Докторите предупредуваат: Некои таблети смеат да се земаат само на празен желудник - Канал 5

Здравје

Докторите предупредуваат: Некои таблети смеат да се земаат само на празен желудник

Иако многу лекови можат да се земаат пред, по или за време на оброците со мали или никакви несакани ефекти, за некои, времето на земање е клучно за нивната ефикасност. 

Докторите предупредуваат: Некои таблети смеат да се земаат само на празен желудник

Иако многу лекови можат да се земаат пред, по или за време на оброците со мали или никакви несакани ефекти, за некои, времето на земање е клучно за нивната ефикасност. Имено, полниот желудник може да ја попречи апсорпцијата и обработката на лековите во телото, а научниците сè повеќе истражуваат како нашиот внатрешен часовник влијае на нивното дејство. Хронотерапијата е интересна област на научно истражување која го проучува влијанието на нашиот биолошки часовник врз ефикасноста на лековите и дава одговори на прашањето како најдобро да се искористат таблетите што ги земаме, пишува Дејли Меил.

На пример, една студија покажала дека пациентите кои ранобудници може да го намалат ризикот од срцев удар за околу 26 % со земање на лековите за крвен притисок наутро. Интересно е што истите овие пациенти би го зголемиле ризикот од срцев удар ако лековите би ги земале навечер, во време спротивно на нивниот хронотип. Затоа, клиничките испитувања потврдуваат дека постои оптимално време од денот за одредени лекови.

Секогаш на празен стомак

Храната значително ја менува околината во дигестивниот тракт, таа влијае на pH вредноста и го одложува празнењето на желудникот, што може да ја намали биорасположивоста, или ефикасноста, на некои лекови. Поради оваа причина, многу лекови треба да се земаат на празен желудник - најмалку 30 до 60 минути пред оброкот или два до три часа по јадењето.

Како што објаснува фармацевтката Ајеша Башир: „Некои лекови треба да се земаат на празен желудник за да не бидат попречени во дејството. Храната може да ги забави, да се врзе за нив или да ја спречи нивната апсорпција, што значи дека може да не дејствуваат правилно.“

Еден таков пример се бисфосфонатите, лекови препишани за лекување на остеопороза. Тие го забавуваат разградувањето на коските, но делуваат само ако се земаат правилно. Според препораките, бисфосфонатите, алендронат или ризедронат, секогаш треба да се земаат на празен желудник со полна чаша вода.

Лекарите исто така советуваат, откако ќе се напиете лек, да останете исправени (седејќи или стоејќи) најмалку половина час по нивното земање за да не се попречува варењето. Причината е екстремно ниската биорасположивост на овие лекови, што значи дека и мали количини на калциум од исхраната можат речиси целосно да ја блокираат нивната апсорпција.

Доколку се појават пречки при варењето, најчесто препишуваниот лек, омепразол, треба да се зема на празен стомак, идеално 30 минути пред оброк. Д-р Џарвис додава: „Ако имате киселина, а не лошо варење, која обично е полоша доцна навечер кога одите на спиење, омепразолот можете да го земете половина час пред вечерата или на празен стомак, така што ќе имате максимални нивоа во вашиот систем кога одите на спиење и киселината ќе биде потисната.“

Лековите за тироидна жлезда, како што е левотироксинот, исто така, секогаш треба да се земаат на празен стомак, по можност во исто време секој ден. Студиите покажуваат дека телото го апсорбира лекот многу поефикасно пред јадење, додека земањето со храна може да ја намали неговата биорасположивост до 60 проценти.

Со оброк

Додека некои лекови бараат празен желудник, други можат сериозно да ја оштетат слузницата на желудникот ако се земат без храна, зголемувајќи го ризикот од чир, откажување на црниот дроб и оштетување на бубрезите. Ибупрофенот, кој милиони луѓе го користат секојдневно за сè, од главоболка до треска, е безбеден ако се зема правилно. Сепак, рутинската употреба на овој лек против болки на празен стомак може да предизвика трајни оштетувања.

Опасноста од ибупрофен и други нестероидни лекови кои делуваат противвоспалително, лежи во начинот на кој телото ги обработува, што може да ја иритира желудочната слузница. „Во некои случаи, ова може да доведе до перитонитис“, предупредува д-р Дин Егит, општ лекар. Перитонитисот е инфекција на желудочната слузница која, доколку не се лекува, може да биде опасна по живот. Земањето одредени лекови со храна може да помогне и во намалувањето на несаканите ефекти како што се гадење, вртоглавица и стомачни тегоби.

