Култура

Прилеп: Промовирано електронското издание на монографијата „Прилеп – милениумско пулсирање 1014-2014“

Монографијата „Прилеп – милениумско пулсирање 1014-2014“ во електронско издание, во која е опфатена историјата на Прилеп од тој период, синоќа беше промовирана во градската библиотека „Борка Талески“ во Прилеп.

Како што објаснува уредникот на оваа монографијата со преку 500 страници, претставува дело на значајни научници, историчари и стручни лица од повеќе области.

-Да објасниме дека не случајно е земена годината 1014 за одбележување еден милениум од постоењето на Прилеп. Тогаш, кога Цар Самоил дошол во Прилеп, по битката на Беласица, хроничарот и историчар Јован Скилица во пишан документ го споменува градот под името Прилапон. Мора да се каже дека историски како локалитет и градби се споменува уште од неолитот и бронзеното доба. Опфатени се сите периоди од развојот на градот од сите аспекти: средновековие, османлискиот период, балканските војни, двете светски војни, периодот од ослободувањето до денес. Во монографијата се сите значајни настани и личности кои оставиле белег не само во опастанокот и развојот на градот и на регионот, туку и на целата земја на политички, економски, социолошки и културен план. Работеа 42-ца автори од градот и од Македонија, вели уредникот на монограджфијата, исоричарот Влатко Караџоски од Институтот за старословенска култура.

Научниот советник од Институтот за национална историја од Скопје Катерина Тодоровска смета дека монографијата не е само од големо значење за Прилеп, туку дека таа е богатство на целата земја.

-Во периодот од 1000 години Прилеп има толку богата историја, со толку многу личности кои ја имаат задолжено, не само прилепската и македонската, туку и балканската, па зошто не, и светската историја. Овој труд во оснава ги има корените на многу значајни делови од историјата на македонскиот народ. Само да се споменат Крали Марко, Блаже Конески, Методија Андонов Ченто, 11 октомври. Оваа книга не зборува само за Прилеп, прилепчани, за регионот, туку е историја од 1000 години и е залог за идните генерации, изјави Тодороска.

Според Тодороска пресудни периоди се неолитот кога се најзначајните наоѓалишта, битни податоци дава Евлија Челебија за Прилеп, а најпресуден дел од прилепската истоорија е периодот на владеењето на Марко Крале, па потоа и 11 октомври.

За еден од авторите, Слободан Беличански, Прилеп е олицетворение на македонскиот национален дух кој зрачел културно за целиот регион.

- Огромно било влијанитето, политичко, културно и на секој план на Прилеп по ослободувањето, педесеттите години кога и се нарекувал „министерово“. Особено е специфичен културниот дух кој вредно го запишал Марко Цепенков. Во монографијата се зборува и за 1000-годишната духовна, црковна традиција во градот, за присуството и на другите верски заедници. Прилеп се потврдува како град со космополитски дух кој ја познавал толеранцијата. На пример посебни се прилепскиот ликовен феномен или книжевното писмо преку големиот број уметници и големи книжевни автори, нагласува Беличански.

Градоначалникот на Прилеп, Марјан Ристески смета дека е создадено дело и за идните генерации.

- Ова е голема работа за Прилеп. Преку 40 научници и стручни лица повеќе од една година ја работеа оваа значајна монографија. Градот добива дело кое го забележува периодот од 1000 години, се она што се случувало. Значајно е за Прилеп, но и за регионот и за земјава. Ова дело останува за сегашните и идни генерации, вели Ристески.

Издавањето на монографијата го финансира локалната самоуправа. Со новиот буџет ќе се објави тендер за да се печати и ќе излезе до март наредната година.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Култура

Литера отвора ново поглавје: „Градови полни приказни“ и нов центар за детска креативност

Меѓународниот фестивал за илустрација и литература за деца и млади „Литера“ најавува два значајни проекта – едиција сликовници посветени на македонските градови и отворање Центар за развој на детска креативност.

Од денес, 19 октомври до 10 ноември 2026 година е отворен конкурс за авторски текстови за сликовници под заедничката тема „Градови полни приказни“. Со овие иницијативи, фестивалот го проширува своето дејствување во целогодишна платформа за литература, илустрација, уметност и едукација.

Шест градови, шест сликовници, една Македонија раскажана низ приказни. Гевгелија, Битола, Охрид, Скопје, Прилеп и Куманово ќе добијат свои авторски сликовници, кои преку автентични приказни и илустрации ќе го претстават нивниот културен идентитет пред домашната и меѓународната публика.

Под мотото „Градови полни приказни“, „Литера“ ги повикува авторите да создадат оригинални текстови инспирирани од овие шест македонски градови. Конкурсот е отворен од 19 октомври до 10 ноември 2026 година и има цел да поттикне нови авторски гласови и современи приказни што ќе го доближат културното богатство на Македонија до најмладите генерации.

Шесте сликовници ќе бидат изработени со висококвалитетни материјали и обединети во специјално дизајнирана кутија со интерактивна игра за запознавање на градовите. Проектот создава современо книжевно, визуелно и едукативно искуство, со потенцијал за промоција на македонската култура надвор од земјата.

