Македонија

Охрид 25 години потоа – етнички разединета опозиција и косовското прашање (IV дел)

Дали беше возможен обединет и надетнички настан на опозициските сили во Македонија по локалните избори од 1996 година?

Мандатот на вториот состав на Собранието беше времето на огромно осиромашување предизвикано од приватизацијата, мерките за штедење под строгите аранжмани на ММФ, како и на срамните скандали при оваа фаза на најдив капитализам во услови на слаби институции и отсуство на сериозна регулаторна рамка. Пропаѓањето на пирамидалната штедилница „ТАТ“ посебно ќе ја затресе власта заради бројните злоупотреби кои ќе добијат и судска завршница под притисок на јавноста, а ќе останат запаметени по наводната епизода со „министерот во тренерки“ и говорот на премиерот Бранко Црвенковски дека нема да бидат поштедени „ни еС-Де-еС, ни свети еС-Де-еС“. Приватизацијата во Македонија имаше и премногу изразена политичка црта затоа што „победниците на транзицијата“ ги избра премногу видливата рака на владејачката коалиција наместо „невидливата рака на пазарот“. Токму таму се наоѓаше „ахиловата петица“ на „Сојузот за Македонија“ и на ПДП. Имено, граѓаните ја поддржуваа политиката на претседателот Глигоров и на владата Македонија никако да не биде вовлечена во југословенските воени виори, зацртаниот пат кон Европската Унија и НАТО, како и отпорот кон неразумните барања на Грција за промена на името (економската состојба дополнително ја влошија урушувањето на единствениот југословенски пазар, меѓународните санкции кон Сојузна Република Југославија и посебно едностраното грчко трговско ембарго). Нималку не помагаа ни претерувањата на таканаречените „новопечени богаташи“ и на „златната младина“ кои што нападно беа поврзани со владејачките партии (овие претерувања се далеку поголеми во актуелното класно раслоено македонско општество, но тогаш степенот на толеранција на јавноста беше далеку понизок). Социјалното раслојување и бавното економско закрепнување го топеше легитимитетот на власта и ја пишуваше програмата на опозицијата. Притоа, должно е да се напомене дека приватизацијата главно ги погоди Македонците затоа што Албанците не беа вработени во поголем број во државните фирми од многу погрешни причини за кои што веќе зборував во претходните делови на овој серијал. Но, општото осиромашување секако дека ги погоди сите граѓани на Македонија и предизвика нов масовен бран на иселување кое што не поштеди ниту еден слој од општеството.

Охрабрена од резултатите на локалните избори од 1996 година, опозицијата предводена од ВМРО-ДПМНЕ и од Демократската партија ќе побара предвремени собраниски избори по пат на собирање потписи повикувајќи ја јасната одредба во Уставот која што овозможуваше граѓаните да го дадат конечниот збор за секоја одлука на Собранието на референдум доколку таквата иницијатива биде поддржана со 150 илјади потписи. За жал, опозицијата не смогна сили да излезе обединета при овој обид. Студентските демонстрации против законот за Педагошка академија и целата сага околу употребата на албанското етничко знаме пред општините оневозможија меѓуетничка соработка и учество и на Демократската партија на Албанците во опозицискиот притисок за нови избори. Овие два настани непотребно ја турнаа опозицијата кон двата спротивставени пола на националистичкиот екстрем и со тоа ѝ овозможија на власта повторно да се претстави како умерена, разумна и граѓанска опција, а да ги обои своите противници како ликови со чудовишни намери кои што едвај чекаат да ја турнат земјата во амбис. Собранието ќе ја одбие иницијативата и со тоа ќе создаде преседан дека не е можен отповик на парламентарците со референдум. Одговорот на опозицијата ќе дојде преку серија јавни манифестации кои што ќе кулминираат со дотогаш најбројниот политички митинг на плоштадот во Скопје, одржан во јуни 1997 година, а наречен „СТОП за економското, социјалното и државното пропаѓање на Македонија“, организиран од ВМРО-ДПМНЕ, Демократската партија и други помали политички сили, независни синдикати и невладини организации. Ќе стане јасно дека Македонија ќе оди на редовни избори во следната 1998 година.

