Живот

На денешен ден

8 јануари

1297.- Франческо Грималди, преоблечен во калуѓер продрел во крепоста Монако која тогаш била под владение на Џенова. Притоа во неа ги пуштил своите војници и истата ја освоил. Тој е основач на династијата Грималди која и денес е на власт во кнежеството Монако.

1324.- Умрел италијанскиот истражувач Маро Поло, најпознат европски средновековен патешественик. Во 1271 година од Венеција на 17-годишна возраст тргнал кон Далечниот Исток. Пропатувал низ Месопотамија, Курдистан, Персија, Туран, Памир, Кинески Туркестан и Монголија и стигнал во Пекинг во 1275 година. Како прв Европеец преминал преку Памир, Туркестан и Монголија. Од 1275 до 1292 година ја пропатувал речиси цела Кина, а на враќањето од 1292 до 1295 година патувал преку Индокина, денешна Индонезија, Сингапур и Индискиот Океан, Персија и Црното Море. Своите патувања ги опишал во „Книга за светските чуда“, објавена во 1298 година, подоцна наречена „Милион“.

1589.- Во Дубровник е роден Иван Гундулиќ, епски, лирски и драмски писател. Напиша многу мелодрами, пасторали и лирски песни од кои многу се загубени. Најпознати негови дела се „Осман“, „Дубравка“, „Аријана“ и други. Умрел во Дубровник, на 8 декември 1638 година.

1642.- Во Фиренца умрел Галилео Галилеј, италијански астроном, еден од најпознатите физичари и астрономи воопшто. Ги проучувал проблемите на механиката, како што се: слободното паѓање, хоризонталниот истрел и други. Го конструирал првиот термоскоп, го открил телескопот, распаѓањето на Млечниот пат, појавата на сончевите дамки и друго. Неговото залагање за системот на Коперник го довело во судир со црквата и во 1616 година инквизицијата донесла решение со кое на Галилео Галилеј му се забранило да ја пропагира тезата дека Сонцето се наоѓа во центарот на светот и дека Земјата се врти околу Сонцето. Роден бил во Пиза, во 1564 година.

1679.- Храбриот француски истражувач Роберт Кавелје де ла Сал ги открил величенствените водопади на Нијагара во САД, кои се меѓу најубавите природни убавини на светот. За три години го поминал целиот тек на реката Мисисипи и од името на Луј Четиринаесетти долината ја прогласил за француски имот. Во бунт на членовите на неговата експедиција бил убиен во 1687 година.

1896.- Умрел францускиот писател Пол Верлен чија поезија е полна со лиризам и музикалност, а која значително влијаела на француските симболисти. Дела: збирките “Романси без зборови“, „Галантни свечености“, „Елегија“, „Мудрост“.

1899.- Роден е цејлонскиот државник Соломон Бандаранаике, основач и водач на Партијата за слобода и претседател на владата на Целјон (сегашна Шри Ланка) од 1956 до 1959 година кога бил убиен во атентат. Се залагал за укинување на странските воени бази, национализација на странскиот капитал и за вонблоковска надворешна политика. По победата на изборите, на функцијата престедател на владата го наследила неговата вдовица Сиримаво.

1923.- Француските и белгиските трупи навлегле во Рурската област обидувајќи се од поразената Германија да изнудат отплата за воените штети во Првата светска војна. Бидејќи кон крајот на 1922 година Репарационата комисија констатирала дека доцни испораката на јаглен на име отштета за Франција и Белгија, францускиот претседател на владата Рејмон Поенкар објавил дека војската ќе ја запоседне областа Рур со што ќе обезбеди ефикасна наплата на воената штета. Кризата договорно била решена во средината на 1924 година, а во јули 1925 година Французите почнале да ги авакуираат трупите од Рур.

1935.- Во Тупело, Мисисипи, се родил американскиот музичар Елвис Присли, „кралот на рокен-ролот“. Бил исклучително популарен во педесеттите и шеесеттите години од 20. век. Продал повеќе од 150 милиони плочи и играл во дваесетина филмови. Умрел во Мемфис, на 16 август 1977 година.

