Култура

Глигоров: Опстојувањето речиси 40 години ја потврдува потребата за „Скопско лето“

Со вечерашниот концерт на Камерниот оркестар на Музичката младина на Македонија (Сули ан, 20.30), „Скопско лето“ го завршува 39-тото издание.

Од 21 јуни, кога фестивалот во главниот град традиционално се отвора празнувајќи ги истовремено почетокот на летото и светскиот ден на музиката, до денеска имаше 60-ина настани со речиси илјада домашни и странски учесници.

Според организаторот - Дирекцијата за култура и уметност-Скопје (ДКУС), бројот на посетителите е во рамки на просекот, меѓу 20.000 и 30.000. Посетеноста е секогаш проценка затоа што содржините на фестивалот се, главно, бесплатни и многу од нив на отворени простори каде што публиката е во движење.

- „Скопско лето“ и годинава со разновидноста, квалитетот и атрактивноста на програмата беше ударно во културниот живот на Скопје од 21 јуни до 31 јули. Оценката е позитивна и задоволителна и ја темелиме на тоа дека она што го најавивме, успеавме да го реализираме. Освен некои опструкции поради времето и мали поместувања на некои настани што беа за отворен простор, а се одржаа на алтернативни затворени простори. Од посетеноста и оваа година можеме да бидеме задоволни и презадоволни. На моменти просторите беа претесни да ги примат сите посетители, изјави за МИА Никола Глигоров, директор на ДКУС.

Меѓу настаните со најголем одѕив од публиката годинава тој ги спомна претставата „Ричард Трети“ на загрепскиот театар „Гавела“ и концертот на Јелена Томашевиќ во преполните МНТ односно МОБ, како и концертот со музичарките од Шпанија минатиот вторник во Музејот на Град Скопје.

Според Глигоров, публиката е разновидна зашто и програмата е таква. Покрај постојаната и верна публика која го следи фестивалот со децении, „Скопско лето“ има и нова, млада публика. И тоа не само за содржини кои сами по себе се привлечни за младите, вели Глигоров, како џез и блуз-концерти и популарна музика, туку тие доаѓаат и за класична музика, ликовни изложби, филм. Годинава имаше и детски блок со три програми наменети за деца и со деца учесници, така што фестивалот имаше и најмали посетители.

Наскоро ќе бараат од надлежните институции поддршка за 40-годишниот јубилеј идното лето. Имаат планови за програмата и веќе за гостите од странство се разговара со амбасадите со кои, како и со странските културни центри, овој фестивал има долгогодишна соработка.

- Основите за програмските блокови треба да ги знаеме во септември кога треба да аплицираме пред Град Скопје и Министерството за култура за наредното „Скопско лето“. Финансиската поддршка е важна зашто од неа зависи колку од нашите желби ќе се остварат. Опстојувањето на „Скопско лето“ во скоро 40 години потврдува дека има потреба за него. Го поддржуваат и посакуваат уметниците, и публиката, исто така. За догодина се надевам ќе обезбедиме коректна поддршка тоа „Скопско лето“ да биде сублимат, пресек на она што се случувало во изминатите години. Не дека ќе пуштиме стари програми, но може да се случи некои имиња коишто биле во годините наназад, повторно да се појават за да нè потсетат. Ќе биде тоа квалитет и врз основа каква била реакцијата на публиката и критиката. Но, секако, ќе откриваме и истражуваме нови перспективи. И натаму основата ќе бидат нашите, домашни уметници и ансамбли, збогатено со гостите од странство, истакна Глигоров.

Уметниците се душата и суштината на „Скопско лето“

Во 39-те лета имало повеќе од две илјади програмски содржини и илјадници уметници. Дирекцијата е организатор и координатор на програмата, но суштината и душата на „Скопско лето“, вели директорот на фестивалот, му ја даваат уметниците и културните институции, пред сè, од Скопје и од Македонија.

- Нема македонски уметник или институција што не биле на „Скопско лето“, гостувале сите македонски театри. Се обидуваме секоја година најмалку една до две македонски претстави да бидат дел од програмата. Комуницираме со институциите, се координираме со нив, дел од нивната редовна програмска активност да ја поместат во периодот на фестивалот или дури и заедно да направиме специјална продукција. Осумдесет проценти од содржините се премиерно изведени или специјално подготвени за „Скопско лето“. Ако и има некоја што веќе била прикажана, изведбата во нов простор е веќе нов амбиент и сосема друга претстава за публиката. Откако се етаблира меѓународната програма, во соработка со културни центри и амбасади, 30 отсто се учесници од странство. Тоа е можност и за нив да ја промовираат својата култура во нашата земја, додава Глигоров.

