Кога паднаа првите бомби кон крајот на февруари, кинеското раководство се соочи со можноста за пад на уште еден пријателски режим, но денес ситуацијата е обратна: Техеран преживеа, а војната, според општото мислење, ги разоткри границите на американската моќ. Во меѓувреме, дипломатското влијание на Кина порасна, таа се позиционираше како застапник на мирот и дури доби пофалби од американскиот претседател Доналд Трамп, додека благодарение на своите стратешки резерви на нафта и свртувањето кон зелените технологии, ја преброди енергетската криза подобро од многу свои соседи, според анализата на CNN.

Дипломатска игра и пофалби од Вашингтон

Кинеското Министерство за надворешни работи оваа недела го поздрави објавувањето на договорот меѓу САД и Иран, а портпаролот рече дека Пекинг е „подготвен“ да игра активна улога во „враќањето на мирот и спокојството“ на Блискиот Исток. На прашањето дали Кина одиграла улога во посредувањето во договорот, портпаролот Лин Џиан не потврди никаква конкретна улога, но ги истакна „неуморните“ напори на Пекинг за завршување на војната, вклучително и мировниот предлог од четири точки објавен од лидерот Си Џинпинг во април. Пофалбите не дојдоа само од Пекинг.

„Сакам да им се заблагодарам на Кина и на претседателот Си... тој остана неутрален, целосно неутрален и го ценам тоа“, рече Трамп на прес-конференција на самитот на Г7 во Франција во среда, истакнувајќи дека кинескиот лидер не ја користел поморската моќ на својата земја за да ја пркоси американската блокада на иранските пристаништа. „Тие не го сторија тоа. Претседателот Си ми помогна. Тој се обиде да помогне и мислам дека веројатно придонесе за решението“, додаде Трамп.

Предупредувачки балансирачки чин

Кина водеше претпазлива дипломатска политика во текот на целиот конфликт. Ги осуди нападите на САД и Израел врз Иран и, спротивно на санкциите на САД, продолжи да купува иранска нафта. Во исто време, одржуваше отворена комуникација со сите страни. Како што се одвиваше конфликтот, голем број странски лидери го посетија Пекинг - вклучувајќи го Трамп минатиот месец, иранскиот министер за надворешни работи Абас Арагчи неколку дена претходно и лидерите на Пакистан, клучен посредник во конфликтот. Во раните фази од преговорите, Техеран побара кинеска поддршка како гарант на мировниот договор, но Пекинг не покажа интерес да преземе таква формална и потенцијално проблематична улога.

Во среда, највисокиот кинески дипломат Ванг Ји разговараше со Арагчи по телефон и повика навигацијата во Ормутскиот теснец да биде „соодветно решена“. „Зората на мирот осамна. Сега е клучно сите страни навистина да ги спроведат своите обврски и да го отстранат мешањето од сите страни“, рече Ванг. Не е јасно дали и до кој степен Пекинг го искористи своето дипломатско влијание во неформалните разговори што доведоа до меморандумот за разбирање, потпишан во среда, со кој започнува 60-дневен период за преговори за конечните услови на договорот. Но, за Пекинг, овие јавни посети ја зајакнаа пораката дека додека другите водат војна, тој е одговорна глобална сила и посредник.

Дебата за американскиот „Суецки момент“

Додека двете страни влегуваат во следната фаза од преговорите, набљудувачите внимателно анализираат што точно добија САД од конфликтот што предизвика голем глобален економски данок. Во Кина, каде што спротивставувањето на светскиот поредок доминиран од САД е камен-темелник на надворешната политика, аналитичарите дебатираат како конфликтот влијаел врз позицијата на САД на глобалната сцена. Некои се прашуваат дали конфликтот претставува таканаречен „Суецки момент“ за САД, осврнувајќи се на губењето на британската контрола врз Суецкиот канал во 1950-тите, што се смета за индикација за меѓународниот пад на Велика Британија и нејзиното засенување од САД.

