Ова ја доведува во прашање идејата за одбранбена соработка, која како основа за економска конкуренција со САД и Кина ја застапуваше поранешниот италијански премиер Марио Драги, чија визија беше сојузниците да ги делат трошоците и технологијата, наместо секој самостојно да развива воена опрема, пишува The Guardian.

Падот на француско-германскиот сојуз

Се чини дека Европа се откажа од таа идеја уште на самиот почеток. Германскиот канцелар Фридрих Мерц и францускиот претседател Емануел Макрон го откажаа заедничкиот проект „Иднина на воздушниот борбен систем“ (FCAS) во јуни, кој е исполнет со тензии од неговото лансирање во 2018 година.

По летната пауза, лидерите во одбранбената индустрија, вклучително и оние собрани на саемот Фарнборо во јули, сега се прашуваат што следи. Франција, според сите извештаи, е подготвена да продолжи со развојот на сопствениот борбен авион, додека Германија се соочува со можноста воопшто да нема свои авиони или да стане купувач на конкурентскиот авион Темпест.

Авионот се развива како дел од Глобалната програма за борбено воздухопловство (GCAP) предводена од Обединетото Кралство, Италија и Јапонија.

Причини за неуспехот

Обидот за француско-германска соработка не успеа поради конфликтот меѓу францускиот Дасо и Ербас, чија одбранбена дивизија е во Германија, околу водењето на програмата. Дополнителен проблем беа различните спецификации. Франција бараше помал авион прилагоден за слетување на носачи на авиони, што Германија го нема.

Соработката формално заврши минатата недела кога францускиот производител на мотори Сафран објави дека го прекинува партнерството со германската компанија MTU Aero Engines. Во меѓувреме, во Обединетото Кралство се водеше дебата за воениот буџет.

Џон Хили поднесе оставка од функцијата министер за одбрана во јуни поради несогласувања околу финансирањето, но се врати во владата на канцеларот Енди Бернам. Останува нејасно кога Велика Британија ќе ја достигне својата цел да троши 3% од БДП за одбрана.

Трка за шестата генерација ловци

Армиите ширум светот ја развиваат шестата генерација борбени авиони, прва по Втората светска војна. „Темпест“ и американскиот F47 се дизајнирани за доминација во воздухот со помош на вештачка интелигенција, напредна технологија на прикрадување и роеви беспилотни летала.

Американскиот авион F47 е именуван по Доналд Трамп, 47-миот американски претседател, но тоа би можело да се промени ако демократите дојдат на власт. Клучно прашање со кое се соочуваат сите војски е дали леталата со екипаж ќе станат застарени до 2035 година.

Сепак, преовладувачкото мислење во индустријата е дека пилотите сè уште ќе бидат потребни, но тие ќе бидат придружувани на мисиите од беспилотни летала како што е „Бронтанакс“ на BAE. Овие таканаречени „верни придружници“ би влегле во најопасните зони, додека леталата со екипаж би летале од безбедно растојание.

Два или три европски авиони?

Еден од директорите во европската одбранбена индустрија неодамна изјави дека не е исклучено Европа на крајот да има три различни борбени авиони, ако Германија одлучи да започне свој проект во конкуренција со Франција и GCAP. „Тоа не би било идеално“, рече тој со навестување на непријатност.

Скоро секој што нема директен финансиски интерес се согласува дека три проекти се премногу. „Нема шанси Европа да заврши со три програми“, вели британски консултант кој работи со големи производители. „Едноставно нема доволно нарачки за тоа. За вакви проекти да бидат профитабилни, потребен е голем број продадени примероци.“

Истиот експерт верува дека дури и два европски ловци тешко се одржливи во сегашната економска ситуација. Програмата се смета за индустриски успешна ако се произведуваат околу 600 авиони, што далеку ги надминува потребите на која било поединечна европска земја. Франција, на пример, моментално има 228 авиони „Рафал“.

Историјата се повторува

Францускиот „Дасо“ е решен да продолжи со проектот. Директорот на компанијата, Ерик Трапиер, минатиот месец изјави дека ловецот од следната генерација може да се развива самостојно или со нови партнери и сака прототипот да лета до 2031 година. Таквото сценарио потсетува на почетокот на 80-тите, кога европските земји планираа заеднички ловец од четвртата генерација.

Франција се повлече од соработката со Италија, Шпанија, Западна Германија и Велика Британија поради несогласувања околу поделбата на трудот и карактеристиките на авионите. Дасо на крајот го разви Рафал независно, додека другите четири земји сè уште го произведуваат Еурофајтер Тајфун денес, повеќе од 30 години по неговиот прв лет.

Некои аналитичари се сомневаат дека Дасо сам може да развие авион што би имал карактеристики на стелт на ниво на конкуренцијата. Поверојатен исход е „Супер Рафал“ со нови радари и оружје, но без целосно нов дизајн што би го претставувал технолошкиот врв.

Германија пред одлука

За Германија, приклучувањето кон проектот GCAP е најверојатната опција. Индустриските партнери се отворени за можноста. Лоренцо Маријани, извршен директор на италијанскиот Леонардо, верува дека Германија би била „позитивен елемент“ и „финансиски најсилен партнер во Европа“, но предупреди дека нов партнер би можел да предизвика одложувања.

Туфан Ергинбилгич, извршен директор на Ролс-Ројс, кој го развива моторот за Темпест, рече дека влезот на Германија ќе донесе нови пазари. Од друга страна, Михаел Шоелхорн, раководител на Ербас Дефенс енд Спејс, рече дека неговата компанија ќе се приклучи само на проект во кој ќе има „значаен удел во бизнисот и лидерството“.

Преговорите за влез на нов полноправен член би биле сложени, бидејќи Обединетото Кралство, Италија и Јапонија веќе основаа заедничко претпријатие, Еџвинг, со цел да се избегнат конфликти околу поделбата на работата. Штом ќе се вратат од годишните одмори, европските директори ќе мора да дејствуваат брзо за да ја избегнат фрагментацијата за која предупреди Драги.

Во спротивно, тие ризикуваат да ја повторат ситуацијата во која неколку европски алтернативи се натпреваруваат едни со други за клиенти на светскиот пазар. Како што заклучува еден европски консултант: „Тоа би значело дека ништо не сме научиле“.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.