Синдромот на исцрпеност, познат како “burnout“, најчесто се поврзува со возрасните кои се под голем притисок од работа. Но, и децата можат да страдаат од него. Долготрајниот стрес и претераните очекувања можат сериозно да влијаат на емоционалното и физичкото здравје, иако причините често кај децата се поразлични отколку кај возрасните. Според психологот д-р Патриша Брито проблемот е што децата честопати немаат зборови да опишат што им се случува, туку тоа го изразуваат преку однесувањето.

Истражувањата покажуваат дека исцрпеноста кај многу луѓе се јавува порано отколку што се сметаше претходно. Студија од 2025 година на агенцијата Talker Research покажа дека еден од четири Американци доживеал исцрпеност пред 30-годишна возраст, што го доведува во прашање вообичаеното верување дека најголемиот животен притисок доаѓа подоцна.

Исцрпеноста не ги заобиколува ни децата, а причините можат да бидат притисокот во училиште, грижата за оценките и испитите, додека кај други деца може да биде и стресот предизвикан од проблеми со пријателите, семејни тензии, влијанието на социјалните медиуми или пренатрпан распоред со премногу воннаставни активности.

Пет знаци што укажуваат дека детето е преоптоварено

Психологот истакнува пет знаци на кои родителите треба да обрнат внимание. Таа нагласува: „Еден лош ден сам по себе не е причина за загриженост. Меѓутоа, ако забележите неколку промени одеднаш или ако траат долго време, тоа е знак дека треба да реагирате.“

Зголемена раздразливост и емоционални реакции

Ако вообичаено мирно дете одеднаш стане раздразливо, плачливо или реагира бурно на ситници, ова може да биде знак дека нешто не е во ред.

„Кога се преоптоварени, на децата им е потешко да ги контролираат своите емоции и да се справат со секојдневните фрустрации. Може да ви се чини дека се тешки или претеруваат, но но всушност се исцрпени и не знаат како да се справат со сè што се очекува од нив“, објаснува Брито.

Губење на интерес за омилените активности

Важен знак може да биде и губењето интерес за активности во кои детето порано уживало, како што се спорт, дружење со пријателите или танцување. „Кога сме исцрпени, дури и работите во кои вообичаено уживаме можат да станат товар. Истото важи и за децата. Активноста во која порано уживале одеднаш станува само уште една обврска“, објаснува психологот.

Таа додава дека е нормално децата со тек на време на децата да им досади некое хоби, но ако детето генерално изгуби интерес за работите во кои порано уживало, тоа е знак на кој треба да се обрне внимание.

Постојани жалби дека е уморно

Исцрпеноста не влијае само на емоциите, туку влијае и на телото. „Вашето дете можеби спие доволно, но сепак се буди уморно, има проблеми со станувањето наутро или се жали дека е исцрпено во текот на денот“, вели Брито.

Хроничниот замор може да има многу можни причини и не треба веднаш да се поврзува со исцрпеност. Меѓутоа, ако се појави заедно со промени во расположението, однесувањето, проблеми со концентрација или мотивација, тоа е знак на кој треба да се обрне внимание.

Избегнување училиште и обврски

Не е невообичаено повремено да се избегнува училиштето или тренингот. Но, ако детето постојано одбива да оди на училиште или редовно се обидува да избегне друга одговорност, тоа може да биде знак за подлабок проблем.

Според Брито децата не секогаш имаат зборови или зрелост да кажат: „Преоптоварена сум и не можам да се справам со ова“. Наместо тоа, тие се обидуваат физички да се дистанцираат од она што им предизвикува стрес.“ Затоа, вели таа, „важно е да се пронајде причината, а не само да се фокусираме на однесувањето“.

Тешкотии со концентрација и спиење

Иако повремен стрес е нормален дел од животот, долготраен стрес може да влијае на концентрацијата, меморијата и контролата на емоции. „Она што може да изгледа како недостаток на напор или мотивација, всушност може да биде знак на ментална исцрпеност...“, „Одеднаш домашната задача може да трае многу подолго пред да се заврши, а детето може често да заборава, да биде расеано или да има тешкотија да се смири пред спиење“ – наведува психологот.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Одморот треба да нè наполни со енергија, но понекогаш враќањето дома предизвикува спротивен ефект. По неколку дена без аларм, обврски и строго испланиран распоред, враќањето на работа, училиште и на секојдневната рутина може да донесе замор, нервоза и чувство на празнина. Овој феномен често се нарекува „празнина по одморот“ и претставува реален пад на расположението по завршувањето на одморот. Некои луѓе доживуваат само благо нерасположение, додека други чувствуваат тегоба, разочарување, главоболка, исцрпеност, па дури и симптоми слични на настинка. Добрата вест е што таквата состојба обично поминува по неколку дена, пишува Psychology Today.

Покрај промена на околината, одморот ни дава простор да забавиме и да почнеме повеќе да размислуваме за сопствените потреби. Токму затоа враќањето дома може да биде непријатно: почнуваме да споредуваме како на патувањето сме биле опуштени и слободни, а дома се соочуваме со рокови, домашни работи и стрес. Оваа разлика може дополнително да го зголеми чувството на незадоволство.