1942.- Родена е Валја Младенова Балканска, пејачка на народна музика од Бугарија. Во нејзиниот репертоар, претставуван во целиот свет, влегуваат песни како "Шар Планина", "Девојко, бално ли ти е", "Триста са пушки пукнали", "Хајдутине се молеха", "А бре, јуначе лудо и младо", "Горо ле, горо зелена", "Мајчинко, стара мајчинко". Нејзината најпозната изведба на песната "Излегол е Делјо хајдутин" е повод за национална радост во Бугарија, откако во 1977 година нејзин запис е вклучен во Златната плоча, испратена во вселената со двата американски вселенски брода „Војаџер“, кои во 2004 година ги напуштиле пределите на Сончевиот систем.

1942.- Роден е англискиот физичар Стивен Хокинг, еден од водечките светски научници на 20. век. Со оваа репутација се стекна со книгата за потеклото на универзумот „Кратка историја на времето“, објавена во 1988 година.

1943.- Кај селото Сливник, Велешко, во борба против бугарската полиција загинал (се самоубил) Трајко Бошкоски - Тарцан, илинденски првоборец, комесар на Велешкиот партизански одред „Димитар Влахов“. Тој бил командант на прилепските партизани на 11 октомври 1941 година, кога во Прилеп почнало востанието на македонскиот народ. Роден е во селото Радобил, на 14 август 1918 година.

1944.- Во Верона во Втората светска војна почнал дводневен процес на шестмина членови на Големиот фашистички совет, вклучувајќи го и поранешниот шеф на дипломатијата Галеацо Чано, зет на Бенито Мусолини, кои пред крахот на фашистичка Италија во Втората светска војна му изгласале недоверба на Мусолини. Нацистичката тајна служба во последен момент се обидела да го спаси Чано, но акцијата ја сопрел Адолф Хитлер, а сите шестмина биле стрелани.

1951.- Во Софија умрел Војдан Поп Георгиев - Чернодрински, македонски патриот, револуционер, писател, театарски режисер, артист и основоположник на македонскиот театар. Тој ги напишал првите страници на македонската драмска литература и ги удрил темелите на македонското театарско дело. Сето тоа го сторил во името на слободата на македонскиот народ. Делата на Чернодрински се непосредно инспирирани од македонското револуционерно минато. Негово најпознато дело е драмата "Македонска крвава свадба", што ја напишал во 1900 година, а премиерата се одржала во Софија, на 20 ноември 1900 година. Чернодрински потекнувал од свештеничко семејство. Учел во егзархиското училиште "Свети Климент" во Охрид, а потоа образованието го продолжил во Солун. Во 1897 година бил учител во битолското село Могила, а потоа заминал да студира во Грац и во Берн, во Швајцарија. Во 1900 година семејството на Чернодрински се преселило во Софија. Роден е во селото Селци, Дебарско, на 15 јануари 1875 година.

1959.- Генералот Шарл де Гол станал првиот претседател на Петтата Француска република.

1973.- Американскиот и северновиетнамскиот преговарач, Хенри Кисинџер и Ле Дук То, во Париз ги обновиле преговорите за ставање крај на Виетнамската војна.

1976.- Умрел кинескиот државник Чу Ен Лај, еден од најистакнатите водачи на Кинеската револуција. Бил претседател на владата од 1949 до смртта и шеф на дипломатијата од 1949 до 1958 година. На Револуционерната студенска организација „Разбудено општство“ од која во 1921 година настанала Комунистичката партија на Кина и пристапил во 1919 година. Учествувал и во „Вториот марш“ во 1934 и во 1935 година. Успеал да опстане во врвот на Комунистичката партија на Кина и покрај низата чистки, вклучувајќи ја и „Културната револуција“.

1991.- Банкротирала една од најголемите светски авиокомпании, американскиот „Пан Американ“.

1991.- Во Скопје е конституирано првото повеќепартиско Собрание на СР Македонија. За прв претседател бил избран Стојан Андов, пратеник тогашната партија Сојуз на реформиски сили.

