Скопје се сеќава - 50 години од катастрофалниот земјотрес - Канал 5

Скопје се сеќава - 50 години од катастрофалниот земјотрес

Скупи се урнал во 518 година, Скопје во 1555 по втор пат е разорен, а денеска се одбележуваат 5 децении од третиот катастрофален земјотрес на ова подрачје - во 1963та. Вечерва на плоштадот „Македонија“ во 21:30 часот ќе почне мултимедијалниот проект „Скопје се сеќава“.

Скопје се сеќава - 50 години од катастрофалниот земјотрес
Скопје денеска со повеќе активности и манифестации ја одбележува 50-годишнината од катастрофалниот земјотрес од 1963 година во кој 1.070 луѓе го загубија животот, а 3.000 беа повредени.

Одбележувањето ќе почне во 10 часот со положување цвеќе на Градските гробишта во Бутел, пред Споменикот на загинатите во земјотресот. Потоа ќе следи традиционалната крводарителска акција на Црвениот крст на Град Скопје.

Во спомен на жртвите од катастрофалниот земјотрес во Соборниот храм „Свети Климент Охридски“ во 8:30 часот ќе биде отслужена Заупокоена литургија, а во 10 часот Панихида.

Официјалната програма ќе почне во 19 часот со поетско читање „За Скопје со љубов“ пред Музејот на Град Скопје. Во просториите на Музејот, во 20 часот ќе биде отворена изложбата „26 јули 1963“, а Град Скопје на сите земји кои по големата катастрофа ја покажаа својата солидарност и испратија помош ќе им додели благодарници.

На плоштадот „Македонија“ во 21:30 часот ќе почне мултимедијалниот проект „Скопје се сеќава“, а Македонската филхармонија, актери и членови на Македонската опера и балет преку перформанси ќе пренесат приказни за љубовта, храброста и солидарноста – приказни од скопскиот земјотрес.

Ќе има и кино на отворено, меѓународна патувачка изложба „Show your hope“, 24-часовен филмски маратон со бесплатни филмски проекции на светски мегахитови,...

На одбележувањето на 50-годишнината од скопскиот земјотрес во Скопје се очекува да пристигнат повеќе градоначалници и претставници од Љубљана, Загреб, Софија, Тирана, Дрезден, Нирнберг, Нанчанг...
------------------------------------------------------------------------
Што му се случи на Скопје на 26 јули 1963 година
------------------------------------------------------------------------
Катастрофалниот земјотрес во Скопје се случи на 26 јули 1963 година во пет часот и 17 минути, а помали потреси имаше до пет часот и 43 минути. Беа урнати 15.800 станови, а оштетени 28.000. Над 200.000 луѓе остана без покрив над глава.

Веднаш по катастрофалниот земјотрес од 05 часот и 17 минути имало два релативно силни земјотеса и тоа во 05 часот и 32 минути и во 05 часот и 53 минути, кои имале епицентрални интензитети од седум степени по Европската макросеизмичка скала. Во текот на истиот ден во Сеизмолошката станица во Скопје регистрирани се 122 земјотреса, до крајот на 1963 уште 411, во текот на 1964 година 49 земјотреси или вкупно 582 допилнителни земјотреси од појавата на главниот земјотрес до крајот на 1964 година.

Потоа сеизмичката активност се намалила и скопското епицентрално подрачје преминало во редовниот сеизмички режим.

Во Македонија и во Сеизмолошката станица во Скопје не постои запис од силниот скопски земјотрес во 05 часот и 17 минути. Записи се набавени од другите земји, со кореспонденцијата што ја вршела Сеизмолошката станица по овој земјотрес.

Во времето на скопскиот катастрофален земјотрес, Сеизмолошката станица во Скопје била опремена со два механички сеизмогорафа MAINKA, монтирани уште во првата половина на 1957 година и со механичкиот сеизмограф CONRAD, монтиран во февруари 1963 година.

- Од силниот удар на земјотресот од 26 јули 1963, сите три сеизмографи во Сеизмолошката станица во Скопје биле исфрлени од работа. Тогашниот раководител на станицата, д-р Драган Хаџиевски успеал околу 38 минути по земјотресот да го врати во работа сеизмографот CONRAD, а по два часа и 32 минути и еден од сеизмографите MAINKA, вели д-р Вера Чејковска, сегашен раководител на Сеизмолошката опсерваторија при Природно-математичкиот факултет во Скопје.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Стручните лица за причините за земјотресот и дали се можни нови слични потреси
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Раководител на Сеизмолошката опсерваторија при Природно-математичкиот факултет во Скопје, д-р Вера Чејковска смета дека на Скопје на 26 јули 1963 година му се случи силен тектонски земјотрес.