Во овој период повторно ќе се надвијат воените облаци над Балканот. Америка повторно се врати на полуостровот во пресрет на американските претседателски избори во 1996 година. На претседателот Клинтон му беше потребно да прикаже јасен и недвосмислен успех на американската надворешна политика што се постигна со затворање на активните воени жаришта во пост-југословенскиот простор и обид за премостување на нерешените проблеми. По интервенциите на американската војска во Босна и Херцеговина (воздушната кампања против Војската на Република Српска), поддршката на хрватските операции „Блесок“ и „Олуја“, дојде до таканаречената „булдожер дипломатија“ предводена од Ричард Холбрук. Договорите од Дејтон и од Ердут, како и Времената спогодба ќе ја врамат оваа нова фаза на американска доминација со Балканскиот полуостров. Првично, оваа американска интервенција ќе ги релаксира состојбите во регионот, но ќе се покаже дека станува збор за краткотрајно примирје. Во 1996 година ќе се случат големите студентски протести заради фалсификувањето на локалните избори во најголемите српски градови, а веќе следната 1997 година ќе дојде до раскол помеѓу Србија и Црна Гора, но и внатрешен црногорски раскол кој ќе го востоличи Мило Ѓукановиќ за неприкосновен лидер на тогашната република и предводник на движењето на нејзино отцепување од СР Југославија. Во 1997 година ќе се случи и колапс на албанската држава по насилните протести заради пропаѓањето на пирамидалните штедилници што ќе доведе до меѓународна интервенција, под покровителство на Советот за безбедност на Обединетите нации, и пад на претседателот Сали Бериша и владата предводена од неговата Демократска партија. При нередите ќе дојде и до ограбување на воените складишта, па украденото оружје ќе најде свој пат до сите подоцнежни воени судири во регионот.

Сепак, најголемиот предизвик за мирот во регионот ќе дојде на Косово. По укинувањето на косовската автономија таму косовските Албанци ќе создадат пара-држава, предводена од Ибрахим Ругова и од неговиот Демократски сојуз на Косово. Оваа политичка творба ќе биде толерирана од српските власти во покраината. Независноста на Косово ќе биде признаена единствено од Албанија, но Ибрахим Ругова ќе биде приман насекаде по светот како претставник на косовските Албанци. Неговата стратегија за постигнување независност на Косово оди преку концептот на пасивниот отпор и игнорирање на институциите на српската држава. Тој ќе создаде и пара-институции од кои што најуспешни ќе бидат паралелните училишта и пара-универзитетот од Приштина, финансирани од владата на Косово во егзил, предводена од докторот Бујар Букоши. Набрзо ќе се постигне некаков чуден еквилибриум на Косово, но нерешавањето на наталожените проблеми природно ќе доведе до проблеми. На Косово и посебно во активната косовска дијаспора во Европа сѐ погласни ќе стануваат гласовите за напуштање на стратегијата на ненасилен отпор и кревање вооружено востание. Најгласните протагонисти на „воената опција“ се круговите околу Народното движење за Косово и порадикалното Народно движење за ослободување на Косово. Овие две струи се, всушност, поранешните „енверисти“, поточно „марксисти – ленинисти – енверисти“ чии што редови се зголемуваат по демонстрациите од 1981 година и жестокиот одговор на југословенските власти. Редно е да се каже дека енверистите отсекогаш биле радикално малцинство во политиката на Косово, во Македонија и во другите пост-југословенски творби. Посебно по демократизацијата приматот го земаат Демократскиот сојуз на Косово, Партијата за демократски просперитет во Македонија, па и ним спротивставените партии на Албанците. „Енверистите“ се турнати на маргините иако по крајот на Студената војна идеолошки се преориентираат од „марксисти – ленинисти“ во „демократи“. Нивната цел е обединување на сите албански земји, вклучително и со војна (овие групи делуваат и помеѓу Албанците во Македонија и иселениците во дијаспората). Од редовите на НДК и НДОК израснува Ослободителната армија на Косово, како и сите подоцнежни паравојски кои што произлегоа од нејзините редови, вклучително и Националната ослободителна армија во Македонија. Интересно е дека и „Република Косово“ на Ибрахим Ругова ќе создаде своја паравојска, наречена „Вооружени сили на Република Косово“ („Forcat e Armatosura të Republikës së Kosovës“), кои што ќе бидат јасно одделени, па дури и спротивставени на ОВК сѐ до нивното обединување, најверојатно под притисок на поддржувачите од западниот свет и за време на подготовките за војната против СР Југославија. Токму енверистичките групи, подоцна обединети под чадорот на ОВК, ќе водат судири со низок интензитет против југословенската војска и српската полиција, сѐ додека состојбата не прерасне во отворено востание во текот на 1998 година. Институционалниот одговор на Република Србија и на СР Југославија ќе бнде вообичаено брутален што ќе доведе повторно до американско замешателство кое што првично ќе го предводи тогашниот американски амбасадор во Скопје, Кристофер Хил, за потоа да биде повторно превземано од „булдожерот“ Ричард Холбрук.

