Поранешни припадници на британските специјални сили го прекинаа долгогодишното молчење и за програмата на Би-Би-Си Панорама ги открија своите сведоштва за воените злосторства што, според нивните тврдења, ги извршиле нивните колеги во Ирак и Авганистан.

Давајќи ги своите сведоштва јавно за прв пат, ветераните опишаа како членовите на САС убивале „невооружени луѓе додека спиеле и егзекутирале врзани заробеници, вклучувајќи и деца“.

„Му ги врзаа рацете на едно момче и го убија. Очигледно беше дете, ни приближно на возраст за борба“, се присети еден ветеран кој служел во Авганистан во САС.

Убивањето затвореници „стана рутина“, рече ветеранот.

„Тие би претресле некого, би му ги врзале рацете, а потоа би го застрелале“, по што би ги сечеле пластичните лисици што ги користеле за да ги врзат и би „поставиле пиштол“ до телото, рече тој.

Новото сведочење содржи наводи за воени злосторства извршени во текот на повеќе од една деценија, многу подолго од трите години што моментално ги опфаќа јавната истрага што се спроведува во Обединетото Кралство.

За прв пат, членови на SBS (Специјална служба за чамци), елитна единица на Кралската морнарица, се вмешани во најсериозните обвиненија, за егзекуции на невооружени и ранети луѓе.

Ветеран кој служел во SBS рекол дека некои војници покажувале „менталитет на толпа“, опишувајќи го нивното однесување за време на операциите како „варварско“.

„Ги видов најтивките момци како се менуваат, покажуваат сериозни психопатски црти. Тие беа беззаконици. Се чувствуваа како да се недопирливи.“

Специјалците беа распоредени во Авганистан со задача да ги заштитат британските трупи од талибанските борци и бомбаши. Конфликтот беше исклучително смртоносен за припадниците на британските вооружени сили, со 457 мртви и илјадници ранети.

Кога Би-Би-Си го праша за новите докази, Министерството за одбрана рече дека е „целосно посветено“ на поддршка на јавна истрага за наводните воени злосторства и ги повикува сите ветерани со релевантни информации да се јават. Исто така, се вели дека „не е соодветно Министерството да коментира наводи“ што може да бидат предмет на истрага.

Психотични убијци во единицата

Овие искази на очевидци претставуваат најдетален јавен исказ за убиствата досега, даден од поранешни припадници на Британските специјални сили (UKSF), чадор структура што ги вклучува САС, СБС и неколку помошни единици.

Сведоштвата на повеќе од 30 лица кои служеле во или со безбедносните сили на Велика Британија следат по години известување на Би-Би-Си Панорама за наводи за вонсудски егзекуции извршени од страна на САС.

„Панорама“ исто така за прв пат открива дека тогашниот премиер Дејвид Камерон бил постојано предупредуван за време на неговиот мандат дека британските специјални сили убиваат цивили во Авганистан.

Зборувајќи под услов на анонимност поради непишаниот кодекс на молчење што ги опкружува операциите на специјалните сили, очевидци рекоа дека законите на војувањето рутински и свесно ги кршеле најелитните единици на британската војска за време на операциите во Ирак и Авганистан.

Овие закони јасно дефинираат дека поединци можат да бидат намерно убиени само ако претставуваат директна закана за животот на британските војници или други лица. Сепак, наводно, членовите на САС и СБС си создале свои правила.

„Доколку некоја цел се појавеше два или три пати на списокот, влегувавме со намера да ја убиеме, но немаше обид да ја уапсиме“, рече еден ветеран од САС, осврнувајќи се на лицата кои претходно биле уапсени, испрашувани, а потоа ослободени.

„Понекогаш го проверувавме идентитетот на целта, ја потврдувавме нејзината идентификација, а потоа пукавме во неа. Често целата единица едноставно влегуваше и ги убиваше сите мажи што ги наоѓаа таму“, рече тој.