- Согласно со истражувањата изведени во Сеизмолошката опсерваторија во Скопје, земјотресот бил предизвикан од наглото поместување на блок под дел од градот Скопје и Скопска Црна Гора кон запад–северозапад и надолу, долж раседна рамнина наклонета кон север–североисток. Оваа раседна рамнина може да се придружи на регионалниот Скопско-Ќустендилски расед, кој се протега низ Скопската Котлина приближно долж правецот исток – запад. Наглото поместување започнало од точка на длабочина од само 5 километри, а се проширило врз површина од околу 130 километри квадратни. Целата оваа површина го претставува дефинитивното жариште (извор) на земјотресот. Средната вредност на дефинитивното нагло поместување врз целата оваа површина изнесува околу 30 сантиметри. Поместувањето не ја пробило Земјината површина. Сепак, поради малата длабочина на која се одвивало, ова поместување предизвикало значајни ефекти врз Земјината површина – многу разурнувања и жртви, вели Чејковска.

Точката од која започнало поместувањето (хипоцентар на земјотресот), нагласува, има вертикална проекција на Земјината површина во подрачјето помеѓу Скупи (Злокуќани), Зајчев Рид и Бразда, и таа проекција е епицентарот на земјотресот.

- Сеизмичноста на Скопското епицентрално подрачје се должи на тонењето на Скопската котлина и на диференцираните вертикални и хоризонтални тектонски поместувања на околните планини, во резултат на регионалните тектонски напрегања. Сето ова предизвикува тектонската и сеизмичка активност на сите раседи во Скопската котлина и околината. Овие раседи се ориентирани долж правецот северозапад–југоисток и приближно долж правецот исток–запад. Најактивен од сите овие раседи е регионалниот Скопско-Ќустендилски расед, за кој веќе беше кажано дека се протега низ Скопската котлина приближно долж правецот исток–запад, прецизира Чејковска.

Директорот на Институтот за земјотресно инженерство и инженерска сеизмологија од Скопје (ИЗИС) Михаил Гаревски исто така вели дека Скопје е град кој е подложен на земјотреси.

- Силни земјотреси се случуваат на секои 300 до 500 години, но тоа не ни гарантира дека не би можел да се случи и утре или наредната година. Со сигурност може да се каже дека повторно ќе има силен земјотрес, но веројатноста дека тоа ќе се случи во блиска иднина не е толку голема, посочува Гаревски.

Тој смета дека скопјани не треба да се плашат бидејќи после земјотресот од 1963 година се градат асеизмички објекти.

- Генерално во Скопје, се гради добро бидејќи постои традиција после 1963 година. Проблем претставуваат само заградите што се доградуваат и надградуваат, особено оние со носечки ѕидови што се изградени пред земјотресот, бидејќи за нив е најтешко да се направи статиката, нагласува Гаревски.

Пред земјотресот, додава, немало прописи за сеизмичка градба и затоа ризикот е најголем кога се надградуваат тие објекти.

- Мислам дека во Законот за градење недостасува член со кој би се забранила надградба на објектите изградени пред земјотресот. Јас се залагам да се забрани секаква надградба без да се докажува дали објектот е добар. Подобро е да се урне стариот објект и да се изгради нов, отколку да се надгради, потенцира Гаревски.

Според него, целата територија на Македонија е сеизмички активна и единствена превенција од земјотрес е сигурната градба на станбените објекти. Како исклучително сеизмички ризични градови во Македонија ги посочува Скопје, Валандово, Охрид, Битола, Пехчево, Берово и Дебар.

- По земјотресот практично не постои објект за кој не се земени предвид сеизмичките сили. Пред земјотресот тоа не се бараше, туку се земаа предвид само силите од ветерот. Сега пи проектирањето се прават статичка и сеизмичка пресметка. Можеме да проектираме 100 отсто сеизмички згради. Тоа значи дека кај мали земјотреси зградата не треба да има скоро никакви оштетувања, а за големи, како скопскиот, може да има конструктивни оштетувања, но зградата нема да падне, појаснува Гаревски.

Зградите,нагласува, паѓаат како резултат на лошо проектирање и поради лошата изведба.