По вечера или пред спиење

Некои истражувања сугерираат дека одредени статини со кратко дејство, како што е ловастатин, кои се користат за намалување на високиот холестерол, најдобро е да се земаат навечер. Високиот холестерол предизвикува насобирање масни наслаги во артериите и, доколку не се лекува, го зголемува ризикот од срцев удар и мозочен удар. Земањето на овие лекови во погрешно време може да ги направи речиси неефикасни.

Причината е што поголем дел од холестеролот во телото се произведува во црниот дроб ноќе. Затоа, земањето статини навечер го подобрува нивниот ефект. Сепак, статините со долго дејство, како што е аторвастатинот (Липитор), имаат полуживот до 19 часа, што значи дека пациентите можат да го изберат времето од денот кое најдобро им одговара.

Лековите за крвен притисок, како што се бета-блокаторите и АЦЕ инхибиторите, се најчесто препишувани лекови. Истражувачите на Универзитетот во Данди неодамна открија дека хронотипот на една личност, определен според времето кога се будат и си легнуваат, влијае на нивната ефикасност. Сепак, некои пациенти може да почувствуваат вртоглавица по првата доза бидејќи лековите како АЦЕ инхибиторите ги опуштаат крвните садови. Затоа обично се препорачува да се земе првата доза пред спиење. Слично на тоа, бета-блокаторите можат да предизвикаат вртоглавица бидејќи го забавуваат срцевиот ритам, па затоа лекарите често препорачуваат земање на првата доза пред спиење. Слично на тоа, бета-блокаторите можат да предизвикаат вртоглавица бидејќи го забавуваат срцевиот ритам, па затоа лекарите често препорачуваат започнување на терапијата навечер.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Рецепти

„Гответе со Дракче“ - Пица без месење тесто

Во вторник (16.06.2026) во емисијата гостин ни бeше Роберт Митров и Никола Ѓеоргиев

„Гответе со Дракче“ - Пица без месење тесто

Состојки за денешниот рецепт:

170 гр. брашно

250 мл. јогурт

1 јајце

1 лажиче сол

1 лажиче шеќер

2 лажици масло

1 прашок за пециво

За фил:

200 гр. кашкавал

200 гр. шунка или кулен

100 гр. печурки

оригано и сусам

Погледнете како се подготвува овој рецепт:

YouTube video

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Македонија

Денеска на пладне ќе има прекин на системот „Мој ДДВ“

Денеска  на пладне ќе има прекин на системот „Мој ДДВ“, информираат од Управата за јавни приходи. Прекинот во работата, додаваат од УЈП, е поради планирани активности за унапредување на ИТ-инфраструктурата на управата.

Денеска на пладне ќе има прекин на системот „Мој ДДВ“

„Недостапноста е поради миграција на системот на нова инфраструктура со цел обезбедување поголема сигурност и достапност на услугата“,велат од УЈП. Оттаму додаваат дека системот ќе биде повторно ставен во функција по завршување на активностите.

Тагови: Мој ДДВ

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Македонија

ДЗР: Наплатените придонеси не се доволни за покривање на дефицитот во пензискиот систем на државата

Објавен Конечен ревизорски извештај ДЗР - Фонд на пензиското и инвалидското осигурување на Република Македонија за 2024 година.

ДЗР: Наплатените придонеси не се доволни за покривање на дефицитот во пензискиот систем на државата

Зголемените приходи не се доволни за покривање на дефицитот за исплата на пензиите во 2024 година, поради што се вршат трансфери од Буџетот на државата кои учествуваат со 36,71% во вкупните приходи на Фондот Државниот завод за ревизија изврши ревизија на финансиските извештаи заедно со ревизија на усогласеност на Фондот на пензиското и инвалидското осигурување на Македонија (Фондот) за 2024 година.

