Подните мозаици на древниот град Хераклеа Линкестис, ремек дела на ранохристијанската уметност - Канал 5

Култура

Подните мозаици на древниот град Хераклеа Линкестис, ремек дела на ранохристијанската уметност

Средиштето и триумфот на убавинита во древниот град Хераклеа кај Битола се подните мозаици кои минатата година ги видоа над 23.000 туристи од Шпанија, Германија, Полска, Франција, Италија, Чешка...

Подните мозаици на древниот град Хераклеа Линкестис, ремек дела на ранохристијанската уметност

Во период од шест месеци, од средината на месец април, до средината на септември, бројни беа и посетителите од државите на Балканот, најголем дел од Хрватска, Србија, Грција и Турција, податок за респект и мотив да се создадат можности за уште поголема посетеност.

Античкиот локалитет Хераклеа Линкестис е отворен за јавноста, но деновиве мозаиците се затворени! Зошто тоа се прави и на каков начин, разговаравме со Тони Николовски, стручен работник за конзервација на мозаици, конзерватор советник во НУ Завод и Музеј-Битола, наш водич низ Хераклеа во зима.

Мозаиците се отвораат и затвораат заради заштита од временски непогоди, пред се во зима кога температурите на воздухот на ова поднебје може да бидат и екстремно ниски со многу снег и мраз, вели нашиот домаќин, Тони Николовски, конзерватор советник во битолскиот Музеј.

-Затворањето, покривањето на мозаиците со заштитниот слој на песок, а тоа е речна песок, го почнуваме на средина или крај на месец октомври, во зависност од временските услови. Наш тим ја поставува заштитната мрежа низ целата мозаична површина и врз неа се постила заштитниот слој на песок чија дебелина е од 25 до 30 сантиметри. Тоа е доволна заштита на мозаиците од минусни температури во зимски период.

Отворањето т.е. отстранувањето на заштитниот слој на песок од мозаичните површини се одвива на крајот на месец април. Тим од 3-4 лица, во зависност од тоа колку мозаични површини ќе се отвораат, врши внимателно механичко отстранување на песокта, а се отстранува и заштитната парапропусна мрежа, која ги штити тесерите/камчињата од механички допир од алатот за отстранување на песокта. По отварањето на мозаикот се пристапува кон детално и внимателно метење, чистење и миење со мал млаз на вода на мозаичната поврина. Следниот важен чекор се врши со лозарска пумпа и прскање на целиот мозаик со Preventol R 80, средство против микроорганизми и слични штетници кое е безопасно за тесерите. Таму каде што е потребно се врши и прскање со анти коров средство против вегетација. На пролет, по проценка на тимот, се вршат и итни превентивни интервенции кои опфаќаат враќање на отпаднатите тесери, врзување едни со други како многу важен процес со што спречуваме проширување на поголема површина и губење на мозаичната композиција, истакна Николовски.

Движејќи се строго по посочената патека, на чекор до мајсторствата на луѓето чии имиња останаа непознати, но нивните рачно изработени мозаици што го регистрирале пулсот на христијанството во првите векови и денес сведочат за уметноста на тоа време, дознаваме на колкава површина се поставени хераклејските мозаици.

-Мозаиците во Хераклеа Линкестис се на површина од околу 1300 квадратни метри. Во 2025 година беа отворени четири мозаични површини. Јавноста, туристите можеа да се воодушевуваат на Мала Базилика-opus sectile која датира од четвртиот век, како и на мозаиците Егзонартекс на Малата Базилика, Нартекс од Големата Базилика и северен брод од Големата Базилика, од петтиот век. Овие мозаици секогаш ги отвораме за 7-8 работни денови, и тоа е доволно време за нашиот тим кој внимателно работи при откривањето на постелата врз мозаиците, враќајки ги во првобитната положба, предочи Николовски.

Но, освен посочените мозаици, во локалитетот се и мозаикот Голема Базилика јужен брод кој датира од втората половина од V век, потоа Голема Базилика јужен анекс-гаконикон, исто така од втора половина од V век, Крстилница, прва половина од V век, Катехумениум, прва половина од V век, Капела 1, Капела 2, Епископска резиденција, Триклиниум, втора половина на VI век, Одаја 2 од VI век, Одаја 3 од VI век, Одаја 4 од VI век, Е Базилика, наос IV до VI век, Е Базилика, северен брод IV до VI век и Е Базилика, нартекс која е од IV до VI век. Делови од мозаикот Е Базилика од IV до VI откриени во Хераклеа Линкестис, локација која ја посетивме пред празниците, сега се во лабараторијата за мозаик на НУ Завод и Музеј, каде се репарираат, поставуваат на цврста подлога и заштитуваат, појасни Николовски, со кого кратко престојувавме и во посебно опремената Лабараторија за мозаик во таа национална установа.

