Лауреати на Големата годишна награда за најуспешно реализирано архитектонско дело во 2025 година се авторите Искра Лековска и Владимир Лековски од архитектонското студио „Лелелеле“, за проектот Православен храм – црква „Св. Рамноапостоли цар Константин и царица Елена“ во Скопје.

Таа истакна дека наградувањето не е ларпурлартизам, ниту се наградуваат само резултатот и творбата, туку се евалуира процесот на истражување, трагање, компарирање, сомневање, преиспитување, kако и одговорниот однос кон просторот и луѓето во него.

Според неа, изборот на добитниците се темели на строга и аргументирана стручна обсервација на делата, во потрага по она што ги надминува професионалните стандарди и воспоставува нови критериуми во современата архитектонска практика.

Претседателката потсети дека архитектурата, како триаголник на наука, уметност и општествен ангажман, има суштинско влијание врз убавината и функционалноста на јавниот простор, односно врз квалитетот на урбаното живеење.

Во услови на забрзана урбанизација, финансиски интереси и економски притисоци, архитектот, според неа, има обврска да го штити јавниот интерес и да го брани јавниот простор, просторот како заедничко добро, градејќи рамнотежа меѓу потребите на сегашноста и одговорноста кон иднината.

За авторите на награденото архитектонско дело, црквата „Св. Константин и Св. Елена“ е метафора за македонската колективна меморија и идентитет и ја персонифицира хармонијата меѓу небото и земјата, духовното и световното, традицијата и современоста.

Претседателката им честиташе на добитниците, потенцирајќи дека наградата има силна, едукативна и инспиративна вредност за архитектонската фела и за младите архитекти!

Во продолжение е интегралниот текст од обраќањето на претседателката Сиљановска-Давкова:

Почитувани,

Големата годишна награда за архитектура, во амбиент на урбан хаос, е ретка прилика за мене да се дружам со луѓе коишто веруваат во убавото и во функционалното. Оваа манифестација не ја доживувам само како чин на оддавање свечено признание на најуспешното архитектонско дело, туку и ретка можност за стручна и уметничка евалуација на архитектонските остварувања.

Не случајно, настанов се случува овде, на Архитектонскиот факултет, како култен образовен амбиент во којшто виреат и растат идните архитекти, каде што се негуваат и се поттикнуваат критичката мисла и одговорноста кон просторот во којшто живееме.

Архитектурата, како триаголник на уметност, наука и општествен ангажман, има длабоко и трајно влијание врз нашето ментално и физичко здравје, но и врз човековото поведение што, пак, влијае врз квалитетот на нашите секојдневни активности.

Архитектите се оние што естетски го обликуваат секојдневието, преку креирањето функционални, одржливи и хумани решенија. Логосот, но и еросот и патосот на нивните творби го креираат и го обележуваат духот на епохата, ги вградуваат потребите на човекот во просторот и оставаат траги што нè надживуваат нас, нивните современици, а нив ги вградуваат во вечноста!

Денешново дружење на еден лаик како мене, којшто во потрагата по убавото, ви се придружува во уживањето на моментумот, е значаен момент не само за македонската архитектура, туку и за македонското општество, но и пошироко. Не сведочиме и не ѝ се радуваме само на индивидуалната извонредност, туку и на вредностите коишто современата архитектура ги отсликува или негира под влијание на конфузната и конфликтна (не)цивилизациска реалност во која живееме, испреплетена со глобалните текови и трендови, како нивен одраз, сенка или отпор.

Улогата на архитектот денес е посложена и поважна од кога било. Во време на забрзана до забревтаност урбанизација, економска логика и притисоци, занемарен квалитет на живот, архитектот не е само проектант, туку и чувар и бранител на јавниот интерес и на просторот како заедничко добро, на рамнотежата меѓу потребите на денешницата и одговорноста кон иднината.

Да потсетам: Се уверив на дело и на самото место дека изборот на добитникот не е случаен, туку произлегува од студиозна, строга и одговорна евалуација на дела коишто не само што ги исполнуваат високите професионални стандарди, туку и ги надминуваат, поставувајќи нови критериуми и репери во современата архитектонска практика и реалност.

Искрена благодарност до членовите на стручната комисија, соочени со сложената и одговорна задача: да ги вреднуваат пристигнатите трудови, да направат вистински избор којшто го препознал најдоброто и најуспешното, уникатното, оригиналното!

Особено значајно е што наградените достигнувања секогаш имаат едукативна и инспиративна улога, како пример и поттик за младите архитекти и студентите коишто допрва го градат својот професионален пат. Преку вакви примери се создава дијалог меѓу искуството и новите идеи, меѓу традицијата и иновацијата, дијалог без кој развојот на архитектонската мисла е неможен.

Почитувани,

Денес, повеќе од кога било, архитектурата е соочена со сериозни предизвици: климатските промени, одржливиот развој, социјалната еднаквост, технолошките трансформации, вештачката интелигенција. Делата коишто ги создаваат македонските архитекти, вклучително и оние што ги наградуваме вечерва, покажуваат и докажуваат дека со знаење, визија, креативност, посветеност и работа, идеите можат да се преточат во дела што оживуваат.

Големата годишна награда за архитектура не ја слави архитектурата само како ларпурлартизам, ниту само како очигледен резултат и творба, туку како процес на истражување, трагање, компарирање, сомневање, преиспитување и одговорност кон просторот и луѓето во него. Таа испраќа порака дека достоинството на архитектонската професија се гради врз креативен и етички идентитет, професионален интегритет и дигнитет, уметничка смелост и хуманистичка свесност.

Им честитам на архитектите – учители од Сократовски и менторски тип, им честитам на архитектите – ученици од Телемаховски тип, желни и жедни за знаење, им честитам на гласните архитекти кога архитектурата е под закана од профитерите за иновативност, за љубовта кон оваа прекрасна професија, за оригиналноста, посветеноста, критичноста, идејноста и истрајноста.

Денешниот настан нека биде поттик за сите архитекти да ја разбудат и освестат во себе, кај студентите, колешките и колегите смислата за просторот, да ја негуваат способноста за соживот со амбиентот и почитта кон него, да не ја заборават човековата потреба од облагородување и хуманизирање на средината во која живееме, да го негуваат и да го обликуваат урбаниот идентитет по мерка на човекот, а не на парите!

Дозволете, пред да го соопштам добитникот на Големата годишна награда за архитектура, да ви посакам среќна, здрава и успешна 2026 година, со нови градителски подвизи и високи архитектонски достигнувања.

Посакувам да ја помните по добро!

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.