Македонија

Жбогар: Ниту една земја не е имуна на корупција, разликата е во политичката волја да се спречи тоа

Искушението да се вклучиме во корупција е исто во сите земји, разликата е во тоа дали постојат институции што ќе ја спречат корупцијата, дали имате законодавство, политичка волја, или доволно јавен притисок за да ја спречите.

Токму тука лежи разликата меѓу земјите. Затоа, најмногу зависи од политичката волја на владејачката елита, да се направи јавен притисок од страна на граѓанските организации или од организации што вршат мониторинг.

Ова денеска го изјави евроамбасадорот Самуел Жбогар на региналната конференција за состојбите во јавните набавки „Антикорупциски механизми и улогата на засегнатите страни", во организација на „Балкан тендер воч", коалиција на граѓански организации од државите на Западен Балкан.

Истакна дека јавните набавки се едно од првите поглавја во преговорите за членство со ЕУ и кога станува збор за набавките, инвестирањето во јавни проекти е од клучно значење за економскиот и социјалниот развој на секое општество, под услов парите на граѓаните да се вложуваат во инфраструктурни проекти што ним ќе им служат.

– Кога ќе прошетате низ Скопје ќе видите дека тоа беше случај во последните години. Тоа се однесува на училиштата, болниците, или пак изградба на брани. Овие проекти се со големи буџети и што подразбираат комплексни планови за нивна испорака. Но од друга страна, овие проекти, имајќи го предвид буџетот, обезбедуваат голем број можности за корупција. Оттука истрагите на СЈО даваат голем број примери за тоа како корупцијата била направена во рамки на јавни набавки, дека некои компании или фирми биле доделувани договори поради нивни блиски врски со партиите што се на власт, или како некои компании меѓусебе си ја договарале конкуренцијата, за да си го поделат „колачот", рече Жбогар.

Наведе дека една од последиците во корпуцијата во јавните набавки е зголемениот трошок за услугите и загуба на јавните средства во интерес на поединци, како и намалување на квалитетот во услугите.

Оцени дека недоволната доверба на граѓаните во институциите како последица на копруцпијата, го блокира целокупниот развој на општествата, наведувајќи го примерот со земјава, за тоа како лошата борба против корупцијата, како што рече, доведе до недоволна доверба и до политичка криза во земјата, што траеше долги години.

– Јавните набавки треба да бидат следени и мониторирани од граѓанските организации, и токму затоа нивната улога е многу важна. Во таа насока ЕК обезбедува поддршка на различни проекти и во исто време презентираше шест приоротетни области за подобрување на системот за јавни набавки – соодветно планирање на потребите и навремено истражување на пазарот за цените и достапноста, луѓето кои работат на јавни набавки да не бидат поврзани со политички партии, јавните набавки треба да се дигитализираат за полесно да се спречуваат злоупотребите, процесите да бидат потранспарентни и да бидат предмет на мониторинг од релеватните институции, а исто така и законот да ги заштити свиркачите кои укажуваат на корупција во институциите.

Министерот за финансии Драган Тевдовски рече дека во изминатата година и пол Министерството работело на ново законско решение што ќе соодвевствува со европската пракса и ќе обезбеди транспарентен и ефикасен систем за јавни набавки.

– Затоа изготвивме нов закон за јавни набавки, и исто така правевме дебати во кои го слушавме гласот на невладините организации а дел од нивните предлози беа преточени во решенија. Променети се многу работи во новиот закон, воведовме економски најповолна вредност, како критериум за доделување на договорите и на тој начин добиваме најдобра вредност за средствата што ги вложуваме, работиме и на подобрување на транспарентноста, тоа значи дека институциите се задолжени и пред законот да стапи во сила, да објавуваат повеќе елементи и податоци што се важни за јавните набавки, во целост мора да ги објават склучените договори и анекси на електронскиот систем за јавни набавки, а порано јавноста немаше увид во тоа, посочи тој.

Истакна дека со новиот закон се воведуваат и низа антикорупциски правила со кои ќе се спречи судирот на интереси при вршењето на јавни набавки, а законот ќе вкучува и повеќе можности за малите и средни претријатија во набавките, да ги штити подизведувачите, како и вработените кои учествуваат во договорот.

– Ако сакаме да одиме чекор напред треба да работиме целосно на обезбедување транспарентност бидејќи јавноста, граѓанските организации, медиумите се многу подобар контролор за тоа како се трошат парите на граѓаните што се собираат преку даноци, отколку некоја комисија или институција, и ако сакаме да одиме напред треба целосно и да ги отвориме податоците и да работиме на финансиската писменост, заклучи Тевдовски.

На конференцијата беше дистрибуиран и извештај за јавните набавки „Извештај во сенка – Јавните набавки во Македонија: меѓу старото и новото", изработен од Балкан тендер воч и Центарот за граѓански комуникации.

