Европската комисија објави тендер за финансирање на до седум таканаречени гигафабрики за вештачка интелигенција, со што се приклучува на Европа во глобалната трка за развој на сопствена инфраструктура за вештачка интелигенција. Целта е да се изградат големи компјутерски центри за обука на напредни модели на вештачка интелигенција и со тоа да се намали заостанувањето зад глобалните конкуренти, пишува Euronews.

Ова се центри за податоци опремени со најсовремени специјализирани чипови, кои се неопходни за обука на нова генерација технологии за вештачка интелигенција, како што се јазични модели кои обработуваат трилиони податоци. Проектот е дел од поширока стратегија за постигнување технолошки суверенитет на Европската Унија и намалување на зависноста од странски добавувачи на чипови и услуги во облак.

Глобалната трка и европскиот одговор

Развојот на сè помоќни модели на вештачка интелигенција, кои најавуваат значајни економски и воени предности, ја поттикна борбата за поддршка на инфраструктурата, при што САД и Кина веќе градат масивни центри за податоци. Европскиот одговор го објави претседателката на Комисијата, Урсула фон дер Лајен, во февруари 2025 година на самитот во Париз, кога таа презентираше план за изградба на гигафабрики за вештачка интелигенција моделирани по успехот на лабораторијата на ЦЕРН.

Иницијативата привлече голем интерес од индустријата, при што дури 76 кандидати изразија прелиминарен интерес за аплицирање. Поради оваа причина и заради подобра географска покриеност, Комисијата го прошири почетниот план од четири или пет на седум фабрики.

Фази на проектот и модел на финансирање

Процесот на набавка ќе се одвива во две фази во текот на следните шест и пол години, а таков постепен пристап беше избран првенствено поради ограничените финансиски ресурси. Иако на почетокот беше спомената инвестиција од 20 милијарди евра, јавниот удел беше намален на приближно една третина од вкупната инвестиција, додека преостанатите две третини треба да ги обезбедат приватни партнери.

Од јавниот дел, половина ќе го обезбеди Брисел, а остатокот земјите-членки кои учествуваат во проектот. Ова значи дека од Брисел се очекуваат околу 5 милијарди евра, ист износ од владите-членки и околу 20 милијарди евра од приватниот сектор.

Проблемот е што според тековниот буџет, Брисел може да обезбеди само една милијарда евра. Остатокот од средствата зависи од следната Повеќегодишна финансиска рамка (MFF), за која земјите-членки сè уште преговараат. „Не можеме однапред да донесуваме одлуки за следниот буџетски период. Ви ја дадовме најдобрата проценка за парите што би можеле да ги имаме на располагање за втората фаза“, рече висок функционер на Комисијата.

Обврски на партнерите и отворени прашања

Во замена за јавни инвестиции, ЕУ и земјите-членки ќе добијат пристап до компјутерска моќ пропорционално на нивниот придонес и ќе можат да ги распределат овие ресурси на јавни проекти, истражувачки центри и лаборатории за вештачка интелигенција. Приватните партнери ќе ги сносат сите оперативни трошоци.

Службениците на ЕУ нагласуваат дека проектите мора да бидат комерцијално одржливи, бидејќи ресурсите на вештачката интелигенција се ретки и вредни. Во исто време, проектот е проследен со критики поради постојаните одложувања, што го забавува достигањето на Европа со САД и Кина. Една од забелешките е дека ваквите проекти обично најмногу им користат на побогатите земји-членки. Десет земји досега покажаа интерес за домаќинство на гигафабрики.

• Германија

• Италија

• Франција

• Полска

• Чешка

• Данска

• Финска

• Грција

• Португалија

• Шпанија

Проектите можат да бидат независни или заеднички, а Франција веќе објави дека планира независна изведба.

Зависност од странски чипови

Друг приговор се однесува на фактот дека ЕУ, и покрај тоа што гради сопствена инфраструктура, ќе продолжи да зависи од странски добавувачи на специјализирани чипови за вештачка интелигенција. Затоа, комисијата потпиша меморандуми за разбирање со три клучни производители - Nvidia, AMD и Qualcomm.

Критериумите за тендерот ќе вклучуваат и мерки за избегнување на прекумерна зависност од еден добавувач. „Свесни сме дека сакаме да изградиме европски капацитети, но исто така мора да признаеме дека сакаме веднаш да се справиме со вештачката интелигенција. Значи, станува збор за наоѓање на вистинската рамнотежа“, рече висок функционер на ЕУ.

Почеток на изградбата во 2027 година.

Изградбата на избраните постројки треба да започне на почетокот на 2027 година, а тие треба да почнат со работа до средината на 2028 година.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Во исто време, во тек се нови преговори меѓу медијаторите и раководството на Хамас за целосно спроведување на мировниот план за Газа инициран од САД, пишува Ројтерс.

Според лекарите, во воздушен напад врз шаторска населба во Кан Јунис на југот од енклавата загинаа маж и осумгодишно девојче. Во одделен напад врз куќа во бегалскиот камп Буреиџ во централна Газа, загина 18-месечно дете, а најмалку осум други беа ранети.

