат клинички трудови за благодатите на пептиди што таа лично ги синтетизирала. Меѓутоа, без да биде информирана, Општата болница во Масачусетс поднела барање за патенти и тоа само на името на Хабенер. Големата корпорација „Ново нордиск“ ги откупува правата, а лековите базирани на нејзините сознанија за дијабетес и слабеење стануваат едни од најпродаваните и најпрофитабилните во поново време. За жал, комерцијалниот аспект на денешната наука ја прави жртва на човечкиот грев, слично како и сите останати човекови дејности.

Кога започнаа да се доделуваат признанија за овие фундаментални откритија во областа на синтезата на биомолекулите, и покрај нејзината исклучителна скромност и чесност, таа конечно презеде чекори за исправување на оваа неправда. По објавувањето напис во водечкото научно списание „Science“, постепено започна да ѝ се оддава признание за нејзиниот темелен придонес во оваа област. Следуваа низа врвни научни признанија, какви што во светот на науката им се доделуваат само на малкумина:

2023 – VinFuture, Иноватори со извонредни достигнувања во новите научни области – Јенс Јуул Холст, Џоел Францис Хабенер и Светлана Мојсов;

2023 – Nature, 10 највлијателни научници на годината;

2024 – Pearl Meister Greengard Prize на Рокфелеровиот универзитет;

2024 – Time, 100 највлијателни луѓе, иноватори;

2024 – Princess of Asturias Awards, Технички и научни истражувања – Даниел Џ. Друкер, Џефри М. Фридман, Џоел Ф. Хабенер, Јенс Јуул Холст и Светлана Мојсов;

2024 – Tang Prize, Биофармацевтски науки – Џоел Ф. Хабенер, Светлана Мојсов и Јенс Јуул Холст (оваа награда во Азија добива репутација како Нобеловата награда во Европа);

2024 – Lasker-DeBakey Clinical Medical Research Award – Џоел Хабенер, Светлана Мојсов и Лоте Бјере Кнудсен;

2024 – BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award, Биологија и биомедицина – Даниел Џошуа Друкер, Џоел Хабенер, Јенс Јул Холст и Светлана Мојсов;

2025 – Warren Triennial Prize – Џоел Хабенер, Даниел Џ. Друкер, Јенс Холст и Светлана Мојсов.

Затоа македонската научна јавност, во знак на длабока благодарност и на признание за нејзиното научно дело, ѝ ја додели Светската награда на хуманизмот на градот Охрид, ја прогласи за почесен професор на Универзитетот „Американ колеџ“ во Скопје, ја предложи за почесен професор на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје и за почесен член на Македонската академија на науките и уметностите.

Денес, со ова највисоко државно одликување – Орденот „8 Септември“ – ѝ оддаваме признание и благодарност за нејзиниот фундаментален придонес кон развојот на македонската наука во светски рамки, но и кон македонската афирмација во највисоките меѓународни интелектуални кругови. Со своето научно дело и меѓународно признание, таа даде непроценлив придонес и нè задолжи засекогаш како држава.

Ја чувствувате ли светлината на Светлана во овој простор? Јас ја чувствувам., рече претеседателката Сиљановска Давкова.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Европа

Украински воен авион урна моќен руски млазен дрон (ВИДЕО)

На социјалните мрежи се појави фасцинантно видео на кое се гледа како украински воен авион МиГ-29 пресретнува и соборува руски камикази дрон Геран-4, објавија украинските медиуми. 

Украински воен авион урна моќен руски млазен дрон (ВИДЕО)

Воздушниот судир е снимен директно од пилотската кабина на украинскиот борбен авион.

Видеото го прикажува украинскиот борбен авион како изведува маневри во воздух додека пред него се појавуваат траги од испукани ракети и воздушна цел. Камерата го снимила точниот момент на погодување на целта, проследено со моќен блесок од експлозија на небото, густа трага од чад и паѓање на остатоци од уништениот авион. Снимките од пилотската кабина нудат редок поглед во пресретнувањето на опасни воздушни цели директно од перспектива на украинскиот пилот.

Зошто новите млазни беспилотни летала се толку поопасни од старите „Шахеди“?

Појавата на млазните беспилотни летала Геран-4 (руска верзија базирана на напредни ирански платформи со млазен погон) претставува значително поголема закана за воздушната одбрана на Украина отколку претходните модели.

Додека постарите модели како „Шахед-136“ (означен како „Геран-2“ во Русија) користеа клипни мотори со препознатлив звук на „косач“ и летаа релативно бавно - со брзина од околу 180 до 200 км/ч - новите млазни верзии развиваат брзина од над 500 км/ч, а Русите ги користат со месеци за да ги тероризираат украинските градови, првенствено Киев.