Во тој контекст мора да се спомене и една од најнеславните епизоди на претседателствувањето на Киро Глигоров. Во јавноста протекоа информации дека на Советот за безбедност се разработувале сценарија во случај на ескалација на состојбите на Косово (состанокот се одржувал во 1997 година). Еден од предлозите на претседателот Глигоров бил во случај на бегалска криза да се воспостави некаков „коридор“ за превоз на бегалците од граничните премини помеѓу Македонија и СР Југославија, во делот на Косово, до Албанија каде што тие ќе им се предаваат на албанските власти. Чудно е што воопшто се разгледувала ваква опција затоа што Македонија уште тогаш беше потписник на сите меѓународни конвенции за правата на бегалците, но, за жал, етничкиот национализам на Балканот го поматува умот. „Идејата“ на Глигоров произлегувала од стравувањата дека Србија ќе изврши етничко чистење на Албанците од Косово, па дека нивното доаѓање во Македонија ќе се претвори од привремен престој во трајно доселување, со што ќе се измени засекогаш етничкиот состав на земјата. Присутните на таа средба на државниот врв очигледно не се сетиле дека Македонија уште тогаш беше потписник на сите меѓународни документи за правата на бегалците, а и не им текнало ни на тоа кои асоцијации ги буди во светското јавно мислење принудниот превоз на луѓе во организација на државата само затоа што припаѓаат на „погрешна“ етничка, религиозна или јазична група (или можеби токму од тие причини некој од присутните решил да ја протече информацијата во јавноста). За среќа, целата епизода не прерасна во скандал иако имаше потенцијал сериозно да ги загрози и онака кревките меѓуетнички односи. Сепак, информациите за „Планот Коридор на Глигоров“ допреа до глобалната јавност, па меѓународната заедница се вклучи во планирањето за справувањето со можна бегалска криза на Балканот во случај на ескалација на војната на Косово.

Што ќе донесат изборите од 1998 година?

Ивица Боцевски

Извор: Нова Македонија

Тагови: Ивица Боцевски

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Македонија

Минчев на средба со постојната координаторка на ОН Колумбија: Заеднички фокус на јакнењето на јавната администрација

Министерот за јавна администрација, Горан Минчев, денеска оствари средба со постојната координаторка на Обединетите нации во Македонија, г-ѓа Рита Колумбија.

На средбата беа разгледани можностите за продлабочување на соработката во рамки на новата Рамка за соработка ОН–Северна Македонија 2026–2030, со фокус на доброто управување, институционалниот развој и јакнењето на капацитетите на јавната администрација.

Посебно внимание беше посветено на Академијата за стручно усовршување и обука на административни службеници, која треба да започне со работа во 2027 година. Разговарано беше за можностите за поддршка од системот на ОН во развојот на обуките, модулите и обучувачите, со цел континуираниот професионален развој да стане составен дел од работењето на јавната администрација. Во овој контекст беше спомената и досегашната соработка со УНДП во воспоставувањето на системот за управување со учењето – ЛМС.

„Реформата на јавната администрација не е само креирање на закони. Нејзината вистинска вредност е во тоа граѓаните да добијат институции кои работат поефикасно, попрофесионално и во нивен интерес. Затоа ни се важни партнерствата што носат знаење, искуство и конкретна поддршка“ истакна министерот Минчев.

Министерството за јавна администрација ќе продолжи да ја продлабочува соработката со меѓународните организации и партнери преку конкретни иницијативи и активности, насочени кон поддршка на приоритетите и реформските процеси во јавната администрација, со цел да се придонесе кон создавање на поефикасна, професионална и современа јавна администрација во служба на граѓаните.

Ви благодариме.

Кабинет на Министер за Јавна Администрација

Тагови: Минчев

Македонија

Костадиновски: Довербата во Уставниот суд се гради со храброст, независност и отвореност

Уставниот суд на Република Македонија денеска и утре (16 и 17 септември 2026 година) организира регионална конференција посветена на прашањето „Како да се зголеми довербата во уставните судови".