„Дали сцената што фрли сенка врз Британската империја за време на Суецката криза се повторува за САД во Ормутскиот теснец?“, праша Сун Деганг, директор на Центарот за студии за Блискиот Исток на Универзитетот Фудан во Шангај, во коментар објавен во вторник во кинескиот државен весник „Глобал тајмс“. „Од крајот на Студената војна, САД станаа „единствена суперсила“ во светот“, рече Сун. Сепак, овој пат „американската воена моќ не се покажа како толку огромна како што замислуваше Вашингтон“, додека отсуството на клучни сојузници е знак дека „глобалниот систем на сојузи предводен од САД покажува сè повеќе знаци на поделба“, напиша тој.

Иако беше дискутирано на Запад, во Кина имаше и ставови дека Пекинг профитираше од војната предводена од Вашингтон. „Кина нема интерес да го носи „ореолот на победата“ во далечната блискоисточна војна“, напиша политичкиот коментатор Ху Сиџин на социјалната мрежа Веибо претходно оваа недела. Сепак, додаде тој, конфликтот влијаеше на перцепцијата на светот за Кина, покажувајќи го успехот на нејзиното „стратешко планирање“ во справувањето со енергетските шокови и привлечноста на нејзиниот мирен „пат на развој“. Војната, исто така, „значително го намали“ целокупното одвраќање на САД во однос на Тајван, напиша Ху, истакнувајќи дека ги покажа ограничувањата на американските залихи на муниција и неможноста да се формира западна коалиција дури и против изолиран непријател како Иран. „Каква моќ можат да користат САД за да ги убедат своите сојузници во Европа да се спротивстават на Кина за американските интереси?“, напиша Ху.

Идната улога на Кина

Отворено прашање е како Кина ќе одговори на она што го смета за ослабен САД. Пекинг долго време се залага за „мултиполарен свет“ и веројатно ќе го искористи конфликтот за да се залага за крај на безбедносната средина доминирана од САД и нивните сојузници. Сепак, за време на војната, Пекинг се обиде внимателно да управува со своите интереси, наместо да преземе водечка улога или отворено да заземе страна. Иако реторички го поддржуваше долгогодишниот партнер Иран, Кина беше умерена во своите критики кон САД и одржуваше контакти со земјите од Заливот кои беа нападнати од Иран.

Се верува дека Пекинг го охрабрил Техеран да преговара со Вашингтон, дури и кога кинеските компании, според американската влада, ја поддржувале набавката на оружје за Техеран, што Пекинг редовно го негира. Фактот дека Си успеа да го угости Трамп на пријателска средба минатиот месец, и покрај сето ова и задржувањето на позицијата на најголем купувач на иранска нафта, е доказ за влијанието на Пекинг и неговото внимателно калибрирано балансирање. Но, набљудувачите во Кина велат дека потенцијалниот „Суецки момент“ за САД не значи дека Кина автоматски го презема врвот на светскиот поредок, а кинеските претставници долго време тврдат дека Пекинг не сака да биде суперсила по примерот на САД.

„САД остануваат најмоќниот надворешен актер на Блискиот Исток. Она што се промени е дека нивната доминација сега наметнува многу поголеми политички, воени, економски и репутациски трошоци“, изјави за Си-Ен-Ен Сун Ченгхао, соработник во Центарот за меѓународна безбедност и стратегија на Универзитетот Цингхуа во Пекинг. Конфликтот, рече тој, би можел да го направи кинескиот поглед на светот, кој нагласува суверенитет, немешање и безбедност ориентирана кон развој, попривлечен за многу земји. „Но, кредибилитетот не се гради само врз критика на американските потези; тој зависи и од тоа дали Кина може да обезбеди практични дипломатски решенија, да ја заштити енергетската стабилност и да помогне во создавањето услови за деескалација.“

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.