1996.- Умрел францускиот државник Франсоа Митеран, кој како прв социјалист во 1981 година бил избран за претседател на Франција. На функцијата претседател на Франција останал 14 години. Во Втората светска војна бил еден од водачите на Движењето на отпорот, а од 1971 година ја предводел Социјалистичката партија.

1996.- Заирски товарен авион паднал на пазар полн со луѓе во центарот на Киншаса, усмртувајќи најмалку 350 луѓе.

1998.- Исламскиот терорист Ремзи Ахмед Јусеф бил осуден на доживотна робја, плус 240 години затвор, како организатор за подметнувањето експлозив во 1993 година во Светскиот трговски центар во Њујорк, кога загинале шест лица.

2004.- Британската кралица Елизабета Втора го крстила најголемиот патнички брод во светот „Квин Мери 2“. Неговата изградба чинела 800 милиони долари. Беродот е долг 345 и висок 72 метри.

2007.- Умрел Ивао Такамото, креатор на симпатичната дога Скубиду, како и на други ликови од популарното семејство „Кременко“. Такамато е автор или коавтор на цртаните филмови „Пепелашка“, „Петар Пан“, „100-от далматинец“, „Семејството Кременко“. Името на симпатичната дога Скубиду е инспирирано од импровизацијата со која Френк Синатра ја завршува својата прочуена песна „Странец во ноќта“. Во текот на 50-годишното продуценско работење Такамото создал 260 филмови.

2015.- На 42-годишна возраст починал актерот Кан Бонфилс, кој се прославил со филмовите „Скајфол“ и „Војна на ѕвездите“. Покрај во „Скајфол“ и „Војна на ѕвездите: Епизода Прва“, Бонфилс глумел и во „Лара Крофт: Ограбувачи на гробници“ и „Бетмен почнува“.

2018.- На 80-годишна возраст во Тирана почина Павли Борис Никола, еден од најголемите поборници за правата на Македонците во Албанија. Роден е во селото Врница, област Голо Брдо, каде завршил основно образование, а потоа се дообразувал и работел воглавно во Тирана. Со неговите дела и активност помогна многу во негувањето на македонските обичаи, фолклор, традиции и нивното пренесување кај помладите генерации на Македонци во Република Албанија. Иако целиот свој живот го минал надвор од родното село, тој никогаш не го заборавил, често доаѓал да го посети.

2022.- На 68-годишна возраст во Скопје почина Благоја Јанаков, професор на Филозофскиот факултет во Скопје. Проф. Јанаков по основното и гимназиското образование во родниот Велес студирал психологија во Белград каде го оформил своето високо образование на сите студиски циклуси. Во звањето редовен професор првпат е избран во 2001 година, а потоа реизбран во 2006 година. Проф. Јанаков професионално членувал во Друштво на психолози на Србија, Сојуз на друштва на психолози на Југославија, Европска асоцијација за психологија на личност, Американска психолошка асоцијација, Европска асоцијација за психотерапија…Во текот на својот работен век напишал голем број учебници, книги, статии и прирачници.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Живот

Љубовта не знае за граници: 96- годишна баба се омажи за тинејџер

Врските или браковите со голема разлика во возраста отсекогаш привлекувале внимание од јавноста, но еден пример од мексиканската држава Кинтана Ру ја подигна летвичката на ново ниво.

Неименувана 96-годишна баба се омажила за тинејџер 78 години помлад од неа, кој има 18 години, во она што официјално е опишано како „ венчавка со најголема разлика во возраста регистрирана во 2025 година“.

Што покажуваат извештаите?

Истата година, Кинтана Ру забележала стапка на бракови речиси три пати поголема од онаа на главниот град Мексико Сити, иако повисоката стапка не мора да значи поголем вкупен број на венчавки.

Иако возраста на младоженецот можеби изненадила некои, извештаите покажуваат дека просечната возраст за брак во Мексико се зголемила за 4,1 година во текот на изминатата деценија и за мажите и за жените, со вкупно 491.640 регистрирани бракови во 2025 година.