- Кај нас најголемиот број згради се со голем квалитет. Факт е дека до 90-тите години од минатиот век контролата беше поголема. Рредовно се правеа ревизии и динамички анализи. Населбите Аеродром, Капиштец и други беа контролирани од ИЗИС. Од 1990 година наваму се случува понекогаш да не се води сметка. Постои некој многу мал број објекти кои не се добри, посочува Гаревски.

На почетокот на месецов Институтот за земјотресно инженерство и инженерска сеизмологија симулираше вештачки земјотрес од 5,5 степени според Европската сеизмичка скала врз десеткатница во Ново Лисиче изведена од Адора Инженеринг.
------------------------------------------------------
Скопје град на светската солидарност
------------------------------------------------------
Од трагедијата на Скопје предизвикана од катастрофалниот земјотрес на 26 јули 1963 година целиот свет беше ангажиран. Меѓународниот Црвен крст упати апел до сите национални организации да организираат исхрана за скопските деца. Интерпарламентарната унија упати препорака до сите парламенти и влади да помогнат во обновата на градот. Хуманитарните организации во многу земји пристапија кон собирање помош за Скопје. Така Скопје стана град на меѓународна солидарност.

Обединетите нации веднаш по катастрофата презедоа активности за плански и долгорочно да му се помогне на разурнатиот град. Во времето кога екипи стручњаци на ОН почнаа да пристигнуваат во Скопје, во седиштето на меѓународната организација беше речено дека Скопје ќе биде споменик на човечката солидарност. На 23 септември 1963 година 35 земји побараа Генералното собрание да стави на дневен ред од своето заседание точка за преземање мерки по повод земјотресот во Скопје. По четири дена, на 27 септември, Генералното собрание и даде приоритет на меѓународната акција за давање помош на Скопје.

На 14 октомври, по двочасовна дискусија, Генералното собрание на Обединетите нации едногласно усвои Резолуција за давање помош на југословенската влада при реконструкцијата на Скопје. Во Резолуцијата се изразува жалење по повод големата катастрофа. Во дебатата за давање помош на Скопје, Генералното собрание го ислуша излагањето на претставници од над 20 земји од сите континенти. Тој ден остана во аналите на Обединетите нации како ден на Скопје.

Во својата долга историја, градот повеќе пати пропаѓал и одново се раѓал. На просторот меѓу селата Злокуќани и Бардовци постоел град Скупи, метропола на провинцијата Дарданија. Овој римски град во 518 година бил наполно разурнат од земјотрес. Тогаш во провинцијата Дарданија биле урнати 24 градски тврдини. Јачината на овој земјотрес изнесувала 10 - 11 степени. Катастрофалниот земјотрес наполно го уништил Скупи. За време на потресот биле создадени многу пукнатини во земјиштето. Од околните ридови се урнале големи маси карпи. Скопје потоа бил изграден на денешното место.

И новиот град не бил поштеден од сеизмички појави. Наредниот катастрофален земјотрес се случил во 1555 година. Неговата јачина изнесувала околу 10 степени, по што градот вторпат бил разурнат.

Последното трето големо катастрофално разурнување на Скопје се случи пред 50 години, на 26 јули 1963 година, кога Скопје беше погодено од земјотрес со јачина од девет степени по Меркалиевата скала или шест според Рихтеровата со епицентар на плоштадот „Македонија“./MИА

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Заштита на децата од сексуална злоупотреба: Можности за воспоставување национална линија за пријавување

Настанот се реализираше во рамки на проектот „Безбеден интернет за деца и млади“, кој го спроведува Првата детска амбасада во светот „Меѓаши“, во партнерство со ИМПЕТУС.

Заштита на децата од сексуална злоупотреба: Можности за воспоставување национална линија за пријавување

По повод Светскиот ден за спречување и заздравување од сексуална експлоатација, злоупотреба и насилство врз децата, денеска во Собранието се одржа настанот насловен „Заштита на децата од сексуална експлоатација и онлајн и офлајн злоупотреба: Можности за воспоставување национална линија за пријавување CSAM“.

Настанот се реализираше во рамки на проектот „Безбеден интернет за деца и млади“, кој го спроведува Првата детска амбасада во светот „Меѓаши“, во партнерство со ИМПЕТУС. Целта на проектот е воспоставување одржлив и интегриран национален систем за заштита на децата и младите во дигиталната средина, преку унапредување на постојните механизми за помош, советување и пријавување штетни и незаконски содржини на интернет.

Настанот го отвори пратеничката и претседателка на Клубот на жени пратенички во Собранието, Јованка Тренчевска, која во своето воведно обраќање ја истакна важноста од подигнување на јавната свест за ова исклучително значајно прашање. Таа се осврна и на Предлог-законот за заштита на малолетните лица при користење дигитални услуги и социјални мрежи, кој во моментов е во собраниска процедура.

