„Почувствував како водата гори“, рече еден демонстрант за водните топови што ги користеле властите против него и другите на улиците на главниот град Тбилиси. Тоа беше чувство, рече тој, кое не можеше веднаш да се отстрани.

Демонстрантите кои протестираа против одлуката на грузиската влада да го суспендира процесот на пристапување кон ЕУ, се пожалија и на други симптоми - отежнато дишење, кашлање и повраќање што траеја со недели.

Би-Би-Си разговараше со експерти за хемиско оружје, информатори од грузиската полиција и лекари и пронајде докази што укажуваат на употреба на супстанца што француската војска ја нарекла „камит“.

Грузиските власти рекоа дека наодите на Би-Би-Си за време на истрагата биле „апсурдни“ и дека полицијата дејствувала во рамките на законот како одговор на „нелегалните дејствија од брутални криминалци“.

Франција го користела камит против Германија за време на Првата светска војна. Постои малку документација за неговата подоцнежна употреба, но се верува дека бил повлечен од оптек во одреден момент во 1930-тите, поради загриженост за неговите долготрајни ефекти. Како замена беше користен гасот CS – честопати наречен „солзавец“.

Константин Чакунашвили беше меѓу собраните пред грузискиот парламент во Тбилиси за време на првата недела од протестите, кои започнаа на 28 ноември 2024 година. Демонстрантите излегоа на улиците поради најавата на владејачката партија дека ги суспендира преговорите за пристапување во ЕУ. Целта за членство во ЕУ е загарантирана во уставот на Грузија.

Грузиската полиција одговори со различни мерки за да ги разбие демонстрациите, вклучувајќи водни топови, спреј со бибер и гас CS.

Д-р Чакунашвили, педијатар кој беше меѓу оние на кои им беа употребени водни топови и кој учествуваше во бројни демонстрации, рече дека чувствувал како кожата му гори со денови, а чувството не исчезнувало. Всушност, рече тој, „било полошо кога се обидел да ја измие“.

Докторот сакаше да знае дали и други страдале слично. Затоа апелираше на социјалните медиуми до оние кои биле изложени на мерки за контрола на толпата во текот на првата недела од демонстрациите да пополнат анкета. Речиси 350 луѓе одговорија, а речиси половина од нив рекоа дека доживеале еден или повеќе несакани ефекти кои траат повеќе од 30 дена.

Овие долготрајни симптоми се движат од главоболки, до замор, кашлање, отежнато дишење и повраќање. Неговата студија оттогаш е рецензирана од колеги и прифатена за објавување од страна на меѓународното списание „Токсикологија извештаи“. Шеесет и девет од луѓето што ги прегледал д-р Чакунашвили биле исто така прегледани и е утврдено дека имаат „значително поголема преваленца на абнормалности“ во електричните сигнали во нивните срца.

Извештајот на д-р Чакунашвили го повтори заклучокот до кој дошле локалните новинари, лекари и групи за граѓански права - дека водениот топ сигурно бил натопен со хемикалија. Тие ја повикаа владата да идентификува што е употребено, но Министерството за внатрешни работи - одговорно за полицијата - одби.

Неколку информатори поврзани со Одделот за специјални задачи - официјалното име за грузиската полиција за борба против немири - ѝ помогнаа на Би-Би-Си да го идентификува најверојатниот идентитет на хемикалијата.

Поранешниот раководител на одделот за оружје, Лаша Шергелашвили, верува дека станува збор за истото соединение што од него било побарано да го тестира за употреба во водени топови во 2009 година.

Ефектите од производот, вели тој, биле поинакви од сè што претходно го искусил. Му било тешко да дише откако стоел близу до местото каде што бил испрскан, а тој и 15-20 колеги кои го тестирале со него не можеле лесно да го измијат.

„Забележавме дека ефектот не исчезнал, како што е случајот со [обичниот] солзавец. Дури и откако ги измивме лицата со вода, а потоа со специјален раствор од сода бикарбона и вода, кој бил подготвен однапред, сè уште не можевме слободно да дишеме“, рече тој.

Шергелашвили вели дека, како резултат на неговите тестови, препорачал да не се користи хемикалијата. Но, тој вели дека возилата со водени топови сè уште биле натоварени со неа - и дека тоа било случај барем до 2022 година, кога дал оставка и ја напуштил земјата.

Зборувајќи од својот нов дом во Украина, тој за Би-Би-Си изјави дека кога ги видел снимките од протестите од минатата година, веднаш се посомневал дека демонстрантите биле изложени на истата хемикалија.

Колегите со кои останал во контакт, кои сè уште се на своите позиции, исто така му рекле дека е така, додаде тој.

Би-Би-Си разговарал со друг поранешен висок полициски службеник кој потврдил дека она што било полнето во возилата со водени топови кога Шергелашвили бил на функција било истото соединение што се користело во протестите во ноември и декември 2024 година.

Дојавувачи од грузиската полиција за немири откриле дека водните топови до 2022 година биле исполнети со хемиски агенс кој, според нивните тестови, е 10 пати помоќен од обичниот солзавец.

Би-Би-Си ги идентификуваше хемикалиите во полицискиот инвентар за 2019 година како трихлороетилен (UN1710) и бромобензил цијанид, или камит (UN3439).

Експертот за токсикологија и хемиско оружје, Кристофер Холстег, рече дека симптомите на демонстрантите биле „конзистентни со изложеноста на бромобензил цијанид“ и дека ефектите не можеле да бидат предизвикани од обичен солзавец.

Специјалната известувачка на ОН за тортура, Алис Едвардс, изјави дека употребата на хемиски агенси со долготрајни ефекти претставува кршење на човековите права и може да се смета за експериментално оружје.

Грузиските власти ги нарекоа наодите на Би-Би-Си „длабоко несериозни“ и тврдат дека полицијата дејствувала во рамките на законот.

Протестите на булеварот Руставели во Тбилиси, иако помали по број, продолжуваат да се одржуваат речиси секојдневно, барајќи оставка од владата обвинета за изборна измама и политичко фаворизирање кон Русија.

Владејачката партија Грузиски сон ги отфрли тврдењата дека ги поддржува руските интереси и рече дека законските измени се насочени кон „јавното добро“.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.