Венчавката е евидентирана во Статистика за бракови (EMAT) на Националниот институт за статистика и географија (INEGI).

Ова не е единствен случај

Бидејќи станува збор за строго официјални протоколи, малку се знае за двојката или за церемонијата одржана во државата Кинтана Ру, објавува „Мирор“.

Ова не беше единствениот таков случај, бидејќи брак е регистриран и во Морелија, каде што разликата била само за нијанса помала од рекордот. Невестата имала 96 години, додека младоженецот имал 19 години, што е разлика од 77 години.

На третото место се најде венчавката во општината Сикотенкатл, каде што разликата во годините отиде во спротивна насока - младоженецот имал 90, а невестата 18 години, што претставува разлика од 72 години.

Тагови: Баба тинејџер

Свет

Талибанците вршат притисок врз Европа- ги користат мигрантите за постигнување на своите цели

На крајот на јуни, во Брисел се одржа состанок кој би бил речиси незамислив за европската дипломатија пред само неколку години.

Повеќе од 20 претставници на европските влади и пет претставници на талибанските власти во Авганистан седеа на иста маса. Темата на дискусија не беше положбата на жените, ограничувањата на човековите права или политичката иднина на Авганистан, туку враќањето на авганистанските граѓани од Европа.

Според американскиот весник „Њујорк тајмс“, кој се повикува на учесниците на состанокот и дипломатски извори, европските претставници не го покренале прашањето за систематските кршења на човековите права за кои се одговорни Талибанците за време на разговорите.

Ова откритие покажува колку се промениле политичките приоритети на Европа. Владите кои одбија да ја признаат легитимноста на Талибанците по нивното враќање на власт во 2021 година, сега бараат начини за директна соработка со нив.

Причината е првенствено миграциската политика. Европските влади се соочуваат со зголемен притисок да го зголемат бројот на враќања на луѓе кои немаат право на престој, особено оние осудени за кривични дела. Сепак, таквата соработка има цена.

Талибанците ги гледаат депортациите како можност за меѓународно признавање

Талибанските власти се добро свесни дека на европските земји им е потребна нивна соработка за да ги спроведат депортациите. Авганистан, всушност, мора да ги прифати вратените граѓани и да учествува во издавањето на потребната документација.

Според „Њујорк тајмс“, Талибанците ги користат преговорите за да постигнат многу пошироки цели.

Меѓу другото, тие бараат поголем пристап до авганистанските дипломатски мисии во Европа, финансиска поддршка за реинтеграција на депортираните граѓани во авганистанското општество и поширока економска помош.

Последното барање е особено проблематично за европските влади

Европската унија досега во голема мера ја ограничи својата помош за Авганистан на хуманитарна поддршка за населението. Директното финансирање на развојни проекти преку талибанските власти би можело да ја зајакне нивната позиција и да обезбеди пристап до пари и претставници на режимот кои се предмет на меѓународни санкции.

Затоа, Талибанците ги гледаат разговорите за депортација како можност за постепена нормализација на односите со Европа.

Иако европските земји нагласуваат дека ова е чисто техничка соработка, а не дипломатско признавање, некои европски дипломати признаваат дека дури и ваквите контакти можат да придонесат за зајакнување на меѓународниот легитимитет на талибанските власти.

Русија во моментов е единствената земја што официјално ја признала талибанската влада.

Германија им дозволува на претставниците на Талибанците да работат

Германија е најрешителниот застапник за директна соработка со Кабул. Владата на канцеларот Фридрих Мерц сака да го забрза враќањето на авганистанските граѓани, првенствено на оние кои се осудени за кривични дела.

Кон крајот на минатата година, Берлин постигна договор со талибанските власти што овозможува директни депортации во Авганистан. Пред тоа, германските власти мораа да организираат враќања преку трети земји.

Во февруари, чартер авион полета од Лајпциг за Кабул со 20 авганистански мажи кои беа осудени за кривични дела од страна на германските судови. Тоа беше првата депортација според новиот договор.