Еден сведок кој служел во САС рекол дека убивањето може да стане „зависно“ и дека некои членови на елитната единица биле „опиени од чувството“ во Авганистан. „Имаше многу психотични убијци“, изјави тој.

„Во некои операции, единицата влегуваше во објекти слични на пансиони и ги убиваше сите внатре“, рече тој. „Ќе влезат внатре и ќе пукаат во секој што спие. Не е оправдано да се убиваат луѓе додека спијат“.

Ветеран кој служел во SBS изјави за Би-Би-Си дека по освојувањето на одредена област, диверзантските групи се движеле да ја исчистат областа, пукајќи во секој што ќе го наишле, проверувајќи ги телата и убивајќи ги оние што биле живи. „Беше очекувано, не беше скриено. Сите знаеја“, рече тој.

Намерното убивање на ранети лица кои не претставуваат закана е јасно кршење на меѓународното право. Но, ветеран од SBS изјави дека ранетите луѓе рутински биле убивани. Тој опиша една операција за време на која болничар се обидувал да се грижи за лице кое било рането, но сè уште дише.

„Потоа дојде еден од нашите луѓе. Се слушна истрел. Беше застрелан од блиску, право во главата“, рече тој.

Убиствата беа „целосно непотребни“, додаде еден ветеран. „Ова не беа убиства од милост. Ова е убиство.“

Според сведоштвата, помладите членови на напаѓачките тимови добиле наредба од поискусните оперативци на САС да ги елиминираат машките затвореници, користејќи фрази како што се: „тој нема да се врати во базата со нас“ или „погрижете се овој затвореник да не ја напушти целта“.

Затворениците биле луѓе кои се предале, кои веќе биле претресени од специјалните сили и кои најчесто биле врзувани со лисици. Британското и меѓународното право строго забрануваат намерно убивање на невооружени цивили или воени затвореници.

Еден поранешен оперативец на САС опиша како дознал за операција во Ирак за време на која едно лице било погубено.

„Колку што можев да видам, беше прилично јасно дека тој не претставуваше никаква закана, не беше вооружен. Тоа е срамно. Нема ни трошка професионализам во тоа“, рече поранешниот оперативец.

Тој додаде дека убиството никогаш не било правилно истражено. Според него, проблемот започнал долго пред единицата да биде префрлена во Авганистан и дека високите команданти знаеле за тоа.

Сведоштвата, како и новите видео снимки добиени од Би-Би-Си од операциите на САС во Ирак во 2006 година, ги потврдуваат претходните извештаи на Панорама дека ескадрилите на САС броеле убиства за да се натпреваруваат едни со други.

Извори велат дека некои членови на САС воделе свои евиденции за убиства и дека еден оперативец лично убил десетици луѓе за време на само шестмесечната посета на Авганистан.

„Изгледаше како да се обидува да заработи пари на секоја операција, секоја вечер кога некој ќе биде убиен“, рече поранешен колега. Оперативецот беше „озлогласен во ескадрилата, искрено изгледаше како психопат“, додаде колегата.

Во еден инцидент, кој, според изворите, станал озлогласен во рамките на САС, оперативец наводно му го пресекол грлото на ранет Авганистанец откако му рекол на офицер да не пука повеќе во него. Тоа беше „затоа што сакаше лично да го доврши со нож“, рече друг поранешен колега. „Тој сакаше, знаете, да го „крсти“ својот нож во крв.“

Ex-UK Special Forces break silence on 'war crimes' by colleagues https://t.co/MTghwyWuiT

— BBC News (UK) (@BBCNews) May 12, 2025

Според сведоштвата, знаењето за наводните злосторства не било ограничено само на мали тимови или индивидуални ескадрили. Во рамките на командната структура на британските специјални сили, „сите знаеја“ што се случува, рече еден ветеран.

„Не ја преземам одговорноста од поединци, но сите знаеја“, рече еден ветеран. „Имаше имплицитно одобрување на она што се случуваше“.

За да избегнат доведување во прашање на убиствата, очевидци рекоа дека членовите на САС и СБС ставале таканаречено „оружје за фрлање“ врз телата на убиените, за да изгледа како да се вооружени на фотографиите што специјалните сили редовно ги правеле на местото на настанот.