Во извештајот се наведува дека состојбата со јавните набавки во Македонија во 2018 се уште се наоѓа меѓу се уште важечкиот „стар" и многу критикуван Закон за јавни набавки и изработениот „нов" закон, што би требало да ги поправи работите, но се уште чека на усвојување во Собранието.

Податоците од Електронскиот систем за јавни набавки (ЕСЈН), владината он-лајн платформа преку која се спроведуваат јавните набавки, покажуваат рекорден пад од 35 отсто на вредноста на јавните набавки во Македонија во 2017, во однос на претходната година. Ако во 2016 достигнувале 962 милиони евра, во 2017 паднале на само 625 милиони евра и се намалиле за 337 милиони евра. Досега нема официјално објаснување за ова огромно намалување на вредноста на јавните набавки во 2017 – ниво, кое според досега расположливите податоци ќе се задржи и во 2018, се наведува во извештајот.

На конференцијата учествуваат релевантни чинители од државните институции, приватниот сектор, медиумите и граѓанските организации од Македонија, Србија, Босна и Херцеговина, Косово и Црна Гора. Конференцијата е дел од проектот финансиран од ЕУ чија цел е зголемување на влијанието на граѓанските организации од Западен Балкан врз антикорупциските политики и практики во јавните набавки преку искористување на процесот на европските интеграции како трансформативна агенда. /МИА

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Технологија

Германска ракета е лансирана во земјината орбита: Историски момент

Германскиот стартап „Исар Аероспек“ денес соопшти дека наскоро ќе ги прошири лансирањата на сателити, откако неговата ракета „Спектрум“ за прв пат беше лансирана во орбитата од вселенски центар во Норвешка.

Германскиот стартап „Исар Аероспек“ денес соопшти дека наскоро ќе ги прошири лансирањата на сателити, откако неговата ракета „Спектрум“ за прв пат беше лансирана во орбитата од вселенски центар во Норвешка, што претставува пресвртница во напорите на Европа да обезбеди независен пристап до вселената.

Беспилотната ракета „Спектрум“ стана првата комерцијална ракета што стигна до орбитата од континентална Европа, што е пробив за регион каде што неколку земји бараат упориште на брзорастечкиот пазар за лансирање сателити. „Способноста за лансирање во моментов е најголемото тесно грло во целата индустрија“, изјави за новинарите Даниел Мецлер, коосновач и извршен директор на „Исар“.

„Исар“ е приватна компанија и сè уште е добро финансирана, рече Мецлер, додавајќи дека излегувањето на берза во моментов „не е опција“. Германскиот канцелар Фридрих Мерц го поздрави лансирањето со изјава во која го нарече „почеток на нова ера“.

Мерц го посети местото за лансирање на „Исар“ во март и ги истакна напорите на Европа да воспостави поголема автономија, бидејќи глобалниот поредок, некогаш предводен од САД, се менува под водство на американскиот претседател Доналд Трамп.

Лансирањето беше извршено од норвешкиот космодром Андоја, а Спектрум носеше пет мали сателити и технолошки експеримент, објави Исар. Ракетата е дизајнирана за растечкиот пазар на мали и средни товари. „Независниот пристап на Европа кон вселената штотуку доби голем поттик“, напиша комесарот на ЕУ за одбрана и вселена Андриус Кубилиус на социјалната мрежа X.

Congrats to @IsarAerospace for historic launch from Andøya Spaceport, Norway! Europe’s independent access to space just got a major boost! 🇪🇺

Thrilled to see EU tools help startups scale from lab to launchpad and a visible European commercial space company. #EUSpace #Cassini https://t.co/p5X3Ut0B0R
— Andrius Kubilius (@KubiliusA) September 6, 2026

Тоа беше второ лансирање на Исар, кое се случи 18 месеци откако првата ракета на компанијата падна во морето и експлодираше во огнен спектакл кратко по полетувањето од истата локација. Никој не беше повреден.

Исар произведува уште пет ракети

Исар објави дека во моментов произведува уште пет ракети и сега е фокусиран на зголемување на бројот на лансирања за да се задоволи зголемената побарувачка, со долгорочна цел од околу 40 лансирања годишно. Минатата недела, Исар објави дека обезбедил околу 200 милиони евра од Европската вселенска агенција за финансирање на развој на нови ракети и проширување на инфраструктурата за тестирање и лансирање.

Глобалните играчи на пазарот за лансирање сателити ги вклучуваат американскиот „СпејсИкс“ на Елон Маск и француската „АријанГруп“, заедничко вложување помеѓу „Ербас“ и „Сафран“, која користи вселенски центар во Француска Гвајана во Јужна Америка.

Шведска со својата лансирна рампа „Есранџ“ и Велика Британија со својот космодром „Саксаворд“ на шкотските Шетландски Острови се најблиските конкуренти на норвешката лансирна рампа и сите сакаат да ѝ обезбедат на Европа поголема автономија во вселенските летови.

Тагови: ракета орбита

Македонија

Јанушев: Крајно е несериозно тоа што СДС пак се обидува да произведе политички конструкции

Крајно е несериозно тоа што СДС пак се обидува да произведе политички конструкции, само со неселективна одговорност можеме да изградиме општество во кое корупцијата не се премолчува и толерира.

