Хомосексуалноста, или трајната склоност кон ист пол, кај добар дел од хомосексуалците не води до биолошка репродукција, сепак таа постои во сите култури и епохи, што значи дека мора да е поврзана со некаква еволуциска корист.

Хомосексуалноста не е бинарна

Истражувањата покажале дека хомосексуалноста не е едноставна особина и не е строго бинарна, за разлика од полот, кој најчесто е. Сексуалната ориентација е повеќедимензионален спектар, во кој луѓето во различен степен може да чувствуваат привлечност кон истиот пол, кон спротивниот пол или кон двата пола.

Во 1948 година, Алфред Кинси, американскиот биолог и пионер на сексологијата, врз основа на своите истражувања претставил скала од 0 до 6, во која повеќето луѓе спаѓаат некаде помеѓу „исклучиво хетеросексуални“ (0) и „исклучиво хомосексуални“ (6). Кај мажите, таа е повеќе концентрирана во три точки - хомо, хетеро и би, додека кај жените е малку попроменлива.

Оваа идеја дека сексуалноста не е „црно-бела“ подоцна беше потврдена преку бројни студии, па дури и беше прифатена од Католичката црква во нејзиниот катихизис: „Хомосексуалноста означува врски помеѓу мажи или жени кои чувствуваат сексуална привлечност, исклучиво или најчесто, кон лица од ист пол. Се манифестира во многу различни форми низ вековите и во различни култури.“

Биолошки основи на сексуалната ориентација

Науката покажа дека хомосексуалноста е силно биолошки условена, особено кај мажите. Студиите овде обично разгледуваат комбинации од повеќе фактори: генетски варијанти, хормонални влијанија за време на пренаталниот развој, епигенетика, па дури и имунолошки механизми.

Научниците долго време трагаа по т.н. „геј гени“, со идеја дека постои еден или неколку гени со големо влијание кои одредуваат дали некој е хомосексуалец. Сепак, неодамнешните истражувања не ја поддржуваат оваа едноставна слика.

Една голема геномска студија објавена во 2019 година, која анализирала податоци од речиси половина милион луѓе, открила пет локуси на геномот кои статистички се значајно поврзани со хомосексуалноста.

Студија од 2017 година покажала дека генетските фактори играат вкупна улога од 30 до 40% во обликувањето на машката сексуална ориентација.

Студиите за близнаци, исто така, ја поддржуваат биолошката природа на хомосексуалноста. Тие покажале дека кај идентичните близнаци, веројатноста и другиот да биде хомосексуалец ако едниот веќе е, е значително поголема отколку кај двојајчаните близнаци, што укажува на генетската врска, без оглед на околината - родителите и условите се исти во двата случаи.

Хормоните и пренаталниот развој

Истражувањата, исто така, покажуваат дека разликите во нивоата на полови хормони (на пр. тестостерон, естроген) во пренаталниот развој влијаат на развојот на мозокот, а со тоа и на сексуалната ориентација. Ова е дел од „организациско-активациската“ теза, според која хормоните во клучната фаза од развојот на една личност ги организираат мозочните структури кои подоцна се активираат за време на пубертетот и зрелоста.

Постои и теза за т.н. влијание на редоследот на раѓање. Забележано е дека мажите имаат поголема веројатност да бидат хомосексуалци ако имаат повеќе постари браќа - околу 33% за секој постар брат. Ова се објаснува со имунолошкиот одговор на мајката на машките протеини (на пр., протеини од Y хромозомот) кои можат да влијаат на идниот развој на мозокот.

Епигенетиката и регулација на гените

Дел од биолошката условеност на хомосексуалноста може да се објасни и со епигенетиката, која се занимава со генетичка експресија без да се менува самата ДНК. Имено, бројни гени можат да се „вклучат“ или „исклучат“ според потребата, а околината за време на развојот, вклучувајќи ги и условите во матката, може да влијае на тоа која верзија на генот ќе се активира.

Научниците денес генерално се согласуваат дека сето ова заедно - генетика + хормони + епигенетика + развојни услови + влијанија од околината - може да играат улога во развојот на сексуалната ориентација во различен степен.

Ако хомосексуалците не се размножуваат, како преживуваат „нивните гени“?

Така, бројни научни студии покажаа дека хомосексуалноста не е некое отстапување во психата, воспитувањето или однесувањето што може да се коригира, третира или смета за патогено, туку е во голема мера биолошки предодредена. Поради оваа причина, „третман на хомосексуалноста“ е забранет во многу западни земји.

Тука доаѓаме до сржта на проблемот: ако хомосексуалноста ја намалува или блокира биолошката репродукција, зошто не се брише од гените? Научниците предложија неколку теории како одговор. Ниту една од нив не дава целосен одговор, но заедно нудат убедливо објаснување.

Теорија за семејна грижа

Оваа хипотеза наведува дека одделни хомосексуалци придонесуваат нивните генетски роднини, браќа, сестри внуци да имаат репродуктивен успех така што им помагаат во одгледување на потомството. Ова индиректно ги зголемува шансите заедничките гени, вклучително и оние за хомосексуалност, да преживеат.

Оваа идеја понекогаш се нарекува „помагачи во гнездото“. Во една студија, беше забележано дека хомосексуалните мажи, кои обично немаат биолошки деца, околу 20% од таа еволуциска загуба ја „надополнуваат“ преку помошта во одгледување на потомството.

Теоријата на „сексуален антагонизам“

Друга истакната хипотеза е дека гените поврзани со хомосексуалноста можат да ја зголемат плодноста кај хетеросексуалните лица од спротивен пол кои имаат гени за хомосексуалност и оттука имаат и селективна предност, дури и да ја „изгубат“ репродуктивната функција кај хомосексуалците. Ова е поткрепено со студии кои покажуваат дека жените во семејства каде има хомосексуални мажи често се поплодни и можеби погрижливи.

Модел на преломна точка

Според овој модел, истите гени или биолошки фактори кои, во блага форма, ја промовираат хетеросексуалната привлечност и дружељубивост, со што ја пoттикнуваат репродукцијата, во посилна форма може „да ја преминат преломната точка“ и да доведат до хомосексуална ориентација.

Научен преглед тврди дека сегашните докази ги поддржуваат моделите „сексуален антагонизам“ и „преломна точка“ повеќе од моделот „помошник во гнездото“.

Просоцијална хипотеза

Некои неодамнешни теории сугерираат дека сексуалната ориентација може да игра улога во социјалната динамика. Во една студија, авторите тврдат дека привлечноста кон истиот пол може да биде дел од збирот особини кои ја поттикнуваат социјалната интеграција, намалувајќи ја агресијата, зајакнувајќи ги меѓучовечките врски и полесно формирајќи социјални мрежи.

Ова е поткрепено со фактот дека хомосексуалноста е најизразена кај социјалните примати блиски до луѓето, кои покажуваат знаци на агресија кон членовите на сопствените групи. Хомосексуалноста овде би можела да ја ублажува агресијата и да делува просоцијално.

Хомосексуалноста не е грешка

Врз основа на бројни научни наоди, може да се заклучи дека хомосексуалноста не е „грешка“ или еволуциски товар, туку една од многуте варијанти на сексуалното и социјалното однесување кои имаат корисна функција во сложените човечки заедници и затоа опстојуваат во човечката популација.

Секако, треба да се има предвид дека во минатото, а и денес, хомосексуалноста најчесто е скриена, па затоа хомосексуалците понекогаш се женат и имаат деца.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.