Војната во Иран почнува да се прелева во паричниците на европските потрошувачи, а претставниците на Европската централна банка и лидерите на ЕУ се соочуваат со тешки одлуки откако новите податоци покажаа загрижувачки пораст на цените. Инфлацијата во еврозоната скокна на највисоко ниво за повеќе од една година во март, поттикната од наглото зголемување на цените на горивата, што е директен резултат на конфликтот што блокираше клучен светски превознички пат, пишува Политико.

Димела за ЕЦБ и владите

Новите податоци ја истакнуваат дилемата со која се соочуваат претседателката на ЕЦБ, Кристин Лагард, и нејзините колеги. Повисоката инфлација би можела да бара зголемување на каматните стапки, но таков потег дополнително би ги влошил економските проблеми предизвикани од повисоките трошоци за енергија.

Владите низ цела Европа се соочуваат и со паралелна дилема, каде што цените на енергијата веќе достигнаа екстремно високи нивоа. Иако гласачите и бизнисите бараат заштита, малку земји можат да си дозволат таков вид дарежливи субвенции доделени во 2022 година, кога цените на енергијата последен пат скокнаа.

Растот е поттикнат од цените на енергијата

Според податоците објавени денес од Евростат, статистичката канцеларија на ЕУ, потрошувачките цени во март се зголемија за 1,2 проценти на месечна основа и за 2,5 проценти во споредба со истиот месец минатата година. Ова е значително забрзување во споредба со февруарските 1,9 проценти и остар пресврт од минатогодишниот тренд, кога инфлацијата се движеше близу до целното ниво на ЕЦБ од 2 проценти.

Целото зголемување е последица на скокот на цените на енергијата, што ја покажува брзината со која трговците со гориво го пренесоа зголемувањето на светските цени на нафтата на крајните потрошувачи. Од друга страна, базичната инфлација, која ги исклучува променливите цени на енергијата и храната, забележа мало забавување.

Страв од понатамошна ескалација

Аналитичарот на Беренберг Банк, Феликс Шмит, проценува дека инфлацијата ќе достигне врв над 3 проценти во наредните месеци и би можела да се зголеми „далеку над 4 проценти“ ако конфликтот ескалира понатаму. Имено, колку подолго трае војната, толку е поголема веројатноста скокот на цените на нафтата и гасот да влијае на цените на сите други стоки и услуги.

Функционерите на ЕЦБ се надеваат дека такво сценарио нема да се случи. Во говорите и интервјуата во последните недели, тие постојано нагласуваа дека Банката нема да брза со зголемување на каматните стапки како одговор на таканаречените „шокови на страната на понудата“ врз кои не може да влијае.

Сепак, тие истакнаа дека брзо ќе реагираат доколку забележат дека компаниите го користат вниманието на медиумите како изговор за зголемување на сопствените цени или доколку има значително зголемување на барањата за зголемување на платите за да се компензира губењето на куповната моќ.

Лоши вести во тој поглед пристигнаа во понеделник, кога месечното економско истражување на Европската комисија покажа голем скок на уделот на компаниите кои планираат да ги зголемат цените во текот на следната година. Дополнителен ризик, предупреди во понеделник главниот економист на ЕЦБ, Филип Лејн, е дека самите влади ќе ја поттикнат инфлацијата со прекумерни субвенции.

„Политичкиот систем мора да се фокусира на оние на кои им е најпотребна помош, наместо да оди по „просечниот гласач“ и да се обидува да вклучи што е можно поширок круг луѓе“, изјави Лејн за РТЕ.

Очекувања од централната банка

Управниот совет на ЕЦБ, кој носи клучни одлуки, ќе се состане на 30 април. Повеќето аналитичари очекуваат клучната каматна стапка на депозитите да остане на сегашното ниво од 2 проценти, каде што е од јуни минатата година. Сепак, доколку нема брзо решавање на конфликтот, се очекува Банката да ја затегне монетарната политика барем еднаш до крајот на годината.

Ова е, делумно, цената на неуспехот на ЕЦБ да одговори навреме на последниот енергетски шок пред четири години, кога Русија започна инвазија на Украина. Како што неодамна се пожали претседателката Лагард, таа епизода можеби оставила трајни лузни во колективната меморија, правејќи го регионот посклоен кон инфлација во иднина. „Цела генерација сега ја доживеа својата прва епизода на висока инфлација“, рече Лагард. „Можеби следниот пат нема да бидат толку бавни во реакцијата“.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.