Нема ситуација во која СДС нема да се обиде да измисли, конструира и изврти нешто што нема никаква допирна точка со реалноста.

Целосно ја поздравувам и ја поддржувам акцијата на надлежните институции за спречување на корупцијата, како и храброста и решителноста на граѓанинот кој го пријавил барањето за мито и соработувал со институциите за случајот да биде откриен и процесуиран. Само со таков однос, пријавување, постапување и неселективна одговорност можеме да изградиме општество во кое корупцијата нема да се премолчува и толерира. За вакви постапки мора да има нулта толеранција, без разлика кој е сторителот.

Во однос на мене лично, сакам да бидам кристално јасен дека целосно се оградувам од постапувањето на приведеното лице. Неговото постапување нема никаква врска со мене, со мојата функција, со моето работење или со каква било моја одлука или постапка. Лицето е возач кој во минатото работел и кај други функционери, а на позицијата возач кај генерален секретар е само околу шест месеци. Неговото незаконско постапување е исклучиво негова лична одговорност и за стореното треба да одговара пред надлежните институции.

И до сите оние кои мислат дека на ваков начин можат да дојдат до пари или дека ваквото работење може да им се исплати сакам недвосмислено да истакнам дека со оваа Влада, со институциите кои постапуваат и со моето работење како поединец, но и како дел од овој систем, криминалот нема да ви биде исплатлив. Нема да дозволам нечии незаконски постапки да го валкаат угледот на луѓето кои чесно, одговорно и деноноќно работат за резултати, ниту ќе дозволам со такви постапки да се фрла сенка врз работата што ја вложуваме секој ден.

Токму затоа е крајно несериозно и политички бедно тоа што СДС повторно се обидува од конкретен случај да произведе политичка конструкција. Кај нив очигледно нема ситуација во која нема да се обидат да измислат „врска“, да извртуваат факти и да фрлаат клевети, само за да создадат политичка приказна таму каде што не постои.

Но, конструкцијата им е целосно промашена. Нивниот проблем е што не можат да прифатат дека денес институциите постапуваат. Не можат да прифатат дека никој не смее да биде заштитен ако го прекршил законот. И токму затоа денес се обидуваат да ја претстават како проблем акцијата која всушност покажува дека системот функционира. Нема да дозволам нивните политички конструкции да ја сменат вистината.

Корупцијата треба да се пријавува. Институциите треба да постапуваат. А секој што ќе го прекрши законот треба да одговара без оглед на функција, партија или близина со кој било функционер. Тоа е нашата позиција.

А СДС, наместо да измислува приказни, нека се соочи со фактот дека времето на заштита од одговорност заврши, објави на ФБ генералниот секретар на Владата, Игор Јанушев.

Фудбал

Инфантино се кандидираше за четврт мандат на чело на ФИФА, нема противкандидати

Џани Инфантино (56) повторно ќе се кандидира за претседател на ФИФА на изборите во март 2027 година.

Светската фудбалска организација потврди дека Инфантино, кој е на чело на ФИФА од 2016 година, се бори за четврти мандат. Неговата одлука доаѓа по турбулентен период во кој се соочи со силен отпор поради планот за продажба на удели во натпреварувањата на ФИФА на приватни инвеститори.

Во официјално соопштение, ФИФА ја цитираше најавата на Инфантино во април дека повторно ќе се кандидира. „Секако, ништо не се променило. Г-дин Инфантино ќе се кандидира“, рече ФИФА. Ова е прва официјална потврда за неговата намера по контроверзиите што следеа по Светското првенство ова лето.

Конфликт со УЕФА

Односите меѓу ФИФА и УЕФА се влошија во последните недели. ФИФА го обвини европското тело за „кампања за оцрнување на федерацијата и нејзиното раководство“ како одговор на правната постапка што ја покрена УЕФА. Минатата недела, УЕФА поднесе правни документи во САД барајќи пристап до докази и документи на ФИФА и предупреди дека може да поднесе кривични пријави во Швајцарија.

Поради спорниот финансиски план, УЕФА претходно се закани дека ќе ги бојкотира сите натпреварувања на ФИФА, вклучително и Светското првенство. Иако европската организација се откажа од обидот да гласа за недоверба на Инфантино, тие се уверени дека можат да му спротивстават на друг кандидат. Гласањето за недоверба би барало промена во статутот на ФИФА, што бара поддршка од три четвртини од членовите, односно 159 гласови, па таквото сценарио во моментов не се смета за реално.

Потрага по противкандидат

Кандидатурата бара поддршка од најмалку 106 од 211 национални асоцијации, а апликациите се примаат до 18 ноември. Досега нема други официјални кандидати за претседател на ФИФА. Претседателот на КОНКАКАФ, Виктор Монтаљани, неофицијално се споменува како можен противник на Инфантино.

Тагови: Инфантино ФИФА