Европските земји долж границите со Русија брзо ја зајакнуваат заштитата на своите енергетски мрежи од потенцијални воени напади, откако месеците руско бомбардирање на електроенергетската мрежа на Украина покажаа колку е опасно да се остави критичната инфраструктура незаштитена.

Естонија, Латвија, Литванија и Полска добија нови европски средства за финансирање на безбедносни мерки.

Околу 113 милиони евра ќе бидат инвестирани во разни одбранбени мерки, вклучувајќи физички бариери и технологија за блокирање на дронови, дигитална заштита од сајбер напади, војници за заштита на критични објекти и тимови за брза поправка. Ова е прв пат Европската комисија да издвои средства за такви цели, објавува Политико.

Земјите од ЕУ долго време се загрижени за безбедноста на снабдувањето со енергија, но фокусот на физичката заштита на електричната инфраструктура е нов и одразува растечко признавање дека војната е реална закана.

„Во мирно време, заштитата е одговорност на енергетските компании. Во воено време, таа станува одговорност на Министерството за одбрана“, рече Жигимантас Ваичиунас, министер за енергетика на Литванија. „Она што го гледаме во Украина е енергијата што се користи како оружје“.

Од минатата година, Русија речиси секојдневно ја напаѓа украинската енергетска инфраструктура, а оваа година се пријавени 217 напади. Само во јануари, Москва користела околу 6.000 беспилотни летала за напад, 5.500 водени бомби од воздух и 158 ракети против термоцентрали, трафостаници и постројки за греење, според „Гринпис“.

Кампањата доведе до повремени прекини на електричната енергија во цели региони и милиони луѓе без струја на температури под нулата.

За набљудувачите надвор од регионот, таа дополнително ја нагласи важноста на енергетската безбедност.

Финансирањето од 113 милиони евра, доделено од долгорочниот буџет на ЕУ, ќе биде поделено меѓу четирите земји и нема да трае долго. Тие изјавија за „Политико“ дека средствата ќе ги надополнат постојните домашни буџети и дека ги гледаат парите како симбол на посветеноста на ЕУ за идно финансирање на вакви проекти.

„Не е огромна сума“, рече латвискиот министер за енергетика Каспарс Мелнис. „Но, тоа е нешто и е важна поддршка“.

За Латвија, сериозноста на заканата стана јасна по нападот врз подморскиот кабел EstLink 2, кој ги поврзува Балтикот со Финска кон крајот на 2024 година, што предизвика скок на цената на електричната енергија од Финска. „Тоа беше првиот студен туш - нешто можеше да се случи со нашата критична инфраструктура“, рече Мелнис.

Шестмесечното барање резервни делови го одложи поправката на кабелот, поттикнувајќи ја Латвија да започне со складирање на компоненти и одржување на резервна енергетска инфраструктура за идни напади.

„По EstLink 2, сфативме: понекогаш резервните делови се поважни од заштитата. Ако нешто се случи, мора веднаш да го поправите“, рече Мелнис. „Не можете да го заштитите секој метар од кабелот, но мора да бидете подготвени да го вратите што е можно побрзо.“

Безбедноста веќе е засилена. Патролите на НАТО сега го следат EstLink 2 на море, додека Латвија и Литванија инсталираа системи за заштита од беспилотни летала на критичните точки во нивните мрежи. Сите три балтички држави ги прекинаа своите мрежни врски со Русија и Белорусија и ја зајакнаа својата врска со Полска.

Финска со години ги зајакнува своите електрични мрежи, зголемувајќи го уделот на обновливи извори на енергија, поставувајќи кабли под земја, зголемувајќи го увозот на течен природен гас и зајакнувајќи ги енергетските врски со своите соседи.

Заканите секојдневно растат

„Од 2022 година, имавме повеќе од 30 инциденти или обиди за оштетување на критичната енергетска инфраструктура“, рече Ваичиунас.

„Понекогаш се руски напади, понекогаш локални саботери, но резултатот е ист. Губиме критична инфраструктура, а потрошувачите ја плаќаат цената.“

Во студената балтичка зима, прекините на електричната енергија можат брзо да станат прашање на живот и смрт. „Вчера беше минус 30“, рече тој. „Не сме виделе ваков студ 25 години. А во ова време, дури и неколку часа без електрична енергија е сериозен.“

Проблемот не е ограничен само на Балтикот, а фондовите на ЕУ ќе поддржат и проекти за прекугранична поврзаност за да се намалат потенцијалните точки на дефект во европската мрежа.

Во последните месеци, напади од различни актери ја погодија инфраструктурата во Берлин, Француската ривиера и Шпанија. Андрес Сут, министерот за енергетика на Естонија, ги поддржа дополнителните планови на ЕУ за изградба на мрежна поврзаност низ целиот блок и рече дека целното финансирање за енергетска безбедност треба да се прошири на цела Европа.

„Колку сме поповрзани во Европа, толку е поотпорен системот“, рече тој.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.