Гонце Јаковлеска, претставничка на Цивика мобилитас, истакна дека нивниот фокус во овој период е премин од дијалог кон конкретни постигнувања. Таа нагласи дека веќе постојат истражувања и податоци кои ја потврдуваат сериозноста на проблемот и дека преку вакви иницијативи се очекува да се придонесе кон промени и воспоставување соодветни механизми за заштита.

Претседателката на ИМПЕТУС, Лилјана Пецова Илиеска, ја истакна улогата на организацијата во поддршката на младите, особено како поврзувачка точка меѓу граѓаните и институциите. Таа посочи дека граѓаните можат да се обратат до ИМПЕТУС за проблемите со кои се соочуваат на дигиталните платформи и да добијат соодветна консултација и насоки за понатамошно постапување.

Меѓу клучните предизвици што ги посочи беа сложеноста на механизмите за пријавување проблеми на дигиталните платформи, недоволната информираност за постојните механизми, како и поврзаноста меѓу заканите во дигиталниот простор и последиците во реалниот живот.

Директорот на Првата детска амбасада во светот „Меѓаши“, Жарко Змијанац, нагласи дека основната улога на организацијата е застапување на правата и потребите на децата, поради што е неопходно да се изнајдат функционални механизми и соодветни форми на заштита.

Тој посочи дека, само 0,2 проценти од постојните случаи се пријавени на СОС-линијата, што укажува на сериозен проблем со недоволната доверба кај младите и нивната информираност за тоа каде и кому можат да се обратат.

Како еден од приоритетите ја истакна потребата од унапредување на платформата „Ало Бушавко“ и линијата 116 - 111, со цел нивно зајакнување како доверливи контакт-точки преку кои децата и младите ќе можат да пријават различни форми на насилство и да добијат соодветна поддршка.

Во продолжение следеше онлајн презентација на Клои Комсток од Меѓународната мрежа на линии за пријавување материјали со сексуална злоупотреба на деца – INHOPE, на тема „Како функционираат линиите за пријавување и меѓународната соработка“. Презентацијата ги опфати функционирањето на овие механизми, нивната улога во откривањето и пријавувањето незаконски содржини, како и значењето на меѓународната соработка.

Во рамки на понатамошната дискусија беа опфатени улогите и надлежностите на клучните институции во процесот „Од пријава до институционално постапување“, со посебен осврт на Министерството за внатрешни работи, Јавното обвинителство и институциите надлежни за заштита на децата.

Беше разгледана и судската перспектива во постапувањето по предмети поврзани со материјали со сексуална злоупотреба на деца (CSAM), при што беше истакнато значењето на навременото пријавување и зачувувањето на доказите.

Како клучни заклучоци од настанот беа издвоени: Подготовка на нацрт-модел за воспоставување национална линија за пријавување материјали со сексуална злоупотреба на деца (CSAM), кој ќе биде доставен до надлежните институции; Зајакнување на капацитетите на институциите и стручните служби преку специјализирани обуки; Унапредување на координацијата и соработката меѓу институциите и граѓанските организации; Подобрување на информираноста и довербата кај децата и младите во постојните механизми за пријавување и поддршка; Зајакнување на стручните служби во образованието во препознавањето и соодветното постапување во случаи на насилство и злоупотреба.

Настанот ја потврди потребата од координиран пристап, функционални механизми за пријавување и институционална подготвеност, со цел секое дете да има пристап до навремена, доверлива и соодветна заштита, како во дигиталната, така и во реалната средина.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Вештачката интелигенција станува сè поважна за развојот на компаниите

Вештачката интелигенција станува сè поважна за развојот и конкурентноста на компаниите. Нејзината примена може да им овозможи побрзо работење, поголема продуктивност и полесен пристап до странските пазари.

Вештачката интелигенција станува сè поважна за развојот на компаниите

Министерот за дигитална трансформација Стефан Андоновски предупредува дека компаниите кои нема навреме да се приспособат на новите технологии ризикуваат да заостанат зад конкуренцијата.

Но, за вештачката интелигенција да придонесе за побрзи јавни услуги и развој на домашните компании, потребна е и соодветна инфраструктура, која засега претставува еден од главните предизвици.