„Имаше лажна граната што ја носеа со себе до целта, не можеше да експлодира“, рече поранешниот оперативец на САС.

Друг ветеран рекол дека оперативците носеле пушки АК-47 со склопливи кундаци бидејќи полесно се вклопувале во ранец и „полесно се носеле до целта и се поставувале до телото“.

Извештаите беа фикција

Според сведочењата, службените лица потоа помогнале во фалсификувањето на извештаите за операциите за да избегнат истрага за дејствијата на напаѓачките тимови на терен.

„Разбравме како да пишуваме извештаи за сериозни инциденти за да не предизвикаме истрага на воената полиција“, рече еден од ветераните.

„Ако изгледаше дека пукањето можеби го прекршило воениот кодекс, ќе добиете повик од правен советник или еден од командантите. Тие ќе ве земат и ќе ви помогнат да го разјасните јазикот. „Се сеќавате ли дека некој направил ненадејно движење?“ „Ах, да, сега се сетив.“ Нешто слично на тоа. Беше вградено во начинот на кој работевме.“

Извештаите беа фикција, рече друг ветеран од УКСФ. Разузнавачки офицер кој работи во SBS опиша извештаи дека биле фатени во престрелка, додека фотографиите покажуваат тела со „повеќе јасни истрели во главата“.

Фалсификуваните документи можеби помогнале да се спречи истрагата на Кралската воена полиција, но операциите на британските специјални сили предизвикаа длабока загриженост кај авганистанските команданти и авганистанските владини претставници.

Дејвид Камерон, кој го посети Авганистан седум пати како премиер помеѓу јуни 2010 и ноември 2013 година, постојано беше запознаен со загриженоста од страна на авганистанскиот претседател Хамид Карзаи во периодот што сега е предмет на јавна истрага на САС, според неколку лица кои присуствувале на состаноците.

„Претседателот Карзаи постојано, повеќе пати, го покренуваше ова прашање“, рече поранешниот авганистански советник за национална безбедност, д-р Рангин Дадфар Спанта, за Панорама.

Тој додаде дека Камерон може да биде сигурен дека постојат тврдења дека цивили, вклучувајќи деца, биле убиени за време на операциите спроведени од британските специјални сили.

Авганистанскиот претседател беше „толку доследен во своите поплаки за ноќните напади, цивилните жртви и притворањата што немаше висок западен дипломат или воен лидер кој би можел да го пропушти фактот дека тоа е голема иритација за него“, рече генералот Даглас Лут, поранешен американски амбасадор во НАТО.

Генералот Лут рече дека би било „крајно невообичаено да има тврдење против британските сили за кое британскиот команден ланец не бил свесен“.

Портпаролот на лордот Камерон изјави дека „колку што лордот Камерон може да се сети“ прашањата што ги покренал претседателот Карзаи се однесуваат на силите на НАТО воопшто и дека „немало конкретни инциденти во кои биле вклучени британските специјални сили“.

Портпаролот, исто така, рече дека е „правилно да се почекаат официјалните наоди од истрагата“, додавајќи дека „секоја сугестија дека лордот Камерон бил соучесник во прикривањето на обвинувањата за сериозни кривични дела е целосна бесмислица“.

За разлика од многу други земји, вклучувајќи ги САД и Франција, Велика Британија нема парламентарен надзор над своите елитни полкови на специјалните сили. Стратешката одговорност за нивните постапки на крајот паѓа на премиерот, заедно со министерот за одбрана и началникот на специјалните сили.

Брус Хаулер, поранешен директор на јавните обвинителства во службите, одговорен за обвинение и гонење на лицата што служат во вооружените сили, рече дека се надева оти јавна истрага ќе испита до кој степен Лорд Камерон има знаење за наводни цивилни жртви во операциите на британските специјални сили.

„Треба да знаете до каде стигнала гниењето“, рече Хаулдер.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.