За врема на нашиот престој во магичното катче за продолжување на векот на мозаиците, ги забележавме сите алатки кои се користат за внимателно работење, материјали за заштита, а дознавме и за меѓународната соработка која Тони Николовски, стручен работник за конзервација на мозаици, ја негува со колеги од странство, како и со врвни домашни експерти.

-Меѓународната соработка ја почнав во 2008 година и е поврзана со професорот Паоло Ракањи од италијанскиот град Равена, но и со членот на МАНУ, академик Газанфер Бајрам. Таа соработка е насочена во современата технологија за конзервација, реставрација и заштитата на мозаиците и е фокусирана на конзервација на мозаици, конзерваторска пракса на древен и модерен мозаик. Соработката се остварува и со директни посети и усовршување за реставрација на мозаик во лабараторија за конзервација и реставрација кај професорот Паоло Ракањи, во Равена, како и учество во конзервација и реставрација на мозаици во лабараторијата Равена Антика и базилика Сан Северо во Равена. Со истакнатите експерти, академик Газанфер Бајрам и професорот Паоло Ракањи, пред околу десет години извршивме снимање со ендоскоп на подлогите на мозаичните површини во Хераклеа Линкестис. Имено, во 2016 година го реализиравме проектот „Снимање на мозаичните површини во Хераклеа Линкестис“, а снимањето, третманот и анализирањето на состојбата ги опфати сите мозаични површини, нагласи Николовски.

Мозаиците во Хераклеа се со единствена убавина. Вистински ремек дела на ранохристијанската уметност. Знаеме дека напролет бројни туристи ќе се нурнат во уметничките длабочини на мозаичните површини, анализирајќи ги боите на камчињата и светот на мислите искажан со изобилство дрвја и растенија како симбол на постојано раѓање, но и со бројни животни, елен, срна, гепард, лав, грациозен јарец, куче врзано на смоква...како и жители на слатките и солените води: лебеди, диви пајки, барски птици, пајчиња, делфини, риби, сипи, октоподи...

-Грижата за мозаиците во Хераклеа е секојдневна. Голема. Посветени сме затоа што ја сакаме нашата работа. Но, потребно е да се започне со процес на конзервација преку редовно и темелно одржување на мозаичните површини. Треба да се изврши историско истражување на реставраторските зафати и на одржувањето на археолошкото наоѓалиште со примат на мозаиците од 1970 година до денес. Потребен е план на предвидените зафати, да се определат приоритети и да се започне со определена регија, пример Малата Базилика-опус сектиле која ќе се заврши целосно со сите конзерваторски и реставратоски интервенции. Проблем од примарно значење е трeтирањето на празнините (лакуни) кои треба да се пополнат и да се реконстуираат онаму каде што е можно, да се отстранат сите стари пополнувања со малтер и да се заменат со нов компатибилен малтер. Важна е структурата на новиот малтер како и бојата на малтерот која треба да биде хомогена за сите регии. Едноставно мора да се спречи одвојувањето на одредена коцкичка и да се претвори во огромна празнина, или како стручно се вели, лакуна, истакна Николовски.

Според нашиот водич низ Хераклеа, заштитата на мозаиците може и да се осовремени и да се практикуваат други методи, побезбедни за коцкичките од мозаикот.

-Сегашниот систем на покривање на мозаиците со песок може да се замени со помалку разорен систем на душеци. Тоа се душеци направени од материјал наполнети со перлит, со дебелина од 30 сантиметри и така поставени врз мозаичната површина ќе овозможат подобра заштита. Ако се продолжи со ставање на песок и со негово маханичко отстранување, очигледно е дека секој пат ќе има се поголема и поголема загуба на коцкички од мозаикот, нагласи Николовски.

Завршувајќи ја нашата визита на Хераклеа Линкестис, меморирајќи се што е видливо за телесните очи, но и она што е невидливо, односно духовната содржина на локалитетот, знаеме дека мозаиците живеат со нас и ќе не надживеат...

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Метео

Сончево и многу топло,температурата до 39 степени

Времето денеска според УХМР ќе биде сончево и многу топло со мала до умерена локална облачност.

Сончево и многу топло,температурата до 39 степени

Попладне во планинските региони ќе има услови за краткотраен дожд и ретка појава на грмежи. Ќе дува слаб до умерен ветер од променлив правец. Минималната температура ќе биде во интервал од 11 до 22, а максималната ќе достигне од 33 до 39 степени.

Во Скопје, времето ќе биде сончево и многу топло со мала до умерена облачност. Ќе дува слаб до умерен ветер од северозападен правец. Минималната температура ќе се спушти до 17, а максималната ќе достигне до 38 степени.