Мултимедијален и отворен за публиката

По старост „Скопско лето“ е втор летен фестивал (основан 19 години по „Охридско лето“) и бил инспирација за такви и слични манифестации низ Македонија и образец по кој се формирале летните фестивали во Битола, Штип, Прилеп...

Почнал во 1980 година со идеја нешто да се случува во летните месеци кога, по завршување на сезоната на инстутуциите од културата, има празнина од јули до септември. Најпрво се организирале фолклорни концерти на тогаш релативно новиот кеј на Вардар. Потоа се проширил со концерти на млади рок-групи низ градот и спонтано се сфатило дека тоа и му треба на Скопје.

Создаден е на иницијатива на Културно-просветната заедница-КПЗ (која е формирана во 1948 и потоа трансформирана во сегашната Дирекција за култура и уметност), со поддршка од Туристичкиот сојуз на Град Скопје, Музичката младина на Македонија, Домот на младите итн. Новите, летни настани биле прифатени и од публиката, и од институциите.

Советот на „Скопско лето“, во кој членувале еминентни културни и општествени работници во тоа време, ја дале концепцијата на фестивалот – да биде мултимедијална манифестација, отворена за публиката и колку што може повеќе дисперзирана на повеќе локации во градот.

Во почетокот на 1980-тите, кога Скопје бил само еден од главните градови во Југославија, фестивалот бил концентриран на програми и настани на локалните институции, а приближувајќи се кон 1990-тите се интензивирала меѓународната соработка.

Промотор на непознати локации во Скопје

На самиот почеток се инсистирало фестивалот со својата програма да ги анимира отворените простори и да открива нови локации кои им биле непознати и на скопјаните. Настаните на „Скопско лето“ своевремено се одржувале од Ченто до Ѓорче Петров, од Матка до Марков манастир.

Куршумли ан, на пример, првпат е употребен како сценски простор токму на овој фестивал, за „Солунски патрдии“ на Драмскиот театар. Оваа година и во изминатите неколку главна отворена локација беше Сули ан (Факултет за ликовни уметности), на времето и Капан ан беше дел од програмата, пред да стане угостителски комплекс.

И Чифте амам од „Скопско лето“ првпат бил препознат како културен простор - во 1990-тите со проектот „Ликвор Амни“ кога овој објект сè уште беше запуштен и малкумина знаеја дека воопшто постои.

- Беше интересно како да се влезе внатре, се пропаѓаше од покривот на Чифте амам... „Скопско лето“ меѓу првите почна да прави интервенции на отворен простор во градот, уште во 1980-тите, кога беше чудно што некои уметници цртаат, прават нешто на отворено. Се спуштаа цели платна од Кале, се обликуваше просторот. Ние правевме театарски претстави и мултимедијални проекти на Кале во времето кога таму освен ресторанот, имаше две-три канделабри од кои земавме струја за да покажеме дека и тој простор треба да заживее. Како резултат на тоа, на Калето беше направена сцена со гледалиште која потоа беше тргната кога почнаа археолошките истражувања кај Киклопскиот ѕид, рече Глигоров.

Може, вели, да се набројат и до 30 различни сцени кои биле користени на фестивалот зашто една и иста отворена сцена се преобразувала во варијанти, еден простор има различни приоди и создава поинакви амбиенти. Самиот простор, истакнува тој, ја прави магијата и тие што го формирале „Скопско лето“ затоа и инсистирале на отворените простори.

Највпечатливи на кои се сеќава од минатите фестивалски изданија за Глигоров се токму настаните во околината на Скопје, концерти и претстави на Матка и кај Марков манастир. Еден од нив посебно го фасцинирал – концертот „Скришно место“ на Драган Даутовски, кој како идеја произлегол од книга на Петре Бакевски.

- Концертот беше договорен во Марков манастир и со одобрение на архиепископот г.г. Стефан. Го ограничивме бројот на влезници на 200 колку што имаше столови за да на се нарушува мирот на тој женски манастир. Со поддршка на ЈСП ангажиравме два автобуса за публиката. Тргнавме да одиме натаму и се случува порој од невиден дожд, поплава. Доаѓа време за почеток на концертот, одеднаш снемува струја. Мислевме пропадна работата. И покрај ограничениот број, имаше многу луѓе, дојдени беа и со автомобили. Упорно врне, автобусите доаѓаат, и кога се обидувавме да најдеме друг простор, струјата се врати и времето се смири. Сите седнаа на столовите, концертот почна и се одржа. Тоа се моменти чудо и восхитуваат. Тој концерт немаше да ја имаа таа магија ако беше во некоја сала во градот. Таквите простори се сами по себе магични и прават посебна слика, истакнува директорот на ДКУС.