Уставниот суд на Република Македонија денеска и утре (16 и 17 септември 2026 година) организира регионална конференција посветена на прашањето „Како да се зголеми довербата во уставните судови", со фокус на независноста, транспарентноста, отвореноста кон јавноста и разбирливоста на судските одлуки. Во воведното обраќање, претседателот на Судот, д-р Дарко Костадиновски, истакна дека довербата е најважниот капитал на секој уставен суд и дека неговиот авторитет произлегува од квалитетот на одлуките и довербата што ја ужива кај граѓаните. На конференцијата воведно обраќање имаше и д-р Штефан Пирнер од Германската фондација за меѓународна правна соработка – ИРЗ, долгогодишен партнер и поддржувач на Уставниот суд и на регионалната соработка, преку проекти што ги поврзуваат судиите и правните експерти од земјите од Западен Балкан.

Во прилог целосниот говор на претседателот Костадиновски.

Почитувани присутни,

Дозволете ми да ја изразам мојата искрена благодарност до Германската фондација за меѓународна правна соработка (ИРЗ) за поддршката во организацијата на овој настан во рамките на регионалната соработка во Западен Балкан. Високо ја ценам поддршката што ИРЗ му ја дава на Уставниот суд на Република Македонија, како и континуираната поддршка на нашата регионална соработка.

Почитувани,

Довербата е најважниот капитал за секој уставен суд. За разлика од политичките институции, уставните судови не располагаат ниту со политичка моќ, ниту со механизми на принуда. Нивниот авторитет произлегува исклучиво од квалитетот на нивните одлуки и од довербата што ја уживаат кај граѓаните.

Прашањето за довербата во уставното судство не е ново. Тоа се појавува уште со воспоставувањето на уставното судство како институција чија основна задача е да воспостави рамнотежа помеѓу различните носители на власта и да обезбеди владеење на Уставот.

Меѓутоа, современите демократии поставуваат нови и многу покомплексни предизвици. Сведоци сме на ослабена улога на парламентите, на сѐ посилни извршни власти, на појава на демократска ерозија и авторитарни тенденции кои, иако формално се одвиваат во рамките на демократските институции, суштински ги поткопуваат темелните уставни вредности.

Истовремено, уставните судови се соочуваат и со еден сосема поинаков предизвик – обвинувањата за прекумерен судски активизам, за навлегување во сферата на законодавната власт и за преземање на улогата на т.н. позитивен законодавец, наместо да останат во рамките на својата класична улога на негативен законодавец. Овие предизвици се дополнително изразени во државите во транзиција, каде што демократските институции сѐ уште се консолидираат, политичката култура е недоволно развиена, а политичките влијанија врз институциите претставуваат секојдневен предизвик.

Почитувани,

Во такви околности, зголемувањето на довербата во уставното судство станува една од најважните задачи на секој уставен суд!

Кога започна мојот мандат како уставен судија, една од првите максими што ги слушнав беше дека „одлуката на Уставниот суд да не одлучи по определен предмет сепак претставува вид одлука“. На почетокот ова ми изгледаше како разумна и оправдана максима. Во практиката, таа најчесто се однесуваше на предметите што предизвикуваат силен политички и јавен интерес. Но, како што поминуваше времето, почнав сѐ повеќе да ја преиспитувам нејзината исправност.

Можам тоа да го илустрирам преку неколку добро познати предмети од нашата уставно-судска практика – Законот за т.н. СЈО, Одлуката за промена на имињата на улици, плоштади, мостови и други инфраструктурни објекти во Општина Тетово, Законот за ратификација на Конечната спогодба за решавање на разликите опишани во резолуциите 817 (1993) и 848 (1993) на Советот за безбедност на Обединетите нации. Тоа беа такви предмети, додека Законот за употреба на јазиците е сѐ уште актуелен пример.

Со текот на времето дојдов до едноставен заклучок: неодлучувањето никогаш не е неутрално!

И тогаш кога Судот не донесува одлука, тој, всушност, дозволува постојната состојба да продолжи да произведува правни последици. А кога таквата состојба е противречна и создава контроверзии, Уставниот суд, со своето неодлучување, толерира состојба на потенцијална неуставност и на тој начин станува соучесник во т.н. мека ревизија на Уставот.