Од 1 ноември започнува со работа Центарот за детска креативност

Во исто време, „Литера“ отвора Центар за развој на детската креативност, кој од 1 ноември 2026 година ќе понуди тематски работилници за боја, илустрација, 3Д-форми, раскажување приказни преку цртеж и изработка на сликовници. Работилниците ќе ги водат професионални автори и стручни лица, а програмата ќе се објавува однапред, со пријавување и до пополнување на капацитетите.

Осум години посветени на квалитетната детска литература

Во изминатите осум години „Литера“ придонесува за нов пристап кон детската литература и илустрацијата во Македонија, афирмирајќи ја сликовницата како уметничко дело со важна улога во развојот на визуелната култура, имагинацијата и љубовта кон читањето.

„Веруваме дека вложувањето во детската литература и креативност е вложување во културната иднина на нашата земја. Со едицијата „Градови полни приказни“ сакаме да покажеме дека секој град има приказна што вреди да се раскаже и зачува. Паралелно, создаваме простор во кој децата ќе можат да ја развиваат својата имагинација и креативност.

Нашата цел не е само да создаваме нови читатели, туку и идни автори, илустратори и генерации со развиена визуелна култура“, велат од тимот на „Литера“.

Во 2026 година фестивалот ја развива својата целогодишна платформа, која ќе обедини изложби, работилници, предавања, професионални вмрежувања и меѓународни претставувања. Со новите проекти, „Литера“ продолжува да гради простор во кој приказните ја зачувуваат културата, а креативноста ја обликува иднината.

Автор на официјалната илустрација за Литера 2026 е Анастасија Јованова.

Конкурс „Градови полни приказни“

Рок за доставување авторски текстови: 10 ноември 2026 година.

Европа

Путин: Русија создава погранична безбедносна зона во Украина за која нема да се преговара

Русија воспоставува безбедносна зона во Украина по должината на нејзината граница, што нема да биде предмет на какви било преговори со киев во иднина, изјави претседателот Владимир Путин.

Тој рече дека операцијата е одговор на украинската инвазија во западниот руски регион Курск во 2024/25 година.

Портпаролот на Кремљ, Дмитри Песков, рече дека планираната безбедносна зона се протега 660 километри, од кои 70% моментално се под контрола на Русија. Не кажа колку длабоко ќе навлегува во Украина.

Путин рече дека руските сили сè уште не освоиле нешто повеќе од 10% од територијата на Доњецк и 16,5% од регионот запорожје, два од четиритие региони што беа анектирани во 2022 година.

Македонија

Кузеска: ВМРО-ОКГ ги објави резултатите од болните во Брвеница пред да се отворат кутиите, истите методи од Груевски

На 17 октомври гласаа болните и изнемоштените во Брвеница. 85 од 88. Веднаш по гласањето, во сабота, на социјалните мрежи профилите на ВМРО-ОКГ ги поделија бројките.

Веднаш по затворањето на избирачките места, ВМРО-Орбан порталот „Република“ ги објави истите резултати: 50 гласа за нивниот кандидат, 20 за ВЛЕН, 15 за ДУИ, нула за СДСМ.

Бројките се точни со објавите на страниците на ВМРО.

Како знаеле ден порано?

Болните и немоќните гласаат дома, во присуство на комисија. Кутиите се затвораат. Се носат. Се отвораат на денот на изборите, заедно со гласовите од избирачките места. Не се бројат претходниот ден. Не се објавуваат претходниот ден. Освен ако некој веќе “знае” што има внатре.

Оттука СДСМ нула. Лесно е кога некој има пристап до гласачките ливчиња.

Ова не се „неофицијални податоци“. Ова е признание. Знаеле што има во запечатените кутии пред да се отворат и пред официјалното броење на комисијата.

Во „бомбите“ од 2015 година се слушаше токму тоа: влечење за уши, човечиња фатени за рака што ги водат да гласаат, контрола на ранливи групи, субвенции условени со глас.

Тогаш системот на Груевски го правеше тоа отворено. Сега, под арамијата Мицкоски, истиот систем работи само под радар. Знаат што има во кутијата пред да се отвори.

Мицкоски ја претвори својата партија во сопствено царство. Ги укина сите потпретседатели. Сега ги презема сите техники на владеење на Груевски. Менторот го постави ученикот.

Затоа СДСМ не сака да го прифати изборниот грабеж кој ВМРО-ОКГ го спрема со законот по моделот на Груевски, со кој сака да овозможи изборна манипулација со гласовите од дијаспората. Гласање без контрола. Гласање по пошта. Електронско гласање.

Не прифаќаме ништо што не е во согласност со препораките на ЕУ и ОДИХР - истрага на купување гласови, притисок врз гласачи, злоупотреба на јавни ресурси, транспарентност и контрола. Не гласање без контрола.

СДСМ бара обвинителство веднаш да спроведе истрага. Како е можно да се знаат гласовите од запечатените кутии што се отвораат во исто време со гласовите од избирачките места? Бараме одговорност. Бараме да се види кој ги отворил кутиите, кој ги броел на „ВМРО начин“ и кој го пратил бројот да се објави јавно пред да стигне до комисијата.

Ова е доказ како работи организираната криминална група. Истите методи од Груевски. Кутиите се отвораат уште во сабота. Гласовите ги штелуваат како анкетите. Истата банда. Само шефот е сменет.

Народот гледа.

Прес конференција на СДСМ, Богданка Кузеска, портпаролка и членка на Извршниот одбор

СДСМ