Сепак, денес, како што велат водечките европски политичари, тоа е неопходност.

Со децении формулата беше едноставна - Америка штити, Европа плаќа дел од сметката и не поставува премногу прашања. Тој модел, кој функционираше од крајот на Втората светска војна, почна да се урива минатата година.

Сега се развива идејата европските членки на НАТО да ги градат своите одбранбени капацитети за да не бидат целосно зависни од американскиот воен чадор. Ова не би значело распаѓање на алијансата, туку создавање силен европски „столб“ што може да функционира дури и без американска доминација.

Центарот за европски политики (ЕПЦ) во својата анализа наведува дека „европскиот столб во рамките на НАТО повеќе не е само можна опција. Тоа е единствениот начин Европа да биде мирна и да не следи секојдневно на што е американскиот фокус во тој момент“.

Реармирајте ја Европа

Кризата со Гренланд на почетокот на годината беше катализаторот што ги претвори дискусиите во итни акции. Кога американскиот претседател се закани со воена сила против данска територија, членка и основач на НАТО, европските лидери се соочија со реалност што ја избегнуваа со години.

„За Европејците, САД сега се предаторски режим“, напиша угледното американско списание „Тајм“. „На европското вооружување ќе му требаат најмалку три до пет години за да стане кредибилно, а дотогаш Европа останува во голема мера зависна од американското оружје, разузнавањето и стратешките способности“, се вели во анализата на „Тајм“.

Во времето на кризата со Гренланд, генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, им рече на европските претставници: „Ако некој овде мисли дека Европа како целина може да се одбрани без САД - продолжете да сонува. Не можете. Ние не можеме. Ние сме потребни едни на други.“

Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, му возврати на Минхенската безбедносна конференција: „Верувам дека дојде време да се оживее клаузулата за заемна одбрана за Европа. Заемната одбрана не е опција за ЕУ, туку обврска.“

Целата размена ја сумираше аналитичарот Ноа Баркин од Германскиот Маршалов фонд, американски тинк-тенк кој се залага за соработка меѓу САД и Европа: „Шефот на НАТО не може јавно да каже дека Европа мора да се подготви за свет во кој САД повеќе нема да ја заштитуваат. Но, мора - колку побрзо и порешително, толку подобро.“

За идното „европско НАТО“, клучниот план е „ReArm Europe“ или „Readiness 2030“, стратешка иницијатива на Европската комисија започната во март 2025 година како одговор на руската закана и неизвесноста околу американскиот ангажман во НАТО, со цел мобилизирање на речиси 800 милијарди евра за трошоци за одбрана до 2030 година.

Планот се потпира на два столба: фискална флексибилност што им овозможува на земјите-членки да ги надминат буџетските правила за трошоци за одбрана и новиот финансиски инструмент SAFE што нуди заеми од 150 милијарди евра за заедничка набавка на оружје.

Имплементацијата веќе започна, 17 држави ја активираа фискалната клаузула, а усвоен е и детален план за имплементација со конкретни рокови до 2030 година.

Критичарите предупредуваат на демократски дефицит во процесот на донесување одлуки, на ризикот од фрагментација на пазарот за одбрана и на прашањето дали Европа може финансиски да поддржи таков амбициозен план без да ги жртвува социјалните и климатските инвестиции.

Време е Европа да порасне

Еден од најголемите застапници на европската воена независност е францускиот претседател Емануел Макрон. На почетокот на март, во воена база во Бретања, тој објави дека Франција не само што ќе го зголеми бројот на нуклеарни боеви глави, туку и ќе дозволи распоредување на нуклеарни борбени авиони во други делови од континентот.

„За да бидеме слободни, мора да бидеме опасни“, им рече тој на присутните.

Според новиот концепт на „напредно одвраќање“, ненуклеарните сојузници ќе учествуваат во француските нуклеарни вежби, а Париз ќе се координира со Германија, Полска, Холандија, Белгија, Грција, Шведска и Данска.

Аналитичарите во Европскиот совет за надворешни односи го нарекоа „можеби најзначајниот говор за нуклеарната политика од кој било западен лидер од крајот на Студената војна“.

Германскиот канцелар Мерц целосно го поддржа пристапот на Макрон, Германија, откако ги укина повоените ограничувања за трошоците за одбрана, планира да инвестира повеќе од 100 милијарди долари во војската оваа година.

Но, голем дел од проблемот не може да се реши лесно или брзо. Европската одбранбена индустрија забележува критични празнини во ракетите со долг дострел, разузнавачките системи и противракетната одбрана. Земјите-членки управуваат со повеќе од сто различни видови системи на оружје, во споредба со околу триесет во САД.

Белгискиот министер за одбрана Тео Франкен предупреди дека автономната европска одбрана без САД ќе бара „драматично зголемување“ на буџетот, а создавањето само на независен нуклеарен чадор ќе чини стотици милијарди евра.

„Со децении, Европа се однесуваше како возрасно дете кое знае дека секогаш може да се потпре на својот родител. Трамп ја затвори таа врата, не еднаш, туку неколку пати и со закани“, вели експертот за безбедност од Харвард, Крис Кремидас Кортни, и истакнува: „Дојде време Европа да порасне и да го напушти американскиот нуклеарен чадор и да влезе во сопствено, стабилно засолниште“.

Две децении до „европско НАТО“

Европа, која дури во 2020 година се двоумеше да издвои 2 проценти од БДП за одбрана, сега гради нуклеарен управен комитет, испраќа војници во Гренланд, дискутира за свој нуклеарен чадор и го подготвува населението за војна. И не само без Америка, туку во најлош случај, против неа.

НАВИ, здружение на поранешни високи функционери на оваа организација, верува дека „европското НАТО“ е реално можно само за 15-20 години.

„Европа ќе постигне делумна автономија во некои домени - конвенционална територијална одбрана, регионална поморска безбедност и сајбер операции - но ќе остане структурно зависна од САД за нуклеарно одвраќање, стратешки способности како што се извидување и напади со долг дострел и логистика од големи размери“, се вели во нивната анализа. „И ова не може да се промени толку лесно“, заклучува тој.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.