Иако христијанството денес е поделено на три главни гранки и илјадници подгранки (заедници, секти, култови), сите тие сè уште го делат верувањето дека Исус буквално воскреснал од гробот - и дека тоа еден ден ќе им се случи на верниците. Сепак, во времето на раното христијанство немало едногласност по ова прашање, за што сведочат многу стари ракописи, како и самиот Нов завет.

Сомнежите на апостолите

Евангелијата јасно ни кажуваат дека самите апостоли не верувале кога слушнале од Марија Магдалена дека Исус воскреснал од гробот. Всушност, оригиналниот крај на Евангелието според Марко (16:8) вели дека дури и жените кои први го виделе празниот гроб (во оваа верзија, покрај Марија Магдалена има уште две жени) биле збунети и никому ништо не му кажале, бидејќи не знаеле што да мислат.

Подоцнежното продолжение на Марко контрадикторно вели дека Исус ѝ се појавил само на Марија, која потоа побрзала да им ја соопшти веста на апостолите, но тие не ѝ верувале. Потоа им се јавил на уште двајца ученици, но повторно наишле на скепса од страна на апостолите. Тие поверувале дури кога самиот Исус дошол кај нив (16:14).

Слични мотиви можете да најдете и во другите евангелија - апостолите на почетокот биле скептични, но потоа сепак поверувале.

Имајте на ум дека Марко пишувал околу 70 година од нашата ера, Матеј и Лука околу десет години подоцна, а Јован некаде кон крајот на првиот век. Сите тие пишувале за своите читатели и индикативно е дека се занимаваат со проблемот на сомнежот во веста за воскресението на Исус.

Евангелијата на некој начин ја одразуваат и ситуацијата во раната Црква, тие одговараат на прашањата што ги поставувале христијаните од тоа време и очигледно е дека меѓу раните читатели (или слушатели, бидејќи повеќето од нив биле неписмени) имало и такви кои се сомневале во воскресението. Сите четири канонски евангелисти отприлика го кажуваат истото: апостолите исто така се сомневале, но на крајот се увериле.

Еретици од Новиот Завет

Дека темата за воскресението била вистински проблем во раната Црква, сведочи и Првото послание на Павле до Коринтјаните, напишано добри две децении пред Марко. Таму апостолот јавно ги осудува оние кои велат дека нема воскресение на мртвите (15:12).

Се чини дека одредена група христијани во Коринт не го негирале воскресението на Исус, но идејата дека верниците еден ден ќе воскреснат од мртвите. Можеме само да претпоставиме каква точно била нивната теологија, тие веројатно ја прифатиле бесмртноста на душата, па воскресението им се чинело непотребно. Имајте на ум дека овие неименувани верници не ги читале Евангелијата, бидејќи, како што реков, тие сè уште не биле напишани. Тие го слушале Петар, браќата на Исус и некои други неименувани мисионери, а ние немаме јасен запис за тоа што всушност говореле.

Уште поголема мистерија се извесни Именеј и Филет споменати во Второ послание на Светиот Апостол Павле до Тимотеја 2:17-18, текст напишан децении по Павле (авторот лажно се идентификува како Павле). Двајцата наводно тврделе „дека воскресението веќе се случило“ - најверојатно мислејќи на ветеното воскресение на верниците. И што мислеле за воскресението на Исус, дали тоа било буквално?

Различни христијани

Ова нè запознава со приказната за различните христијани, за кои со право претпоставуваме дека постојат практично од почетокот на самата Црква. Тие обично се нарекуваат гностици и според некоја утврдена класификација се сместуваат само во вториот век, иако наоѓаме индикации дека имало такви кои се фалеле со своето знаење (gnosis) во веќе споменатото Прво послание до Коринтјани (8:1). Тие не се нарекувале себеси гностици, ниту пак биле всушност посебна организација, туку биле различни и многубројни христијански групи од самата рана Црква. Ако би ги прашале како се нарекуваат, некои можеби би го употребиле називот духовни (Павле ги критикува „духовните“ во Првото послание до Коринтјани 2), просветлени и така натаму, но првенствено се сметале себеси за христијани.

Бидејќи не биле посебна организација, тие немале унифицирано тело на верувања. Исто како што раната Црква немала единствен корпус на верувања. Сепак, се чини дека голем број од нив го разбирале воскресението првенствено во духовна смисла - исто како претходно споменатите Именеј и Филет.

Верниот Тома

Сите ја знаете приказната за „Неверниот Тома“ од Евангелието по Јован (20:24-29). Но, токму едно од евангелијата што не влегло во канонот на Новиот завет се нарекува Евангелие по Тома. Не сакам да кажам дека всушност го напишал Исусовиот ученик Тома - исто како што Марко, Матеј и Јован не ги напишале Евангелијата именувани по нив. Пишувањето обично се сместува во средината на вториот век и ни ги носи само Исусовите изреки, без никакви настани. Вредните истражувачи забележале дека некои од овие изјави веројатно се постари од оние што ги наоѓаме во канонските евангелија и дека тие би можеле да бидат зборовите на Исус во нивната најоригинална форма.

Значи, иако Тома не бил современик на Исус, нему традициите за Исус му биле познати барем толку како и на оние што имале среќа нивните Евангелија да влезат во канонот и да се продадат во милијарда примероци.

Евангелието по Тома не го споменува натприродното раѓање на Исус, ниту неговите чуда, смртта и воскресението. Основната идеја на списите е дека бесмртноста се стекнува со разбирање на зборовите на Исус (логион 1), дека Царството е веќе насекаде, но многумина не го гледаат (113) и дека оној што ќе ја запознае вистината станува Исус (108). Познавањето на вистината значи бесмртност, овде и сега, исто како што Царството е веќе овде и сега. Јасно е дека во овој контекст нема очекување на иднината и воскресението од мртвите - исто како што е јасно дека само зборовите на Исус се важни, а не некаков чин на воскреснување од гробот. Идеите на непознатите Именеј и Филет се сосема компатибилни со она што го наоѓаме кај Тома - оној што ја разбрал вистината веќе воскреснал.

Лажни христијани?

Секако, многумина на ова ќе одмавнат со рака и ќе кажат дека Тома и сличните нему не биле вистински христијани. Таквата теза стана официјална откако Црквата дојде на власт во Рим. Точно, немало вистински прогони на гностичките верници, но списите престанале да се препишуваат или едноставно биле запалени, а Црквата строго ги дефинирала своите верувања и во подоцнежните векови ги прогонувала сите оние движења (како што се богомилите, катарите и слични) кои на еден или друг начин ги продолжувале традициите на едно поразлично христијанство.

Во канонот немало место за Тома и сличните на него, така што преку прашањето за буквалното воскреснување на Исус (во минатото) и верниците (во иднината) се дошло до веќе споменатото единство на сите христијани. А ова единство е условено од сложената историја на Црквата и составот на Новиот завет, а не од некакви убедливи докази.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.