Германскиот министер за внатрешни работи Александар Добринт го опиша договорот како основа за спроведување директни и долгорочни одржливи депортации во Авганистан.

Според германското Министерство за внатрешни работи, Германија депортираше 263 авганистански државјани откако Мерц дојде на власт во мај 2025 година.

Германските федерални и државни власти сега се обидуваат да го зголемат бројот на враќања. Тие исто така почнаа да депортираат авганистански мажи кои не се осудени за кривични дела, но немаат право на престој.

За да се забрза процесот, Германија им дозволи на претставниците на Талибанците да извршуваат конзуларни работи во авганистанските дипломатски мисии во Берлин и Бон.

Неколку претставници на Талибанците работат во земјата од мај минатата година, а властите неодамна испратија уште тројца службеници во Кабул за да помогнат во организирањето на депортациите во текот на еден месец.

Според некои претставници на германската влада, таквата соработка претставува форма на фактичко признавање на талибанските власти, иако Германија официјално не ги признава како легитимна авганистанска влада.

Повеќе од половина милион Авганистанци живеат во Германија

Повеќе од 500.000 авганистански државјани живеат во Германија, од кои огромното мнозинство имаат редовен престој. Авганистанците сочинуваат околу една петтина од сите баратели на азил во земјата.

Германската влада досега главно прави разлика помеѓу мажи и жени при депортирање луѓе. Жените, поради систематскиот прогон во Авганистан, генерално имаат поголеми шанси да добијат заштита.

Така, во првата половина од оваа година, според официјалните податоци, заштита им е доделена на речиси 95 проценти од авганистанските жени кои поднеле барање за азил.

Состојбата на жените во Авганистан останува една од најважните причини зошто европските земји одбиваат да ги признаат талибанските власти како легитимна влада.

Откако повторно ја презедоа власта во 2021 година, талибанците драстично го ограничија пристапот на девојките и младите жени до образование, истовремено ограничувајќи ги можностите на жените за вработување, движење и учество во јавниот живот.

Ова го поставува прашањето дали европските земји можат да соработуваат со властите чии постапки јавно ги осудуваат без да ги компромитираат сопствените принципи.

Притисокот на AfD ја менува германската политика за миграција

Заострувањето на германската политика за миграција е поврзано и со домашните политички околности. Алтернативата за Германија (AfD), која има висока поддршка во анкетите на јавното мислење и, според некои анкети, е на прво место меѓу германските партии, бара значително построга политика за миграција.

Партијата, меѓу другото, се залага за масовно враќање на мигрантите и ја стави миграцијата во центарот на својата политичка програма.

Владата на Мерц затоа се обидува да покаже дека може поефикасно да спроведува депортации и да ја ограничи нелегалната миграција.

Меѓутоа, кога станува збор за Авганистан, таа се соочува со посебен проблем: за директно враќање на своите граѓани, мора да соработува со властите што Германија официјално не ги признава поради кршење на човековите права.

„Талибанците имаат вистинска моќ. Европската Унија, од друга страна, е доста немоќна“, изјави за „Њујорк тајмс“ Конрад Шетер, директор на Меѓународниот центар за студии на конфликти во Бон.

Според него, европските земји се под толку голем притисок што се подготвени да прифатат речиси секој договор што им овозможува да депортираат мигранти осудени за кривични дела.

Франција, исто така, разгледува сличен договор

Германија не е единствената европска земја што го промени својот став кон талибанските власти. Франција, која досега беше меѓу најрезервираните земји кога станува збор за директни преговори со Кабул, сега разгледува сличен пристап.

Според четири европски и авганистански дипломати запознаени со разговорите, Париз истражува можности за соработка во врска со враќањето на авганистанските државјани.

Портпаролот на француското Министерство за надворешни работи, Паскал Конфавр, изјави дека целта на разговорите ќе биде да се олесни депортацијата на авганистанските државјани кои нелегално престојуваат во Франција и претставуваат закана за националната безбедност.

Ситуацијата внимателно ја следи и Обединетото Кралство, чии претставници редовно го посетуваат Кабул. Според дипломатски извори, некои други европски земји, исто така, разгледуваат директни договори.