Уште поважно, ваквиот пристап не ја гради довербата во институцијата. Напротив, создава впечаток дека постојат предмети за кои Судот нема подготвеност да ја преземе својата уставна одговорност.

Токму затоа, кога ми беше доверена функцијата претседател на Уставниот суд на Република Македонија, се определив за поинаков пристап. Верував, а и денес верувам, дека во уставното судство не смеат да постојат „чувствителни“, „помалку чувствителни“ или „премногу чувствителни“ предмети. Постои само уставна обврска Судот да одлучува!

Секако, таквиот пристап неизбежно донесе критики, притисоци, обиди за влијание и бројни реакции. Но, истовремено, донесе и една многу важна промена. За само неколку месеци стана јасно дека политичките чинители и државните органи повеќе не можат да сметаат на комодитетот што со години постоеше околу одредени прашања.

Еден од првите такви предмети беше предметот за т.н. Балансер.

Уставниот суд покажа дека повеќе нема недопирливи предмети! Покажа храброст и одлучност и не се двоумеше да донесе одлука со која испрати јасна порака до сите носители на државната власт: комодитетот, комфорот што со децении го уживавте, повеќе го немате!

Често користам една реченица: „Кога кај политичарите и државните органи се појавува нервоза поради одлуките на Уставниот суд, тоа најчесто значи дека Судот ја врши својата уставна функција независно и без компромиси.“

Свесен сум дека патот до вистинско владеење на правото е долг процес, особено во државите со пократка демократска традиција. Но, убеден сум дека само доследното постапување го создава она што јас го нарекувам уставна дисциплина.

Кога сите носители на јавната власт однапред знаат дека секое пречекорување на уставните граници ќе биде предмет на независна уставно-судска контрола, постепено се менува и нивното институционално однесување. А од уставната дисциплина постепено се развива уставна култура!

Вториот столб на довербата, според моето искуство, се транспарентноста и отвореноста.

Под транспарентност подразбирам јавноста да има навремен и точен увид во работата на Судот. Под отвореност подразбирам нешто повеќе – активна комуникација со јавноста, објаснување на одлуките и приближување на уставното судство до граѓаните.

Во однос на транспарентноста, Судот веќе имаше воспоставено стандарди. Но, во однос на отвореноста, сметав дека може да се направи значителен исчекор. Затоа, уште во првите два месеца од мојот мандат, донесов одлука по секоја седница јас лично и/или судијата-известител да ја информираме јавноста за најзначајните одлуки на Судот.

Понатаму, јас и уште неколку судии сме често присутни во медиумите. Не со цел судиите да станат celebrities, туку како одговор на реакциите, критиките и манипулациите што неизбежно ги предизвикува еден поодлучен и бескомпромисен Уставен суд.

Целта не беше да ги направиме одлуките популарни. Целта беше тие да станат поразбирливи. Да им објасниме на нашите граѓани што конкретната одлука значи за нивните права и слободи, но истовремено и државните органи да разберат дека Судот одлучува исклучиво врз основа на правни аргументи, а не под влијание на политички, етнички, верски или какви било други преференции.

И ова е особено важно!

Судот и судиите кои немаат од што да се плашат немаат причина да се плашат ниту од максимална отвореност. Често користам една стара мудрост:

„Зениците се шират во темница.“

Охрабрени од позитивните реакции на јавноста, направивме уште еден чекор. Од март оваа година седниците на Уставниот суд започнаа да се емитуваат во живо. Свесен сум дека ова претставува исклучително редок пример во уставното судство.

Но, исто така, убеден сум дека современите институции не треба само да бидат независни, туку и јавноста да може непосредно да се увери во нивната независност.

Во држава како Македонија, која има специфичен модел на уставно судство, без посебен закон за Уставниот суд и со процес на избор на судии кој често е предмет на јавни дебати, сметам дека граѓаните имаат право сами да ги слушнат аргументите, правната дебата и начинот на кој се формираат одлуките.

Верувам дека токму тоа, на долг рок, ќе придонесе не само за поголема доверба во Судот, туку и за повисоки професионални стандарди кај сите што ќе ја извршуваат оваа функција.

Довербата во уставните судови не може да се врати преку јавни кампањи, ниту преку настојување да се носат популарни одлуки. Таа се гради преку доследно и независно вршење на уставно-судската функција – со храброст да се одлучува и за најчувствителните прашања, со јасни, правно аргументирани и убедливи образложенија на одлуките, како и со транспарентност и вистинска институционална отвореност.