Во наредите денови продолжува периодот на сончево и многу топло време со дневна температура која во некои места ќе достигне до 40°C. Во попладневните часови ќе има услови за локален развој на нестабилна облачност со краткотраен пороен дожд и грмежи.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Хороскоп

Дневен хороскоп за 6. август 2026 година

Дневен хороскоп за четврток, 6. август 2026 година. 

Дневен хороскоп за 6. август 2026 година

Лав 23.7-22.8.

Љубов

Не треба да се трудите да бидете љубезни , зашто нема да бидете уверливи. Бидете едноставно природни и правете го она што ви се допаѓа.

Кариера

Ќе бидете под големо влијание на оние околу вас . Можно е некој од соработниците да ви се вовлече под кожа.

Здравје и совет

Лошото чувство утре ќе се изгуби..

Девица 23.8.-23.9.

Љубов

Оние кои одржуваат врска на далечина денеска ќе ја пренасочат во друга насока. Ќе дојде до промена.

Кариера

Можен е динамичен состанок со шефовите каде ќе размените различни идеи или мислења.

Здравје и совет

Претстојат нови планови за патувања.

Вага 24.9.-23.10

Љубов

Во текот на денот ќе ги расчистите сомневањата и ќе го вратите во рамнотежа вашиот однос со саканата личност.

Кариера

Денеска не очекувајте поддршка од други. Потпрете се на сопствените сили и се ќе помине подобро.

Здравје и совет

Подобрување.

Шкорпија 24.10-22.11.

Љубов

Вашите зборови ќе допрат длабоко во душата на саканата личност и ќе постигнат ефект за паметење. Слободно изразете ги чувствата.

Кариера

Ви претстои финансиска загуба, со која тешко ќе се помирите. Сепак бргу ќе најдете начин тоа да го надоместите.

Здравје и совет

Ќе бидете прецизни.

Стрелец 23.11.-21.12.

Љубов

Некои ќе заведуваат преку кујната, а другите со хумор. И во двата случаи ќе има успех.

Кариера

Денеска би било добро да не соработувате со млади , зашто нема да се разберете.Ограничете се на други соработници.

Здравје и совет

Некои ќе дочекаат сакана личност од патување.

Јарец 22.12.-20.1.

Љубов

Од внатре нешто ќе ве натера да направите потег што е целосно откачен , но ќе биде полн погодок.

Кариера

Можно е да ви ги оспоруваат резултатите од работата.Не влегувајте во расправија, туку почекајте до утре кога се ќе може полесно да докажете.

Здравје и совет

Ќе бидете забавни.

Водолија 21.1.-19.2.

Љубов

Денеска занемрете ги идеите што ви доаѓаат од интуицијатаи држете се до она што можете да го видите и да го допрете.

Кариера

Ќе имате зголемено влијание врз другите , па тоа искоритете го во работата , која се развива и без тоа , многу добро.

Здравје и совет

Несоница.

Риби 20.2.- 20.3.

Љубов

Можно е да ве освои млада личност по возраст или според духот. Тешко ќе и одолеете.

Кариера

Вие ќе сакате една идеја а вашите надредени друга .Денеска не е ден за размена на мислења.Воздржете се.

Здравје и совет

Подобро од вчера.

Овен 21.3-20.4.

Љубов

Иако со сите сили ќе се трудите да го подобрите сексуалниот живот , денеска во ова подрачје би можеле да имате мал неуспех.

Кариера

Ќе се сетите на некои предлози на лица од странство и ќе се потрудите со нив да ги обновите деловните потфати.

Здравје и совет

Чувствителност на жолчката или црниот дроб.

Бик 21.4- 20.5.

Љубов

Вашата самоувереност би можело денеска да биде сериозно нарушна.Сетете се на љубовните успеси за да се охрабрите.

Кариера

Некои ќе ја истражуваат историјата на фирмата или на професијата што ја работите. Ќе биде интересна дигресија од секојдневните задачи.

Здравје и совет

Што било , поминало.

Близнаци 21.5.-21.6.

Љубов

Најдобро ќе поминат оние ки љубовта нема да ја изразуваат со зборови , туку со дела. Се ќе биде во ред ако не зборувате.

Кариера

Ќе бидете склони дефинитивно да завршите некоја работа и да отоврите ново поглавје на сосема различен начин.

Здравје и совет

Тешко ќе ви оди со изборот на вистински зборови.

Рак 22.6-22.7.

Љубов

Вашите пријатели ќе ви покажат кој е најдобриот пат до нечие срце. Послушајте ги и не прашувајте премногу.

Кариера

Денеска е подобро да бидете настрана од шефовите , бидејќи и со најдобра намера, лошо ќе влијаат на вас.