„Клучот ќе биде институциите побрзо малите и средните претпријатија да прифаќаат употреба на вештачката интелигенција за да ги забрзаат процесите и да си помогнат во сопствениот раст, а јавната администрација побрзо да испорачува услуги за граѓаните.Ние имаме еден голем недостаток на којшто работиме целиот изминат период тоа е непостоењето на големи податочни центри,којашто таа вештачка интелигенција ќе ја процесираат тука во Македонија, предолго време се залажуваме дека со употреба на туѓи податочни центри , туѓи системи,туѓи агенти ќе успееме да развиваме македонски развој. Што се однесува до талентот, до вештината тука воопшто не заостануваме како држава, мислам дека сме на едно исклучително високо ниво“--Стефан Андоновски.

Владата најавува поддршка за развој на ИТ-индустријата, со фокус на подобрување на законската регулатива и дигиталната инфраструктура. Целта е создавање услови за нови инвестиции, отворање работни места и поголема економска вредност

„Се работи за тема којашто е во топ три теми во светот во моментов. Ние како Влада се обидуваме да ги овозможиме сите услови, и на легислатива и на инфраструктура, со цел да може ИТ-индустријата да расте, да се отвораат нови работни места, да се создава додадена вредност и на тој начин, секако, да расте и економијата.“ --Александар Николоски.

Од Стопанската комора за информатички и комуникациски технологии –МАСИТ , во чија организација денес на годишната конференција со учество на домашни и меѓународни експерти, порачаа дека новата генерација вештачка интелигенција отвора нови можности за развој на бизнисот и домашната ИКТ-индустрија.

Еден од клучните проекти за примена на вештачката интелигенција е „Везилка“, вреден над пет и пол милиони евра, кој предвидува развој на јазичен модел на македонски јазик и воведување дигитални алатки во институциите. Веќе се потпишани меморандуми за соработка со Собранието и Министерството за образование и наука.

YouTube video

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Речиси една година без плата – работниците на „ФАКОМ“ на протест пред Граѓанскиот суд

Со блокада на улицата пред Граѓанскиот суд, вработените од металопреработувачката команија „Факом“, го изразија незадоволството од повеќектатното одложување на постапката за отворање стечај. 

Речиси една година без плата – работниците на „ФАКОМ“ на протест пред Граѓанскиот суд

Од судот пак попладнево соопштија дека е донесено решение за отворање стечајна постапка над фирмата и е назначен стечаен управник. Денешното рочиште беше четврти обид за отворање стечај, откако претходните три биле одложени..Вработените велат дека иако компанијата имала нарачки и работа, тие од 15 април преставале да одат на своите работни места, бидејки од јануари живеат без плата, а регрес за годишен одмор не земале од 2022 година.Од синдикатите бараат судовите да даваат приоритет на ваквите предмети, бидејки зад секоја одложена постапка, велат стојат стотици работници и семејства кои со месеци и години чекаат на своите заработени пари.

-10 месеци се оставени на милост и немилост од сите. 10 месеци без придонеси и плата, 10 месеци без здравствено осигурување. Размислете, околу 500 фамилии во денешно време без здравствено осигурување. Која голгота преживуваат овие луѓе позади мене тука,- Аднан Узеировски - претставник на синдикатот на „Факом“.

„Факом“ како компанија во изминатиот период, а и моментално, има работа, има нарачки, но од нас непознати причини компанијата не може да ги исплати платите за нашите вработени. Револтот е насочен моментално према овој суд, бидејќи мислиме дека три пати одложување на едно рочиште за отворање на стечајна постапка,- Игор Герасов, претседател на синдикат на индустрија, енергетика и рударство.

На проетстот се приклучија и поранешни вработени во градежната компанија Бетон..Иако во нивниот случај стечајна постапка е отворена, велат дека веќе пет години ги чекаат заостанатите поабрувања.

-Дел од вработените позади нас се поранешни вработени од градежништво „Бетон“, каде што работодавачот е исти и на „Факом“ и на „Бетон“, меѓутоа за нивна среќа во тоа време се отвори стечајот, по неисплатени осум плати и два регреси за годишен одмор, но петта година веќе нема никаква исплата. Затоа замолуваме да каже и судијката и стечајниот управител до кога овие луѓе ќе чекаат, бидејќи сè понетрпеливи се и не се во ситуација да најдат нова работа или не се во години да можат да работат за да ги прехранат семејствата, едноставно си ги чекаат овие заостанати плати и регрес,- Иван Пешевски - Синдикат за градежништво.

Од основниот граѓански суд сооштија дека формалното речение за отворање на стечајна постапка над „Факом“ дополнително ќе биде изготвено и објавено во Службен весник.

YouTube video

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

притисни ентер