Нашето искуство покажува дека ваквиот пристап на отвореност и транспарентност придонесува граѓаните да бидат сѐ повеќе запознаени со работата на Судот и со одлуките што ги носи. Зголемениот интерес за неговата работа несомнено придонесува и за јакнење на довербата во Судот, за што говори и податокот дека, заклучно со претходниот месец, во Судот се оформени вкупно 239 предмети – рекордна бројка во споредба со претходните години.

Дополнително, напредокот во работењето на Судот го потврдуваат и оценките содржани во Извештајот на Европската комисија за владеењето на правото за 2026 година. Во него Комисијата констатира дека Судот продолжил да ги унапредува своите капацитети за заштита на уставноста и законитоста.

Како показатели за постигнатиот напредок се издвојуваат зголемениот број одлуки со кои се укинуваат или поништуваат неуставни или незаконски прописи, како и намалувањето на бројот на предмети постари од три години, што укажува на подобрување на ефикасноста во работењето на Судот.

Ќе завршам со мислата што често ја повторувам.

Најсигурниот показател дека Уставниот суд навистина ја исполнува својата уставна улога не се аплаузите што ќе ги добие, туку моментот кога носителите на политичката моќ ќе сфатат дека повеќе не можат да сметаат на институционален комодитет и дека единствената граница на нивното постапување е Уставот.

Ви благодарам на вниманието.

Уставен суд

Тагови: Уставен суд

Технологија

Алтман: Светот има право да се плаши, но треба да им верува на компаниите за вештачка интелигенција

Светот има право да стравува од вештачката интелигенција, алармира и шефот на OpenAI, Сем Алтман.

Тој Предупредува дека со забрзаниот развој на се помоќни модели растат и ризиците , од губење контрола до концентрација на преголема моќ во рацете на компаниите што ја развиваат технологијата. Затоа, порачува, дека компаниите мора да работат транспарентно и да изградат доверба дека безбедноста и контролата ќе останат во чекор со развојот на технологијата.

-Мислам дека светот е во право што се плаши од ова. Ги имаме овие два големи предизвика: потенцијалната опасност од несреќа со загуба на контрола или нешто друго сериозно што може да тргне на лошо, а го имаме и потенцијалот за преголема концентрација на моќ, со што луѓето стравуваат дека компаниите кои ја развиваат ВИ би можеле да им наметнат нивно мислење. Затоа, постои еден вид тесен пат по кој мораме да се движиме со прагматизам, стабилност и со способноста светот да ни верува дека ќе донесуваме сигурни одлуки,- -Сем Алтман.

Прашањето кој треба да ја контролира вештачката интелигенција отвори различни ставови и меѓу водечките компании во индустријата. дел сметаат дека можат сами да поставуваат безбедносни граници, други бараат посилна законска регулација.

Домашните експерти, пак, предупредуваат дека на глобалните технолошки компании не може целосно да им се верува, особено кога станува збор за приватноста на податоците.

Токму затоа професорот од ФЕИТ, Бранислав Геразов ја нагласува важноста на Националната стратегија за ВИ, која е во подготовка и треба да ги постави насоките за развојот, примената и безбедното користење на технологијата, по што вели, треба да следи и усогласување со европските правила.

-Можеби Европската Унија тука предничи со познатиот Акт за вештачка интелигенција, меѓутоа на светско ниво работите не се во чекор со развојот. Во најбрзо време треба да се донесе Национална стратегија за вештачка интелигенција. Потоа регулативата од Европската Унија да се преслика во нашата законска регулатива, со цел да може да се заштитиме од овие ризици. На светските компании дали може да им се верува, јас би рекол не може, затоа што приватноста на податоците коишто се разменуваат со овие модели не е загарантирана,- - Бранислав Гезаров – университетски професор ФЕИТ.

Од безбедносен аспект, Геразов ја нагласува и потребата од домашни дата-центри, кои според него, би овозможиле поголема контрола врз податоците и развој на сопствени модели на ВИ. Инаку, најавите за градење на вакви центри во земјава отворија дебата околу големата потрошувачка на струја и вода и можните влијанија врз животната средина.

Властите уверуваат дека нивниот развој ќе се одвива со почитување на еколошките стандарди и заштита на природните ресурси, а интерес како што беше посочено, веќе имало од неколку потенцијални инвеститори