Израелската војска соопшти дека двата напади биле насочени кон членови на Хамас. Со овие жртви, вкупниот број на убиени Палестинци во израелските напади од почетокот на прекинот на огнот надмина 1.200. Повеќето од нив се цивили, според податоците од здравствените служби во Газа. Како по правило, Хамас не објавува податоци за своите загуби.

Прекинот на огнот ги запре борбите од големи размери, но израелските напади не престанаа и се случуваат речиси секојдневно. Во истиот период, милитантите од Газа убија четворица израелски војници.

Israeli strikes killed at least three Palestinians in separate attacks in Gaza City and Khan Younis on July 30, according to medical sources. Two Palestinians were killed by an Israeli air strike on a tent in Khan Younis in southern Gaza, while seven Palestinians were injured in… pic.twitter.com/idB1uxbZHz

— TRT World (@trtworld) July 30, 2026

Преговори во Каиро

Раководството на Хамас се сретна во Каиро со медијатори од Египет, Катар и Турција. Тие разговараа за спроведување на втората фаза од мировниот план за Газа, дизајниран од администрацијата на Доналд Трамп и презентиран од неговиот Комитет за мир, телото што го надгледува неговото спроведување.

Планот вклучува значително зголемување на хуманитарната помош, воспоставување цивилна палестинска администрација, разоружување на Хамас, повлекување на израелските сили од Газа и распоредување на меѓународни сили за одржување на безбедноста. Но, напредокот е застојан во последните месеци.

Официјален претставник на Хамас изјави во четврток дека одговорот ќе биде позитивен, но не разјасни дали Хамас се согласил да го заврши разоружувањето. Прашањето е главна точка на сопнување во разговорите во последните четири месеци. Хамас, пак, бара Израел да се обврзе да ги прекине нападите врз Газа и да ги повлече своите сили.

Извори блиски до Хамас велат дека групата е подготвена да го ограничи и складира своето тешко оружје под надзор на Палестинската власт, наместо да му го предаде на Израел. Хамас не коментираше за оваа информација. Останува нејасно што ќе се случи со лесното и личното оружје и дали Израел и Комитетот за мир ќе го прифатат таков пристап од страна на Хамас. Комитетот за мир не сакаше веднаш да коментира за преговорите.

Израел бара Хамас целосно да ја предаде власта во Газа и целосно да се разоружа. Хамас ја распушти својата де факто влада во Газа минатиот месец, но задржа привремено тело кое обезбедува основни услуги за населението.

Живот во опустошената Газа

Израел контролира околу 64 проценти од тесниот крајбрежен појас на Газа, област опустошена од двегодишната воена офанзива на Израел. Офанзивата беше започната откако Хамас го нападна јужен Израел во 2023 година.

Речиси целото население на Газа, кое брои два милиони луѓе, сега е сместено на мал дел од територијата долж брегот. Повеќето од нив живеат во импровизирани шатори или оштетени згради, а условите за живот под контрола на Хамас се тешки.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Станува збор за структури кои личат на саќе, а научниците се изненадени од нивната распространетост. Дијаметарот на поединечните полигони е помеѓу пет и десет сантиметри, пишува „Фјутуризам“.

Таканаречените „полигонални пукнатини“ се забележани на Марс и претходно, но никогаш не го покривале пејзажот во таква мера. Роверот наишол на нив додека се искачувал на основата на планината Шарп, висока пет километри, која ја истражува од 2014 година.

„Ова море од полигони навистина нè импресионираше“

Масткамерата на „Кјуриосити“ го фотографирала теренот дел по дел додека роверот бил во долината Вале Гранде на Марс. Направени се вкупно 340 фотографии, кои подоцна биле испратени на Земјата и компјутерски комбинирани во една широка, панорамска слика. НАСА вели дека панорамата е направена на 19 и 20 јуни 2026 година, за време на 4930-тиот и 4931-виот марсовски ден од мисијата.

Curiosity has delivered a new 360-degree panorama from Mars. “We’ve seen a lot of fascinating landscapes through Curiosity’s eyes, but this sea of polygons took our breath away,” said the mission’s project scientist. 1/2 pic.twitter.com/G7sV6Xafkq

— NASA Mars (@NASAMars) July 29, 2026

„Иако видовме многу фасцинантни глетки низ очите на Кјуриосити, ова море од полигони навистина нè импресионираше“, рече Ашвин Васавада, научник на проектот во Лабораторијата за млазен погон (JPL) на НАСА. „Внимателно ги мериме нивните форми и хемиски состав и се надеваме дека податоците ќе откријат индиции за тоа како се формирале овие структури“, додаде тој.

Полигоналните текстури на Марс обично се пукнатини од кал. Начинот на кој се формирале укажува на геолошката историја на планетата. Формите во облик на саќе можат да се формираат со сушење на водата, што предизвикува збивање на седиментите, или можат да се формираат со екстремни промени во температурата. Со проучување на овие феномени, научниците се надеваат дека ќе можат да откријат како течната вода некогаш ја обликувала површината на Марс.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.