Холандскиот психолог Ад Вингерхоетс проучувал феномен што го нарекол „болест од лежерност“. Кај некои луѓе, преминот од напорен работен ден кон одмор, или обратно, може да биде поврзан со главоболка, замор, вознемиреност и симптоми слични на грип. Идејата е дека по долг период на стрес, телото не преминува веднаш во целосно опуштена состојба. Промените во нивоата на хормони и невротрансмитери, исто така, може да играат улога. Пред одмор, честопати сме полни со адреналин и возбуда додека ги завршуваме нашите должности и се подготвуваме за патувањето, а потоа на телото му треба време да се смири. Слично се случува и кога се враќаме, кога телото повторно се прилагодува на темпото на секојдневниот живот. Допаминот, пак, како невротрансмитер поврзан со чувството на награда, мотивација и исчекување, новите места, патувањата, храната, активностите и самиот факт дека доаѓа нешто пријатно, стимулира чувства на задоволство. Кога се враќаме дома и сето тоа исчезнува, овој контраст може да се почувствува како остар пад.

Како да си помогнете?

Првиот чекор може да биде доста едноставен. Сетете се на добрите работи. Прегледувањето фотографии, разговорот за најдобрите моменти и потсетувањето на искуствата од патувањата може да го ублажите чувството дека доброто завршило. Исто така, добра идеја е да не се враќате дома буквално неколку часа пред првиот ден на работа. Доколку можете, корисно е да си одвоите барем еден ден за перење алишта, распакување, одмор и повторно воспоставување на ритамот на спиење. Оваа мал премин може да го направи враќањето помалку тешко.

Исто така, помага однапред да испланирате нешто пријатно за првата недела по одморот. Не мора да биде нешто големо, на пример, вечера со пријатели, кино, концерт, излет или мирно попладне со вашата омилена активност, може да ви даде чувство дека и после одморот имате на што да се радувате. Уште поважно, одморот можете да го искористите одморот како еден вид тест за сè она што ви недостасува во секојдневниот живот. Ако конечно сте се наспале доволно на одморот, можеби дома би требало да одвоите повеќе време за спиење. Ако уживавте во возењето велосипед, читањето или цртањето, можеби овие активности вреди да ги воведете во вашите викенди.

Тагата по одморот не мора да биде само знак дека одморот е завршен. Може да биде и потсетник дека ни треба повеќе одмор, забава, вежбање или време за себе во секојдневниот живот. Меѓутоа, ако депресијата, анксиозноста или исцрпеноста не исчезнат по неколку недели или сериозно се мешаат во секојдневното функционирање, добра идеја е да разговарате со психотерапевт.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Сè се случило пред неколку дена кога нејзиниот син отишол да си игра со пријател, и во туркање низ станот - буквално ја забодел раката во метална квака, толку многу што кваката била исцртана под кожата, објави Сан.

Мајката на детето, Натали Дејви (35), ја завршувала смената на работа кога забележала пропуштени повици од својот син, кога одговорила, сфатила дека на другиот крај од телефонот е вознемирениот пријател со кого нејзиниот син отишол да си игра. Тој рекол дека раката на Оли се заглавила во кваката и дека повикале брза помош.

Натали, која е фризерка, помислила дека децата претеруваат, а потоа ѝ испратиле слика од кваката што се исцртува под кожата на момчето.

На мајката веднаш ѝ се слошило.

Оли, нејзиниот син, рече дека момчињата трчале низ куќата кога некој ја треснал вратата и неговата рака случајно завршила на лошо место.

Додека Натали пристигнала, Оли бил заробен речиси еден час, додека болничарите и пожарникарите се обидувале да смислат најбезбедниот начин да го ослободат.

„Кога стигнав таму, болничарите и пожарникарите веќе беа таму, обидувајќи се да смислат како да го ослободат. Мораа да повикаат брза помош со хеликоптер за да го успијат.“

„Откако го успија, успеаја да го симнат од кваката со вадење на раката. Не можев да поднесам да гледам.“

Мајката вели дека момчето изгледало многу лошо кога таа пристигнала.

„Беше сиво во лицето и облеан во пот. Мислам дека беше во шок. Имаше болки, но не плачеше. Беше навистина храбар.“

„Бев шокиран, ми се слоши. Сè уште се чувствува нереално што нешто вакво можеше да се случи. Бев многу загрижен и ми олесна кога го пуштија.“

На крајот, Оли бил итно префрлен во Универзитетската болница. Лекарите првично се плашеа дека можеби сериозно ги оштетил тетивите, но на крајот се покажа дека сè што му требаше беше операција за чистење и зашивање на раната.

Натали е особено благодарна на пријателите на Оли, за кои вели дека биле „неверојатни“ и се грижеле за него додека чекале помош.

„Тие само се шегуваа. Тој отиде кон дневната соба и додека трчаше, раката му беше зад грб“, објасни таа.

Како се случи инцидентот?

„Некој ќе ја треснеше вратата, а тој не можеше доволно брзо да ја тргне раката. Ми рече дека на почетокот не сфатил што му се случило. Неговите пријатели беа одлични. Сите се грижеа за него“, рече неговата мајка.

По повредата, Оли првично чувствуваше малку слабост во раката, но сега е сосема добро.

„Понекогаш има мала болка околу раната, но се врати на својот нормален живот, вози велосипед и игра фудбал“, рече Натали.

Благодарна што несреќата не била посериозна, мајката решила да ја сподели приказната на својот син за да ги предупреди другите родители и деца за опасностите од трчање и играње во затворен простор.

„Мислев дека можеби скршил коска или претрпел многу посериозна повреда. Имал неверојатна среќа. Проблемот е трчањето и вратите. Не можете да верувате дека нешто такво може да се случи, но всушност може да му се случи на секого“, рекла Натали.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.