Или како пердуви фрлени на ветерот... Но, постојат луѓе кои јасно и долго време се сеќаваат на емотивни настани, и не можат да се ослободат од нив.

Нова студија на вакви случаи го опишува искуството на тинејџерка, наречена Т.Л. поради анонимност, која може да се сети на неверојатен број лични настани од својот живот. Се смета дека помалку од стотина луѓе ширум светот ја имаат нејзината состојба, позната како хипертимезија или супериорна автобиографска меморија (HSAM), која првпат беше опишана во 2006 година.

Студијата на случајот со Т.Л. е прва сеопфатна проценка за тоа како луѓето со оваа состојба ги преживуваат личните настани од минатото. Неверојатната способност за ментално „патување низ времето“, ден по ден, ѝ овозможува на Т.Л. повторно да го преживува она што се случило.

Нејзината приказна би можела да им помогне на научниците подобро да разберат како човечкиот мозок ги кодира, враќа или отфрла спомените од нашите животи - формирајќи чувство на идентитет и континуитет.

„Кај овие лица, познати како хипертимезици, сеќавањата се прецизно означени по датум. Некои ќе можат детално да опишат што правеле на 6. јули 2002 година, на пример, и повторно да ги доживеат емоциите што го одбележале тој ден“, објаснува невропсихологот и главна авторка на студијата на овој случај, Валентина Ла Корте од Универзитетот во Париз Сите.

Уште од детството, Т.Л. можела ментално да патува низ времето, повторно да ги доживува своите сеќавања со живописни детали, честопати од различни агли, како да била сеприсутна на местото на настанот.

Т.Л. им ја открила оваа способност на своите пријатели кога имала осум години. Бидејќи не можеле да замислат што зборува, многумина ја обвиниле дека лаже.

Таа станала свесна дека нејзиниот ум работи на нетипичен начин и од страв да не изгледа чудно, не го спомнала тоа на своето семејство сè додека не наполнила 16 години. На 17 години, Т.Л. решила да ја сподели својата приказна со секој што би сакал да ја слушне.

Преку тест за меморија, авторката на студијата Ла Корте и нејзиниот тим ја замолиле тинејџерката да се сети на четири лично релевантни настани од пет периоди во нејзиниот живот. Нејзиното детално сеќавање било на врвот од нормативниот просек, што е во согласност со моментално прифатената дијагноза на хипертимезија.

Сеќавањата на Т.Л. очигледно се „богати со контекстуални и феноменолошки детали“ и се карактеризираат со „силно чувство на повторно доживување“. Таа исто така може да „патува“ во иднината. Нејзините ментални проекции можат да евоцираат силно чувство дека настаните што таа лично не ги доживеала веќе се случиле, се вели во студијата.

Ум распослан низ соби, меѓу кои има и библиотека

Спротивно на тоа, вообичаените факти и научните знаења кои не носат емоционална тежина не се складираат заедно со посебните визуелни слики во нејзиниот ум и бараат напор да се запомнат. Таа ги нарекува „црни сеќавања“.

Спротивно на тоа, нејзините лични сеќавања, кои носат емоции, полесно се складираат во нејзиниот ум во она што таа го објаснува како правоаголна, многу голема, бела соба со низок таван.

Како библиотека, оваа ментална соба содржи моменти од нејзиниот живот, подредени според сложен систем на каталози. Секоја играчка што некогаш ја поседувала е изложена таму, со етикета што го содржи нејзиното име и информации за тоа кој ѝ ја дал и кога.

Таа може да прегледува и семејни фотографии во белата соба, бидејќи ги запаметила сите детали. Ако сака, Т.Л. може да ја извлече и омилената книга од менталната полица. Нејзините сеќавања се подредени хронолошки, а деталите се понејасни колку е поголемо временското растојание.

Таа нема способност да ги заборави негативните сеќавања како останатите од нас, па затоа вели дека ги чува во кутија во белата соба. Таму ја чува смртта на нејзиниот дедо. Белата соба е поврзана и со други соби каде што може да избега кога нејзините емоции ќе се разгорат.

Тинејџерката со оваа состојба вели дека има и ладна соба со „кесичка мраз“ каде што оди да се олади кога е лута. Ако решава проблем, се заклучува во малата, празна соба со „проблеми“, без да и се одвлекува вниманието.

Кога нејзиниот татко заминал да ја продолжи воената кариера, во нејзиниот ум се појавила уште една непријатна соба, населена со војници. Т.Л. оди таму кога се чувствува виновна.

Автоматизам без контрола

Други лица со супериорно автобиографско помнење го опишале континуираниот и прекумерен тек на сеќавања како „постојан, неконтролиран и автоматски“.

Малкумина од нив ги споделиле своите искуства во рецензирани трудови.

„Тешко е да се генерализираат наодите за хипертимезија, бидејќи тие се потпираат само на неколку случаи. Дали стареењето влијае на сеќавањата на овие лица? Дали нивната ментална способност да патуваат низ времето зависи од возраста? Можат ли да научат да ја контролираат акумулацијата на сеќавања? Ова се само некои од прашањата што треба да се истражат“, вели Ла Корте, додавајќи дека претставува возбудлив пат на истражување за научниците.

Студијата е објавена во списанието Neurocase.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.