Претстави, перформанси и мултимедијални настани на „Скопско лето“ се одржувале и кај Идадија, старата учителска школа, во Градскиот парк и во некогашниот Кермез, во Луна-паркот, каде што своевремено се правеше театарскиот маратон „Театар на месечина“, а во еден период и програмата „Кафе-кино“...

На некои од тие локации се изведени и претстави специјално направени за овој фестивал, како: „Светулки во ноќта“, „Техноѕвезда“, „Пат за Парамарибо“, „Три сестри“, „Горјаболко“, „Салома“, „Хамлет машина“...

По неколку изминати години во кои фестивалот немаше свој проект, оваа година се врати со продукција - балетот „Метаморфоза“. Организаторот очекува од идната година повторно да имаат проекти во сопствена продукција што порано беше уште една одлика на „Скопско лето“.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Судбина

Драма на 40 метри над земјата: Електричар останал да виси, па снимил последна порака до жена му и децата (ВИДЕО)

Електричар од Чикаго бил заробен шест часа на џиновски билборд на бензинска пумпа во Илиноис откако кранот на кој работел се расипал.

Додека чекал помош, на висина од околу 40 метри, во еден момент помислил дека можеби нема да преживее и решил да сними последна порака до сопругата и децата.

„Навистина немаше воздух“

Еј Џеј Гоув работел во Вилмингтон на 21 јули кога кранот се расипал. Тој бил заробен во структурата на џиновски рекламен знак.

„Беше жешко. Навистина немаше воздух, па испратив колега долу. Му реков: „Оди да земеш вода и мојот вентилатор на батерии“. Тој се спуштил, а кога повторно се кренал, кранот се расипал и тој не можел да се врати“, рекол тој.

Обидите да се поправи кранот биле неуспешни. До околу 14 часот, Гоув бил заробен на врвот од структурата четири часа. Со текот на времето, неговата состојба почнала да се влошува.

„Се чувствував ужасно. Му реков на колегата: „Викни брза помош. Не ме интересира што треба да направиш, само спушти ме долу“, објасни тој.

Ситуацијата стана многу сериозна во еден момент.

View this post on Instagram

A post shared by Channel 5 News (@c5news)

„Немаше скали“

„Бев навистина исплашен и не знаев што ќе се случи. Да, се испаничив“, се присети електричарот.

Плашејќи се дека можеби нема да се извлече од структурата, реши да сними пораки за сопругата и децата, објавува LadBible.

„Не дај Боже нешто да се случи, тоа би биле моите последни зборови. Всушност, збогум без да се каже зборот „збогум““, рече тој.

Спасувачите пристигнаа со пожарникарите од Вилмингтон.

„Немаше скали ниту скалила вградени во знакот, па не можевме да го достигнеме човекот. Нашите скали не беа доволно високи“, рекоа службениците.

Безбедно спуштање на земјата

Спасувачите прво испратија дрон во близина на отворот на знакот за да остварат визуелен контакт со електричарот додека менаџерите на операциите развија план за спасување.

Во меѓувреме, скршениот кран беше спуштен и отстранет. Потоа беше испратен соодветен кран од блиската област Жолиет.

Тој „падна“ на билбордот и Гоу беше безбедно спуштен на земја. Немаше повредени за време на интервенцијата.

Гоу оттогаш се врати на работа и продолжува да поправа знаци високо над земјата. Сепак, едно искуство го научи на важна лекција.

Отсега натаму, вели тој, нема да ја напушти корпата на кранот, за да не се зароби повторно десетици метри над земјата.

Тагови: порака

Живот

Климатски промени: Земјата е толку загреана, што крокодилите во Франција несат јајца како да се во Африка

Најновиот летен топлотен бран доведе до тоа крокодили од Нил прв пат да се изведат природно на фарма за крокодили во Пјерлат, во југоисточна Франција, без човечка интервенција, соопшти раководството на фармата.

Фармата за крокодили соопшти дека десет крокодили, чие природно живеалиште е реката Нил во Африка, се извеле од јајца без човечка интервенција во регионот Дром, и дека нивното природно доаѓање на свет било можно за прв пат, благодарение на топлината акумулирана во почвата за време на жешкото лето, објавува „Ле Фигаро“.

„За прв пат имавме инкубација што се одвиваше 100 проценти во природни услови“, рече Самуел Мартин, ветеринар на фармата.

