Во оваа прилика беше објавена стручна публикација во која ДВ доби ексклузивен увид. Конференцијата и публикацијата се заклучок на проектот „Иницијатива на Аспен за Западен Балкан: Посветеност за напредок и стабилност“, кој траеше од април 2023 година до декември 2024 година. Проектот собра експерти од целиот регион, кои се обидоа да одговорат на прашањето како да се забрза и ревитализира процесот на помирување на Западен Балкан.

„Целите на проектот се да се промовира дијалогот и соработката во регионот, да се развијат конкретни препораки и да се привлече вниманието на јавноста кон процесот на проширување и реформи“, се вели во предговорот на публикацијата со наслов „Помирување во Западен Балкан“ од Институтот Аспен за Германија.

Публикацијата, која беше резултат на истоимената конференција одржана во Сараево во октомври минатата година, во соработка со Министерството за надворешни работи на Босна и Херцеговина, а во која ДВ доби ексклузивен увид, наведува неколку клучни точки кои ја одразуваат состојбата на процесот на помирување на Балканот, што се наведува како клучен предуслов за понатамошен развој на Европската унија, особено кога станува збор за проширувањето на Унијата.

Сепак, како што е наведено во предговорот на публикацијата на еден од учесниците на конференцијата, шефот на Одделот за Западен Балкан на германското Министерство за надворешни работи, Нилс фон Редекер, помирувањето во Западен Балкан останува „акутен и нерешен проблем“.

„Помирувањето во Западен Балкан останува траен и длабоко сложен предизвик, обликуван од нерешеното наследство на конфликтот и вкоренетите етнички и политички поделби“, продолжува во предговорот, додавајќи: „Политичките лидери често ги искористуваат националистичките наративи за да ги продлабочат поделбите, попречувајќи ги напорите за градење на меѓународното проучување на довербата и заедништвото Европската унија, која беше и останува главниот мотор на реформите во тој дел од Европа, не се во право“.

Според учесниците, ЕУ направи голема грешка со тоа што се откажа од инсистирањето на помирување.

„По повеќе од 20 години ЕУ прифати дека политичките елити во регионот не се движат кон целта за помирување. Затоа фокусот на Брисел се префрли од помирување кон промовирање на функционална регионална соработка, и во инфраструктурата и во економските области“, заклучува во својата статија една од авторките на публикацијата, Кристина Ева Грислер од Универзитетот во Будимпешта.

И тоа е нешто што може да го потврдат сите кои ги следат случувањата во проекти како Берлинскиот процес за Западен Балкан во последните години. Експертите кои учествуваа на конференцијата сметаат дека „прескокнувањето“ или напуштањето на процесот на помирување може да биде опасно, не само за одделни земји, туку и за целиот регион.

Во целиот регион на Западен Балкан, тешко е да се препознае вистински напредок во процесот на помирување и справување со минатото. Се нагласува дека иако е формиран Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија, овој механизам е далеку од доволен за создавање дијалог заснован на соочување со заедничкото минато.

Искуствата на Германија, која по Втората светска војна водеше (и уште води) долг и комплициран процес на помирување со Франција и Полска, може да помогнат и на Западен Балкан, но само условно. „Процесот на помирување во Западен Балкан, кој вклучува повеќе актери со различни фокуси, бара приспособен, повеќеслоен пристап“, е еден од заклучоците на конференцијата.

Во исто време, постојат многу отежнувачки фактори на патот кон помирувањето, кои се јасно наведени во заклучокот на проектот.

Посебна улога во негативниот процес на постигнување помирување на Балканот има образованието, особено наставата по историја. Заклучокот е дека „наставниците честопати се недоволно едуцирани за да се справат со минатото и им недостига структурна поддршка кога станува збор за справување со контроверзни теми во училницата“.

Со недоволна подготовка, наставниците по историја, како што е наведено, честопати и самите биле активни или пасивни учесници во воените настани, па затоа не можат објективно да пристапат на оваа тема. Резултатот е поразителен.

„Иако наставата по историја има потенцијал да промовира помирување и меѓусебно разбирање, таа често се користи за зајакнување на националистичките наративи. Ова го поткопува потенцијалот на овој механизам и ги остава учениците неподготвени за живот после училиште“.Тесно поврзана со потребата од зајакнување на улогата на образованието е улогата на младите. Овде пречките се предрасудите и наративите кои младите ги преземаат од своите родители.

Една од ретките иницијативи кои се залагаат за контакти меѓу младите од сите земји на поранешна Југославија е Регионалната канцеларија за младинска соработка (RYCO), која е создадена во рамките на Берлинскиот процес.

Се наведува дека младите имаат значајна улога во процесот на помирување, но во исто време не се сфаќаат доволно сериозно и се исклучени од политичките дискусии кои директно ја обликуваат нивната иднина. „Важноста на образованието во постконфликтните општества за зајакнување на демократијата е широко признаена и мора да биде приоритет за земјите од Западен Балкан“, се заклучува во написот. На неколку места, експертите препорачуваат посилен фокус на работата со млади луѓе. Ова се однесува и на државните структури и на граѓанските организации. Позитивен пример е работата на Младинската иницијатива за човекови права (МИЧП), за која ДВ известуваше неколку пати. Посебен напис е посветен на улогите на законодавните институции, особено на парламентите, кои играат важна улога во креирањето на јавниот дискурс за перцепцијата на минатото. Таа улога едногласно беше оценета како негативна.

„Наместо да поттикнуваат значајни дебати за транзициската правда, која е клучна за размислување на политиките, парламентите во земјите од Западен Балкан често моделираат и легитимизираат поларизирачки дискурси“, се наведува во студијата. Заклучено е дека пратениците често ги користат парламентите за профилирање врз основа на „етноцентричен дискурс“.

Како што се истакнува во изданието, социјалните мрежи исто така одиграа негативна улога во ширењето недоверба во последниве години, вклучително и со величење на воените злосторници и повторување на стереотипите за другите етнички групи. Слична улога, како што се наведува, имаат и медиумите, кои честопати се поддржани од политички фактори.

Но, истите овие платформи би можеле да одиграат позитивна улога во ширењето на свеста за потребата од помирување. „Граѓанските организации треба да развијат сеопфатни комуникациски стратегии за да допрат до широка публика. „Ова вклучува кампањи на социјалните медиуми и партнерства со влијателни лица за преобликување на јавниот дискурс и промовирање на толеранција“, сугерира публикацијата.

DW

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.