Оваа драстична разлика во брзината драматично го скратува времето на украинските бранители за тревога и реакција. Уште поважно, мобилните борбени групи опремени со тешки митралези и рефлектори, кои досега успешно и евтино ги соборуваа повеќето бавни беспилотни летала од земјата, стануваат речиси немоќни против такви брзи млазни цели. Поради оваа причина, за да ги уништи, Украина е принудена да подига борбени авиони како што се „МиГ-29“ и „Ф-16“, или да троши екстремно скапи и дефицитарни ракети од западните противвоздушни системи.

Тагови: воен авион дрон

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Автомобилизам

Лавина реакции на Тесла што „лета“: Научната фантастика стана реалност (ВИДЕО)

Илон Маск го претстави новиот Тесла Роудстер, електричен спортски автомобил за кој тврди дека може накратко да полетува, да изведува воздушни акробации, па дури и да вози наопаку. 

Лавина реакции на Тесла што „лета“: Научната фантастика стана реалност (ВИДЕО)

Демонстрацијата се одржа во четврток во Тексас, а снимките брзо се проширија на социјалните мрежи. Додека некои се воодушевени од она што го видоа, други се прашуваат колку е безбедно сето тоа, за што всушност служи и дали Роудстерот некогаш ќе стигне до клиентите.

Познат Јутјубер: „Дали е ова шега?“

Видеата веднаш предизвикаа бројни реакции, а познатиот технолошки Јутјубер Маркес Браунли, попознат како MKBHD, беше меѓу првите што проговори. На социјалната мрежа X изрази неверица во тврдењата на Тесла и најавеното започнување на производството.

„Тие навистина излегоа на сцената и рекоа дека овој новодизајниран автомобил, тежок повеќе од 1.800 килограми, може да изведува салто, да достигне брзина од повеќе од 610 километри на час и дека ќе почнат да го испорачуваат во 2028 година. Дали е ова шега?“, напиша тој.

Неговата најава предизвика дебата меѓу фановите на Тесла. Додека некои го критикуваа за намалување на важноста на демонстрацијата, други се согласија дека ветувањата на Маск треба да се земат со резерва.

Џон Кармак, познат развивач и поранешен технички директор на одделот за виртуелна реалност на Мета, исто така беше скептичен. Тој предупреди дека постои можност нешто да тргне наопаку за време на демонстрацијата. Додаде дека лично би се одлучил за основниот модел Роудстер бидејќи скоковите со помош на ракетни погони се сè уште надвор од неговата зона на удобност.

„Изгледа како научна фантастика“

Од друга страна, инвеститорот Џејсон Калаканис не го криеше својот ентузијазам. Тој напиша дека снимката изгледа како научна фантастика, иако е вистинска. Тој исто така се прашуваше што би се случило ако автомобилот, наместо неколку секунди, може да остане во воздух пет, десет или дури триесет минути.

Американскиот коментатор Колин Раг сподели видео од Роудстерот како полетува од рампата и безбедно слетува и напиша дека тоа е едно од најлудите нешта што некогаш ги видел. Неговата објава собра милиони прегледи.

„Иднината е тука“, но многумина се прашуваат за што се работи

Имаше и интересни реакции под објавите на Тесла на Инстаграм. Некои корисници беа воодушевени од она што го видоа, а некои ги споредија сцените со научнофантастични филмови. „Толку добро! Научната фантастика стана реалност“, напиша еден корисник, додавајќи дека звукот на погоните го потсетува на вселенското летало од филмот „Интерстелар“.

„Иднината пристигна“, кратко рече друг.

Но, не сите беа подеднакво ентузијастични. „Погоните на SpaceX во Роудстер, но зошто?“, праша еден корисник. Друг го доведе во прашање тврдењето дека автомобилот може да лета, тврдејќи дека прикажаните маневри повеќе личеа на скокови со помош на погони отколку на вистински лет.

Шегите и критиките продолжија под објавата на популарниот Инстаграм профил 6ixBuzz. „Тоа е вештачка интелигенција човеку“, напиша еден корисник, додека друг се пошегува: „Како Спајдермен да стана автомобил...“

Некои се прашуваа која е целта на таков автомобил. „Се прашувам која е поентата на ваков Роудстер“, напиша еден корисник. Друг верува дека способноста за летање е само маркетиншки трик, а не нешто што возачите всушност ќе можат да го користат во секојдневниот сообраќај.

На интернет се шегуваат за сообраќајните правила и осигурувањето

Корисниците на социјалната мрежа X брзо почнаа да се шегуваат за тоа каков би бил секојдневниот живот со автомобили што би можеле да скокаат преку други возила. Еден корисник се пошегува дека Roadster би бил идеално решение за бавните возачи во левата лента. Наместо да чека можност да престигне, тој едноставно би можел да го прескокне автомобилот пред него.

Други се забавуваа замислувајќи ги реакциите на сообраќајните полицајци кога автомобил одеднаш ќе полета во средината на контролата. Имаше и шеги за новите сообраќајни знаци што би предупредувале за автомобили што изведуваат акробации во воздухот.