Тој рече дека фактот што нилските крокодили во Франција почнаа да се ведат од јајца во природни услови е загрижувачки и дека тоа е пред сè „знак на климатските промени“.

Мартин додаде дека сите десет бебиња крокодили се „многу добро“ и внимателно се следат.

За да се развие и изведе нилски крокодил, неговото јајце мора да се чува на константна температура помеѓу 30 и 32 степени Целзиусови во текот на три месеци. Во претходните години, ветеринарниот персонал собираше крокодилски јајца и ги ставаше во инкубатори, но оваа година, повторените топлотни бранови создадоа идеални услови, дозволувајќи им на суптропските видови природно да се размножуваат во песокот, кој ја задржува топлината од денот дури и ноќе.

Тагови: крокодили

Свет

Смрт поради лајкови: Нов опасен тренд ги залуди младите- возат во спротивна насока, сѐ снимаат и објавуваат

Долгиот месец август е обично еден од најфреквентните периоди за полицијата, бидејќи училиштата се затворени за летните одмори, а многу млади луѓе имаат многу слободно време.

Од таканаречените „тинејџерски лудории“ на јавни простори во Соединетите Американски Држави, што доведоа до воведување на полициски час, до „предизвикот за затемнување“, за време на кој корисниците намерно се задушуваат, виралните, а понекогаш и опасните предизвици промовирани од социјалните медиуми станаа привлечни за дел од младите.

Меѓутоа, ова лето се појави нов, опасен тренд низ Велика Британија и Ирска. Групи претежно млади мажи се снимаат себеси како возат во погрешна насока, а потоа ги објавуваат снимките на интернет.

Британската влада денеска ги повика компаниите за социјални медиуми да ги отстранат видеата што го величат опасното возење, по серијата фатални сообраќајни несреќи во Велика Британија и Ирска во кои беа вклучени возачи кои возеа во спротивна насока на главните патишта.

Како резултат на тоа, технолошките компании се најдоа под притисок откако на интернет циркулираа извештаи за вирални видеа за ризично возење. Локалните власти предупредија дека на „лајковите“ на социјалните медиуми им се дава приоритет пред безбедноста на невините луѓе.

'WANT ME TO KILL SOMEONE?' How reckless drivers are risking lives for likes in TikTok trend… with sick videos STILL being posted after horror crashhttps://t.co/9dlrGTn7EN
— Ricky Freelove (@RickyJFreelove) August 24, 2026

Властите ги истражуваат точните причини за најновите несреќи.

Еден од инцидентите се случил за време на викендот во близина на Мидлсбро, во северна Англија, кога двајца полицајци и пет млади лица загинаа откако автомобил што се движел на спротивната страна од патот се судрил со обележано полициско возило.

Петте лица во „Фолксваген Пасат“ биле на возраст меѓу 17 и 23 години, соопшти полицијата. На сега избришаниот профил на „ТикТок“, за кој се верува дека му припаѓа на еден од тинејџерите загинати во несреќата, е откриено дека во март 2025 година објавил видео на кое се гледа како тој и уште четири млади лица наводно се бркани од полицијата, објави Би-Би-Си.

Друго видео од истиот профил, според Би-Би-Си, го покажува брзинометарот како покажува 100 милји на час, или околу 160 километри на час.

Брзо се насобраа почести и сочувства за двајцата полицајци кои ги загубија животите. Тоа беа Метју Блејдс, 37, и Том Клаф, 38.

Подоцна во понеделник, полицијата соопшти дека 12 лица се уапсени како дел од истрагата за криминални активности што се случиле пред несреќата. Полицијата претходно доби повеќекратни пријави за две возила кои се возеле исклучително опасно, вклучувајќи едно за кое беше објавено дека „удрило во предмети“.

Предупредување до технолошките компании

Британскиот министер за одбрана Лук Полард во понеделник ги повика социјалните медиуми да отстранат содржини што прикажуваат ризично возење, вклучувајќи автомобили што возат на погрешната страна од патот.

„Има многу содржини на социјалните медиуми каде што луѓето го слават опасното возење, возат нелегално на нашите патишта, возат на погрешната страна од патот и крајно неодговорно однесување“, изјави Полард за Би-Би-Си.

„Веќе разговаравме со овие компании како влада и им кажавме дека ќе ги искористиме овластувањата на Законот за безбедност на интернет за да се осигураме дека опасната содржина ќе биде отстранета“, додаде Полард, осврнувајќи се на британскиот закон што бара од технолошките компании да ги заштитат корисниците од нелегална и штетна содржина.

