Русија минатата недела воведе целосна забрана за извоз на дизел во обид да го стабилизира својот домашен пазар на гориво, кој со месеци се урива под притисок на украинските напади со беспилотни летала врз рафинериите за нафта и логистичката инфраструктура.

Се очекува мерката да овозможи зголемени испораки на домашниот пазар, со најава дека Русија ќе почне да увезува гориво од странство во јули.

Забраната, која важи до 31 јули, за прв пат ги вклучува самите производители на гориво, кои претходно беа ослободени од претходното, делумно ограничување кое ги засегаше само трговците. Испораките според постојните меѓудржавни договори, како оној со Монголија, се ослободени од забраната, објавува ХРТ.

Одлуката доаѓа откако украинските беспилотни летала ги погодија речиси сите преостанати големи рафинерии кои претходно не беа нападнати, вклучувајќи ја и рафинеријата Омск, најголемата во Русија, која беше погодена на 6 јули од далечина од повеќе од 2.500 километри.

Според украинскиот Генералштаб, ова е прв пат од почетокот на војната да бидат погодени сите единаесет најголеми руски производители на бензин.

Само во ноќта на 8 јули, украинските сили дополнително ја нападнаа рафинеријата Саратов, комплексите ТАНЕКО и ТАИФ-НК во Нижнекамск, Татарстан, и пумпната станица Транснефт во близина на Уфа - што укажува на координирана кампања против рафинирање, петрохемикалии и логистика на цевководи во исто време.

Обемот на штетата

Проценките за обемот на штетата варираат: Ројтерс и аналитичарите како оние од Дејли Бриф известуваат дека приближно една четвртина до 30 проценти од вкупниот капацитет за рафинирање на Русија е трајно или привремено надвор од употреба, додека украинските власти тврдат дека до 45 проценти од капацитетот е засегнат.

Следните остануваат меѓу најтешко погодените:

• Рафинеријата Рјазан (не е во употреба од 15 мај),

• Рафинеријата Москва (затворена на 17 мај, аналитичарите не очекуваат да биде во функција пред 2027 година),

• Комплексот КИНЕФ (не е во употреба од 5 мај).

Кога станува збор за извозот, податоците покажуваат континуиран нагли пад. Рускиот извоз на дизел и гасно масло по море во јуни се намали за 39 проценти во однос на мај и за 46 проценти во однос на јуни минатата година.

Според „Кплер“, аналитичка компанија специјализирана за следење во реално време на глобалните текови на суровини, извозот на дизел во првите осум дена од јули изнесуваше само 187.000 барели дневно, во споредба со 535.000 барели дневно во јули 2025 година.

Редици на пумпите

Русија минатата година обезбеди околу 11 проценти од светските залихи на дизел и е втор најголем извозник на гориво во светот, веднаш зад САД.

Главните купувачи - Турција и Бразил, кои заедно апсорбираат барем половина од преостанатите пратки, а во помала мера и Мароко, Египет и Сенегал - сега се соочуваат со најдиректните последици од недостигот.

Што се однесува до производството и побарувачката, прецизните национални податоци за дизелот не се јавно достапни бидејќи руската статистика стана многу помалку достапна од почетокот на војната, но достапните делови покажуваат дека украинските напади значително ја оштетиле инфраструктурата.

Омск произведуваше околу 8 милиони тони дизел годишно во 2024 година (заедно со 5 милиони тони бензин), а сега е целосно надвор од употреба откако нападите ги оштетија единиците CDU-10 и CDU-11, кои заедно сочинуваат три четвртини од неговиот капацитет.

За бензинот, каде што податоците се малку подетални, извори од индустријата за Ројтерс изјавија дека производството во јуни било околу 85.000-90.000 тони дневно, додека летната побарувачка е најмалку 110.000 тони дневно, што е дефицит од околу 20-25 проценти, при што производството е за 25 проценти пониско отколку во јуни 2025 година.

Иако Владимир Путин тврди дека државните резерви на бензин се 1,7 милиони тони, само 4 проценти пониско од минатата година, тоа тврдење е тешко да се помири со глетката на километарски редици на бензинските пумпи.

Според проценката на весникот „Новаја Газета Европа“ од 2 јули, недостигот влијаел на 78 од 83-те региони на Русија, ограничувања на продажбата се воведени во 38, а покрај Крим и Севастопол, вонредна состојба е прогласена и во Пенза, Иркутск и Забајкалскиот крај.

Украинскиот претседател Володимир Зеленски ги опишува нападите врз рафинериите како доказ дека Русија ја изгубила својата долгогодишна предност - длабок заден дел надвор од дофатот на непријателот.

Трка меѓу беспилотни летала и мајстори

На маргините на неодамнешниот самит на НАТО во Турција, американскиот претседател Доналд Трамп ги опиша нападите врз рафинериите како „ескалација што би можела да помогне во завршувањето на војната“, додавајќи дека Путин „сака да види решение“ и дека во последните недели е постигнат „голем напредок“.

Државниот секретар Марко Рубио рече дека капацитетот на Украина за длабински удар ѝ отежнува на Русија да го брани сопствениот воздушен простор, отворајќи простор за преговори.

Кремљ ги отфрли тврдењата како „заблуда“, а портпаролот Дмитриј Песков рече дека Москва ќе одговори на зголемените напади со заземање дополнителна украинска територија.

Путин продолжува да ја нарекува кризата „привремена“ и инсистира дека не е критична, обвинувајќи го Киев дека се обидува да ја „наруши празничната сезона“ и да создаде „нервна атмосфера“ во руското општество.

Аналитичарот Сергеј Вакуленко од Центарот за Евроазија „Карнеги Русија“ ја опишува ситуацијата како „трка помеѓу украинските дронови и руските тимови за поправка“, додека руските аналитичари предупредуваат дека јули и август би можеле да бидат клучни за исходот од целата кампања.

Засега, најверојатното сценарио е продолжување на трендот - Русија ја ублажува кризата со увоз на гориво од Индија, Белорусија и Казахстан, со планиран увоз до 400.000 тони месечно и намалување на стандардите за квалитет на горивото од Евро-5 на Евро-3.

Искуството од 2023 година, кога беше продолжена слична забрана за извоз на дизел, сугерира дека сегашната мерка лесно би можела да остане на сила по 31 јули ако темпото на поправки на рафинериите не се забрза.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.