Некои се прашуваа и како би реагирале осигурителните компании на сето ова. Еден корисник објави хумористичен опис на нивната реакција на идејата дека возачите би можеле да почнат да прават акробации со своите автомобили.

Не недостасуваа споредби со култниот филм „Назад во иднината“, во кој летачките автомобили долго време не се ништо необично.

„Тој го кажа истото за Cybertruck“

Дебатата продолжи на Reddit, каде што корисниците го оценија најавата на Маск дека претставувањето на Roadster може да биде едно од најдобрите лансирања на производи на сите времиња. „Тој го кажа истото кога го претстави Cybertruck“, напиша еден корисник.

Друг го потсети дека претставувањето на Cybertruck беше навистина незаборавно, но не на начинот на кој Тесла го планираше. „Не грешеше. Количината на шеги на интернет откако се скршија прозорците беше урнебесна“, одговори тој.

Потсетете се дека за време на претставувањето на Cybertruck во 2019 година, главниот дизајнер на Тесла фрли метална топка во прозорецот на возилото за да покаже колку е издржливо стаклото. Но, стаклото пукна, а истото се случи и со другиот прозорец. Видеото наскоро стана предмет на бројни шеги на интернет.

Сепак, не сите корисници на Reddit беа скептични. Во една дискусија, корисник кој пред претставувањето се потсмеваше на можноста Roadster да вози наопаку по демото призна дека грешел. „Колку грешев, беше спектакуларно“, напиша тој.

Автомобилот чека речиси девет години

Додека на социјалните мрежи се дебатира дали новиот Roadster е технолошко чудо или само спектакуларен маркетиншки трик, странските медиуми потсетуваат на еден важен детаљ. Тесла ја претстави новата генерација на овој автомобил за прв пат уште во 2017 година, а според најавите во тоа време, производството требаше да започне во 2020 година.

По бројни одложувања, Маск сега го најавува почетокот на производството во 2028 година, но конечната цена на автомобилот сè уште не е позната. Автомобилскиот портал Electrek истакна дека Тесла извела импресивни акробации за време на презентацијата, но открила многу малку конкретни информации за тоа кога клиентите всушност ќе ги добијат своите автомобили.

Останува прашањето дали сите опции прикажани за време на презентацијата ќе им бидат достапни на клиентите. Roadster е опремен со специјални потисоци кои користат гас под висок притисок, благодарение на што може накратко да се одвои од земјата и да изведува акробации во воздух. Сепак, ваквите можности отвораат прашања за безбедноста и дали на автомобилот воопшто ќе му биде дозволено да изведува вакви маневри на јавни патишта.

Маск претходно изјави дека безбедноста не е главна цел на новиот Роудстер и рече дека оние на кои таа им е најважна не треба да го купуваат тој автомобил.

Тагови: тесла

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Свет

Израелски доселеници претепаа американска новинарка, ОН бара истрага (ВИДЕО)

Обединетите Нации повикаа на темелна истрага за нападот врз фотографката на „Вашингтон пост“, Хајди Левин, на окупираниот Западен Брег. 

Израелски доселеници претепаа американска новинарка, ОН бара истрага (ВИДЕО)

ОН нагласи дека новинарите мора да можат да ја работат својата работа без вознемирување. Левин известувал за кражбата на маслинки на Западниот Брег во времето на нападот, каде што израелските доселеници сè повеќе напаѓаат палестински земјоделци и им ги крадат посевите.

Заменик-портпаролот на ОН, Фархан Хак, изјави дека е запознаен со инцидентот. „Ова е очигледно уште еден случај во кој е прекршено правото на новинарите да ја извршуваат својата работа без мешање“, изјави тој за новинарите. Хак додаде дека ОН повикува на истрага за инцидентот и да се спречи какво било понатамошно вознемирување на новинарите на терен.

Реакција на ОН дојде откако „Вашингтон пост“ го осуди нападот врз нивната новинарка. „Утрово, израелските доселеници ја нападнаа фотографката на „Вашингтон пост“, Хајди Левин, додека таа известуваше на Западниот Брег“, изјави извршниот уредник на весникот, Мет Мареј. Мареј истакна дека Левин носела видливи ознаки што јасно укажуваат дека е новинарка.

Заштитни мерки

Кога беше прашан за одговорот на ОН на насилството на доселениците во окупираниот Западен Брег, Хак рече дека организацијата го покренува прашањето со земјите-членки. Тој објасни дека ОН работи и преку своите тела за човекови права и специјализирани агенции.

„Ги повикуваме сите земји-членки да ги почитуваат правата на новинарите“, рече Хак. Тој ја спомена работата на телата за човекови права на ОН, како и Организацијата за образование, наука и култура (УНЕСКО), која игра водечка улога во промовирањето на правата и безбедноста на новинарите.

Тагови: доселеници новинарка

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

притисни ентер