Со извршената ревизија за 2024 година изразено е неповолно мислење за вистинито и објективно прикажување на финансиската состојба и резултатите од финансиските активности, како и за усогласеноста на финансиските трансакции со релевантната законска регулатива, упатства и воспоставените политики. Со спроведената ревизија ревизорите меѓу другото утврдија: Приходите од наплатен придонес за ПИО1 во 2024 година се зголемени за 14% во однос на претходната 2023 година2 и изнесуваат 71.435.601 илјади денари со учество од 61,74% во вкупно остварените приходи. Оствареното зголемување на приходите во 2024 година и понатаму не е доволно за покривање на расходите за пензии кои исто така секоја година бележат раст и во 2024 година изнесуваат 90.277.241 илјади денари.

Трендот на движење на учеството на трансферираните средства од Буџетот на Република Македонија во вкупните приходи во периодот од 2014 до 2024 година е прикажан на следниот графикон:

Графиконот укажува дека процентот на средствата кои се одвојуваат од Буџетот на државата до 2018 година континуирано се зголемува, за да од 2019 година бележи тренд на намалување. Во 2024 година учеството на трансферираните средства од Буџетот на државата учествува со 36,71% и бележи зголемување од 4,14 % во однос на 2023 година.

Врз основа на податоците од матичната евиденција на Фондот со состојба декември 2024 година, бројот на осигурениците изнесува 556.294 лица додека бројот на пензионери изнесува 343.048 лица односно соодносот пензионери/осигуреници на крајот од 2024 година изнесува 1:1,63 и истиот бележи намалување во однос на 2023 година кога изнесувал 1:1,70.

Ревизијата укажува на слабости во начинот на пресметката и навремената уплата на придонесите за осигурениците во вториот пензиски столб. Иако Фондот ги изготвува пресметките и ги доставува до надлежното министерство во законски утврдениот рок, средствата не се трансферираат навремено, при што во 2024 година доцнењето изнесува во просек околу два месеца. Заклучно со 27.02.2026 година, утврден е долг од 2.592.918 илјади денари по основ на нераспределени придонеси кон приватните пензиски друштва.

Ревизијата утврди дека Фондот не врши навремена уплата на придонесите и за здравствено осигурување на пензионерите кон Фондот за здравствено осигурување на Република Македонија, иако има законска обврска за тоа. Во 2024 и 2025 година исплатите се вршени со задоцнување од неколку месеци, при што до 28.02.2026 година придонесите се исплатуваат со доцнење од осум месеци. Вкупната неисплатена обврска за периодот од јуни 2025 до јануари 2026 година изнесува 8.415.865 илјади денари односно 136.400.000 евра. Оваа состојба овозможува пензионерите да користат здравствени услуги без навремено уплатени придонеси, што негативно влијае и врз ликвидноста на Фондот за здравствено осигурување на Република Македонија.

Фондот во континуитет се соочува со недостиг на кадровски капацитети на стручен и обучен кадар во секторите клучни за дејноста, подрачните единици, во Секторот за ИТ и во одделението за внатрешна ревизија, што значително влијае на квалитетот на извршувањето на дејноста и работењето на Фондот.

Во делот на административното работење на Фондот утврдени се одредени надминувања на утврдените слабости од минатаите години но во периодот предмет на ревизија, 2024 година, ревизијата утврди дека:

- не е извршено евидентирање на движниот и недвижен имот во деловните книги на постојаните средства добиени по основ на стечајни постапки за кои Фондот има сопственост или пренесено право на користење;

- пописот на земјиштето е нецелосно спроведен и не е воспоставена целосна сметководствена евиденција на истото; - пописот на дел од побарувањата е извршен без утврдување на правниот основ и застареност;

- Фондот не располага со целосни податоци за вкупно наплатените средства од акцизи од Буџетот и за основот за повлекување на средства од сметката од страна на надлежното министерство што влијае на потврдување на точноста и целосноста на наплатените приходи по овој основ;

- одредени слабости во начинот на издавање на деловниот простор под закуп;

- на сметката за уплата и распределба на придонеси, на крајот на секоја година остануваат парични средства кои не се користат за исплата на пензии;

-слабости во спроведувањето на дел од постапките и реализацијата на договорите за јавни набавки;

- слабости во начинот на доделување и исполнетоста на условите за сместување во становите при домовите за живеење на корисниците на пензија со кои стопанисува Фондот.

Во делот на останати прашања известуваме за не усогласеноста на Законот за ПИО со Законот за административни службеници во начинот на пресметка на платите на вработените.

За надминување на утврдените состојби дадени се препораки по кои надлежните органи имаат обврска да постапат.

Тагови: ДЗР

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

притисни ентер