Британскиот премиер Енди Бернам подоцна рече дека луѓето што објавуваат видеа што го слават опасното возење „прават нешто навистина презриво“.

По најновата несреќа, TikTok соопшти дека внимателно ја следи онлајн содржината поврзана со инцидентот и ги отстранува видеата и сметките што ги прекршуваат правилата на платформата.

Мета, која е сопственик на Фејсбук и Инстаграм, соопшти дека отстранува содржина што промовира „вирални предизвици со висок ризик“, додека видеата од неодговорно возење што може да доведат до сериозни повреди или смрт се ограничени на корисници под 18 години, освен за измислена или професионална содржина.

'WANT ME TO KILL SOMEONE?' How reckless drivers are risking lives for likes in TikTok trend… with sick videos STILL being posted after horror crashhttps://t.co/9dlrGTn7EN
— Ricky Freelove (@RickyJFreelove) August 24, 2026

„Неодговорно и опасно“

Инцидентот во Мидлсбро не е изолиран инцидент. Локалните власти предупредија за опасностите од овој тренд на социјалните медиуми, особено по неколку други смртоносни сообраќајни несреќи.

На почетокот на август, пет тинејџери загинаа во судир на две возила во Ирска откако возеле во погрешна насока на автопат. Три жени и едно момче во другото возило беа однесени во болница со сериозни повреди.

Во тоа време, комесарот на Гарда, Џастин Кели, рече дека инцидентот покажал колку е „неодговорно и опасно возењето на погрешна страна од автопатот“, додавајќи дека неговите мисли се со сите повредени.

„Она што го прави ова неодговорно однесување уште поужасно е фактот дека во некои случаи тоа се прави заради лајкови на социјалните медиуми, без оглед на потенцијално разорното влијание врз невините луѓе и самите нив“, рече Кели.

Исто така, претходно овој месец, ирската полиција апелираше за сведоци откако автомобил во кој се превезуваа осум млади мажи се судри челно со друго возило додека се движеше по северната лента од јужниот коловоз на автопатот во близина на Даблин. Неколку лица беа сериозно повредени во несреќата.

Вистинскиот обем на трендот на социјалните медиуми сè уште не е познат, но ирскиот јавен радиодифузер RTÉ во понеделник објави дека годинава имало 62 случаи на возење во спротивна насока на автопатите во Ирска. Бројките, земени од Ирскиот орган за патишта и јавен превоз, покажуваат дека бројот на инциденти е за 32 проценти поголем од истиот период минатата година.

„Неодговорното возење не е ново, но сега може да се снима и емитува на милиони луѓе за прегледи, лајкови и следбеници. Така, опасноста станува содржина“, рече Мери Ајкен, професорка по киберпсихологија на Технолошкиот универзитет „Капитал“ во Вашингтон.

Ајкен изјави за Би-Би-Си дека верува оти едноставното снимање на ризично возење создава „очигледна дистанца од вистинската опасност“ за возачите.

„Верувам дека она што го прават почнува да се чувствува како игра или настап во живо, додека бројот на лајкови, прегледи и следбеници обезбедува видлива и непосредна социјална награда“, рече таа.

Таа рече дека треба да биде „исклучително едноставно“ за социјалните мрежи да отстрануваат содржина што го величи таквото „криминално и високоризично однесување“.

TikTok соопшти дека отстранува содржина што го величи насилството или промовира криминал користејќи различни методи, вклучувајќи човечка модерација, технологии за автоматско откривање и пријавување од корисници.

Компанијата соопшти дека помеѓу јануари и март оваа година, 99,1 процент од содржината отстранета поради кршење на нејзината политика за насилно и криминално однесување била отстранета пред корисниците да ја пријават.

„Обожаван син и брат“

Мет Стори, полицискиот комесар за областа Кливленд, каде што се случи несреќата во близина на Мидлсбро, рече дека е прерано да се каже што ја предизвикало несреќата. Сепак, тој нагласи дека секое снимање додека возите е „апсолутно смешно и идиотско“.

„Загрижувачки е ако овој вид однесување станува сè почест бидејќи е исклучително опасно“, изјави тој за BBC Radio 4.

Полард додаде дека сака да ги почека резултатите од полициската истрага за да може „да разбере точно што се случило во оваа трагедија“.

Во пораките што полицијата ги објави до загинатите полицајци, семејството на Том Клаф го опиша како „херој кој беше „подготвен да помогне секому, од која било причина“.“

Сопругата на Метју Блејдс го опиша како „грижлив син и брат, совршен зет и најзабавен чичко“.