Во меѓувреме, САД ги враќаат авганистанските државјани во трети земји, но, според „Њујорк тајмс“, сè уште не извршиле директни депортации во Авганистан.

Организациите за човекови права предупредуваат на двојни стандарди

Соработката на европските земји со Талибанците предизвика критики од организациите за човекови права. Ферешта Абаси, истражувач за Авганистан во „Хјуман рајтс воч“, укажува на контрадикција помеѓу осудата на режимот на Талибанците од страна на Европа и преговорите насочени кон враќање на луѓето под нејзина власт.

„Европската унија не може веродостојно да го осуди систематското угнетување што го вршат Талибанците, а во исто време да преговара со нив за депортирање на Авганистанците во истите услови за кои треба да се бори“, рече таа.

Од друга страна, европските влади инсистираат дека разговорите се ограничени на технички прашања и не претставуваат политичко признавање на талибанскиот режим.

Тие исто така инсистираат дека имаат право да ги вратат државјаните на трети земји кои немаат дозвола за престој, особено ако претставуваат безбедносен ризик.

Сепак, организациите за човекови права предупредуваат дека секоја депортација мора да го земе предвид и индивидуалниот ризик од прогон, тортура или друг нечовечки третман.

Кој всушност има корист од оваа соработка?

Пет години откако Талибанците се вратија на власт, европската политика кон Авганистан постепено се менува.

За Талибанците, ова значи можност постепено да се трансформираат од меѓународно изолиран орган во соговорник без кого европските држави не можат да спроведат дел од нивната миграциска политика.

Тагови: мигранти талибанци

Живот

Полска компанија ќе гради статуа на Исус на Филипините од 207 метри, највисока на светот (ФОТО)

Полска компанија претстави проект за изградба на статуа на Исус Христос висока 207 метри, која, доколку биде поставена, би можела да стане највисокиот споменик од ваков вид во светот.

„Слипформ“, инженерска и градежна компанија со седиште во Шчечин, град во северозападниот дел на земјата, објави визуелни снимки од идната монументална зграда, објави ТВП Ворлд.

Изведувачот сè уште не е избран

Според планот, статуата би била изградена во покраината Илокос Сур, на северните Филипини, а проектот би можел да донесе нов технолошки пробив во изградбата на големи бетонски конструкции.

За потфатот беше разговарано и за време на минатонеделната посета на полскиот претседател Карол Навроцки на главниот град на Филипините, Манила.

Иако изведувачот сè уште не е избран, Slipform верува дека би можел да добие предност благодарение на иновативната градежна технологија што ја разви во 2023 година.

Технологија развиена во Шчеќин

„Проценуваме дека би можеле да го завршиме потпорното јадро на споменикот, изработено од армиран бетон и високо повеќе од 200 метри, за приближно 40 дена“, рече Даниел Кисала, извршен директор на компанијата.

Тој додаде дека проектот ги демонстрира можностите што ги нуди технологијата развиена во Шчеќин.

Предложениот градежен систем овозможува континуирана работа, 24 часа на ден, без потреба работниците постојано да ја расклопуваат и повторно да ја составуваат оплатата што се користи за обликување на бетонот. Таквиот пристап би можел да го скрати времето на изградба и да ја олесни изградбата на структура со извонредни димензии.

Извонреден градежен потфат

Slipform објавува дека подготвил концептуален дизајн и ги доставил своите предлози до филипинскиот инвеститор, чие име не е објавено во полските медиуми. Проектот моментално е во фаза на преглед и чека проценка и одобрување.

Според плановите, за изградба на потпорното јадро би можеле да бидат потребни дури 27.000 кубни метри бетон. Оваа количина на материјал зборува за обемот на зафатот, кој, доколку се реализира, би претставувал извонреден градежен проект. Со планираните 207 метри, статуата на Исус Христос на Филипините би ги надминала постојните монументални негови претстави, вклучувајќи ги и спомениците во Бразил и Полска.

Тагови: Исус Христос статуа