Минатото лето, „Рутер“ тајно тестираше два електрични автобуси, еден кинески и еден холандски, и откри дека кинеските автобуси можат да се онеспособат од далечина.

Експертите ги расклопија автобусите во изолирана просторија и ги анализираа нивните функции и врски. Автобусот од кинескиот производител „Јутонг“ покажа дека овозможува далечински пристап до ажурирања на софтверот, дијагностика и систем за напојување на батериите. „Во теорија, производителот би можел да го запре автобусот или да го направи неупотреблив“, рече „Рутер“.

Кинески автобуси на европските патишта

„Ги информиравме националните и локалните власти со кои соработуваме за да воспоставиме јасни барања за сајбер безбедност во идните набавки“, изјави директорот на „Рутер“, Бернт Рејтан Јенсен, за Норвешката јавна радио телевизија (НРК) и додаде дека технологијата станала толку сложена и напредна што „Рутер“ повеќе не може сам да се справи со предизвиците.

„Јутонг“ е еден од најголемите светски производители на автобуси, со седиште во кинескиот град Женгжу. Минатата година, произведе околу 47.000 автобуси. Околу 1.200 електрични автобуси „Јутонг“ моментално работат во Европа, од кои околу 300 се во Осло, а уште 200 на други места во Норвешка. Покрај тоа, на норвешките патишта има стотици кинески автобуси од други производители.

Како и во другите европски градови, јавните градски автобуси во Осло се важна ставка во плановите за итна евакуација. Затоа „Рутер“ се обрати до Универзитетот во Југоисточна Норвешка, чии експерти ги расклопија и анализираа автобусите.

Производителот на тригодишниот електричен автобус од Холандија воопшто не може да влијае на возилото. Кинески автобус, пак, може да се запре од далечина, да се исклучи или да се извршат ажурирања што можат да ја оштетат технологијата потребна за нормално работење.

Сепак, производителот или хакерот не можат целосно да ја преземат контролата врз автобусот во однос на насоката на возење, бидејќи конкретното возило нема камери или сензори што можат да препознаваат ознаки на патот и сообраќајни знаци.

Ризикот е мал, но постои

Можно е, велат норвешките експерти, трета страна да провали во системот и далечински да ги запре сите електрични автобуси во Осло поради саботажа или за да изнуди пари од Рутер, но ризикот од такво сценарио е доста мал.

„Автобусот може да се спореди со мобилен телефон во овој случај. Ажурирањето на софтверот доаѓа преку ноќ и мобилниот телефон одеднаш не работи. Но, за некој друг, а не производителот, да го стори тоа, би морал да биде навистина добар хакер“, изјави за NRK Арилд Тјомсланд од Универзитетот во Југоисточна Норвешка.

„Јутонг се придржува до строгите меѓународни прописи. Дизајнот на производот е фокусиран на безбедноста на корисниците и суверенитетот на податоците и нема технички функции за далечинско манипулирање со возењето. Контролата е целосно во рацете на возачот“, изјави Силви Сун од Јутонг за норвешкиот Bussmagasinet и продолжи:

„Системот Intelligent Vehicle+ на Јутонг е дизајниран да ја подобри ефикасноста и корисничкото искуство при возење возила. Податоците за следење собрани од автобусот и ажурирањата на софтверот се во согласност со прописите на Европската Унија, а пристапот е ограничен на клиентите и сервисните инженери на Јутонг со одобрение од клиентот.“

Промени во идните тендери

За да се спречи далечинското запирање на автобусите, норвешките експерти се обидуваат да развијат техничко решение што ќе овозможи контрола врз автобусите дури и во кризни ситуации. На пример, со исклучување на SIM-картичките, тие можат да се користат локално без интернет-врска.

„На идните тендери, мора да поставиме нови барања за нашите добавувачи. Малку е веројатно дека некој ќе ги запре автобусите, но тоа не значи дека не треба да ја сфаќаме таквата можност многу сериозно. Секако ќе го однесам автобусот дома денес“, рече Јенсен.

Recently, Yutong's new battery electric intercity bus IC12E has successfully passed the world's first long-distance full-scenario test, covering 1,272 km across Germany, Denmark, Sweden, and Norway.#Yutong #ElectricBus #IC12E pic.twitter.com/wmcyWcxtQE

— China International Bus Expo (@BusChina41900) July 15, 2025

Случајот со електричниот автобус во Норвешка е само најнов потсетник за тоа како дигиталните врски со физичката инфраструктура станаа безбедносно прашање. Слични дилеми ја следат кинеската опрема во европските мрежи и уреди со години.

Најпозната е серијата одлуки за ограничување на пристапот на Huawei и ZTE во 5G мрежите, каде што ризиците беа оценети како неприфатливи без оглед на техничките предности. Од слични причини, TikTok е забранет на уредите на државната администрација во неколку европски институции и земји, со образложение дека не е можно да се гарантира целосна контрола врз податоците.

Во Велика Британија и некои други земји, јавниот сектор ја ограничи употребата на камери за надзор од кинески производители како што се Hikvision и Dahua, бидејќи снимките и метаподатоците можат да бидат злоупотребени или извлечени.

Софтверот е составен дел од физичкиот производ

Пред неколку години, Литванија откри дека кинески паметен телефон има техничка способност да цензурира зборови. Дроновите од кинеските производители се најдоа под лупа и во јавниот сектор, каде што приоритет им се дава на уреди со проверлив софтвер и локална обработка на податоци.

Норвешкиот случај е, всушност, примерен пример за тоа како органите за јавни договори мора да го третираат софтверот како составен дел од физички производ. Прашањето е кој ги издава сертификатите, кој го потпишува фирмверот и кој може да го повлече или оневозможи. Геополитичкиот ризик дополнително ја комплицира приказната, бидејќи законските обврски на производителот во земјата на потекло може да се судрат со европските правила и интереси.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.