Здравје и совет

Наспијте се откако ќе се прошетате.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Живот

Неколку идеи за генијален ручек на море без премногу готвење и миење

За време на летувањето се нарушува рутината, појадокот се одолжува до пладне, враќањето од плажа барем еден час, па прашањето што ќе се јаде се појавува кога сите веќе се гладни. Тогаш ретко кој сака да застане покрај шпорет и да мие тави и садови.

Неколку идеи за генијален ручек на море без премногу готвење и миење

Добриот летен ручек не мора да биде комплициран, но мора да биде брз, вкусен и доволно практичен за истите состојки да можат да се користат во неколку различни јадења.

Ладни тестенини кои стануваат подобри додека чекаат во фрижидерот

За прв ручек, потребни ви се тортелини тестенини, туна во маслиново масло, мини моцарела, домати и лимон. Тестенините сварете ги пред да се упатите на плажа, исцедете ги и оставете ги да се оладат. Додадете ја исцедената туна, преполовените топчиња моцарела и исечканите домати, и зачинете сè со сок од лимон, маслиново масло, сол и црн пипер. Ако имате лук, маслинки или сушен зачин, слободно додајте ги.

Предноста на овој ручек е што не мора веднаш да го јадете. Ладната тестенина може да се чува во фрижидер неколку часа, а вкусовите уште подобро ќе се поврзат за тој период. Можете да го понесете и на плажа, под услов да го чувате во ладилник.

Пилешко за цело семејство

Ако сепак сакате топол ручек, комбинацијата од пилешки гради, басмати ориз, бебешки спанаќ и обичен јогурт го решава проблемот за дваесет минути. Исечете го пилешкото на мали парчиња и пржете го во тава, потоа додајте го спанаќот и неколку лажици вода. Сервирајте со варен ориз и сос од јогурт, лимон, сол и црн пипер. Ќе добиете комплетен оброк, без долго готвење.

Сите намирници на едно место

Уште една ситуација што дефинитивно сакате да ја избегнете на море е потрагата по намирници. Откако конечно ќе смислите што ќе готвите, постојат две ситуации што можат да го нарушат целиот план. Првата е токму тој производ да не е достапен во продавницата и да мора да одите во друга, па купувањето тогаш може да стане напорно.

Друга ситуација е да се најдете во непозната продавница во сред сезона и вашиот паричник да не е подготвен за неочекуваните трошоци што локалните продавници ги наметнуваат. Во двата случаи, нешто што треба да биде едноставен летен ручек, значително ги комплицира работите и може да го наруши понатамошното планирање на одморот.

Затоа сите намирници ги бараме на едно место.

Ручек кој изгледа како да сте вложиле многу труд

За деновите кога сакате нешто малку поинакво, но едноставно, можете да подготвите филети од лосос со лимон и ориз. Лососот се готви за неколку минути, и пред крајот додавате малку сок од лимон. Сервирајте го со басмати ориз и кратко бланширан спанаќ. Тоа е јадење што изгледа речиси како во ресторан, иако ви треба само една тава и едно тенџере.

Овде можете да ја видите предноста на планирањето на неколку оброци од поврзани намирници. Оризот, лимонот и спанаќот што сте ги купиле за пилешкото може да се користат и со лососот, така што не мора да полните нова кошничка за секој ручек.

Кога готвењето изгледа премногу амбициозно...

Има денови кога готвењето изгледа како премногу амбициозен план. Тогаш на чинија ставете мортадела, полутврдо сирење или моцарела, солени крекери, домат и исечени нектарини. Можете да спремите таков ладен ручек за пет минути, а секој на масата зема што му одговара.

Паметно купување за неколку различни оброци

Најлесниот начин да заштедите пари на одмор не е прескокнување на ручекот, туку да изберете намирници што може да одиграат повеќе улоги. Лимонот може да заврши во салата од тестенини, сос од јогурт и со печен лосос. Моцарелата може да се додаде во тестенина, да се сервира на ладна чинија или да се комбинира со домат за брза вечера. Оризот може да се комбинира со пилешко и риба, додека преостанатиот јогурт може да стане појадок со овошје следното утро.

Пред да одите во продавница, добро е да го погледнете каталогот и да напишете краток список, наместо да донесувате одлуки гладни покрај полиците.

Летниот ручек не треба да изгледа како кулинарски проект. Доволно е да се комбинираат неколку добри состојки, да се осигурате дека можат да се користат повеќе од еднаш и да изберете садови што не бараат часови поминати во кујната. Така не се фрла премногу храна, остануваат помалку садови за миење и, што е најважно, имате повеќе време за она за кое всушност сте отишле на одмор.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

притисни ентер