Причината за ова се вештачката интелигенција и социјалните мрежи, кои фундаментално го менуваат начинот на кој се создаваат и консумираат политичките информации.

Анкета објавена минатата недела од Шведската агенција за психолошка одбрана покажа дека 64 проценти од возрасните Швеѓани веруваат дека обидите на странски актери да влијаат врз Шведска оваа година се многу или прилично веројатни, пишува Euronews.

„Сегашната безбедносна состојба, брзиот технолошки развој и искуствата од другите избори во Европа укажуваат на потребата од зајакнување на отпорот кон странското злонамерно информативно влијание“, објави шведската влада во соопштение за медиумите пред изборите.

Минатата недела, Шведската агенција за психолошка одбрана објави извештај за мрежата наречена „Holiday“. Станува збор за мрежа од околу 1.200 лажни профили на платформата X, делумно напојувани од вештачка интелигенција, која во текот на 2025 и 2026 година генерираше повеќе од 50.000 објави и коментари со цел злонамерно влијание врз Шведска и другите земји.

Првите сомнителни профили беа забележани од централната банка на Шведска откако нејзините вработени учествуваа во вежба предводена од Агенцијата, а Платформа X подоцна ја отстрани целата мрежа. Иако „Празник“ не е директно поврзан со овогодинешните избори, Агенцијата ги објави наодите непосредно пред гласањето за да ја предупреди јавноста за ваквите тактики.

Вештачката интелигенција и TikTok ја менуваат информативната средина

Каналите на влијание исто така се менуваат бидејќи помладите гласачи се повеќе информирани за политиката преку алатките на TikTok и вештачката интелигенција. Според априлскиот извештај на Шведската интернет фондација, еден од десет Швеѓани користат услуги на вештачка интелигенција за да поставуваат прашања за политика или социјални прашања. Меѓу оние кои гласаат за прв пат, тој удел се зголемува на еден од четири.

„Алгоритмите за препорака на содржина може да се користат за зголемување на видливоста на одредена политичка содржина“, изјави за Euronews Next Матео Мањани, професор на Универзитетот во Упсала, кој истражува дигитално обликување на мислењето. „Дополнително, екстремната и емоционално набиена содржина може да се препорачува почесто од помалку сензационалната содржина, бидејќи има тенденција да генерира поголем ангажман на корисниците“, додаде Мањани.

Генеративната вештачка интелигенција би можела да го олесни ширењето на обидите за организирана манипулација. Мањани истакнува дека мрежите-ботови можат евтино да создадат огромни количини материјал на бројни профили, зголемувајќи ја можноста алгоритмите дополнително да ги промовираат. Во февруари, шведското јавно радио откри четири TikTok профили со прикази на млади жени генерирани од вештачка интелигенција.

Овие профили споделуваа содржина од крајна десница и антиимигранти, вклучувајќи пораки со кои се отфрла идејата за „бела вина“. Истрагата покажа дека истиот актер веројатно стои зад сите профили. „Со преплавување на платформата со содржина, овие мрежи ја зголемуваат веројатноста алгоритмите да препознаат и дополнително да ги засилат некои од нивните видеа“, рече Мањани.

Колку треба да бидат загрижени Швеѓаните?

Истражувањето на Агенцијата за психолошка одбрана покажува дека 64 проценти од возрасните Швеѓани сметаат дека обидите за странско влијание се многу или прилично веројатни оваа година. Според податоците од државната Агенција за истражување на одбраната, која ја следи онлајн активноста пред изборите, бројот на објави поврзани со гласањето скокна од околу 1.000 на речиси 2.400 дневно непосредно пред почетокот на предвременото гласање.

„Забележуваме, на пример, координирано објавување на идентична содржина и лажни профили“, рече Ола Свенониус, виш истражувач во Агенцијата за одбранбени истражувања. „Сепак, обемот не е голем“, додаде тој, истакнувајќи дека истражувачите сè уште не ги припишале овие активности на некоја организирана странска кампања. Миграцијата е област што истражувачите ја следат внимателно.

Свенониус вели дека наративите претходно промовирани од руските актери на дезинформации вклучуваат тврдења дека Шведска се „исламизира“, дека мигрантите се доведуваат за да поддржат левичарски партии и обвинувања за изборна измама. „Кога ќе ги погледнеме темите за кои Русија се залагаше во минатото, оваа тема ги надминува сите други, дури и поддршката за Украина“, истакна Свенониус, зборувајќи за миграцијата.

Агенцијата за психолошка одбрана наведува дека Шведска и претстојните избори во моментов не се приоритетна цел на руското информатичко влијание. Свенониус, исто така, се согласува со ова.

„Мојот впечаток е дека Русите повеќе ќе се фокусираат на изборите во германските федерални покраини“, заклучи тој. Свенониус го следи информативното опкружување на шведските избори од 2018 година и верува дека земјата сега е „многу подобро опремена“ да препознава сомнителни активности отколку во претходните изборни циклуси и дека свеста на надлежните органи е на повисоко ниво. „Треба да бидеме внимателни“, рече Свенониус. „Не смееме да паничиме, но претпазливоста е секако неопходна“.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

За време на својата долга мисија, роверот забележа бројни геолошки формации и атмосферски феномени, но овие плитки траги се различни од сè што досега е видено на Црвената планета, пишува Science Alert.

Откритие во долината Вале Гранде

Дупките беа забележани додека „Кјуриосити“ се искачуваше низ Вале Гранде, широка долина што сече низ слоеви богати со сулфати на падините на планината Шарп. Ова се мали, плитки вдлабнатини во земјата, од кои некои се широки само околу еден сантиметар.

Иако вдлабнатините во карпите на Марс не се невообичаени и обично се формираат со ерозија на помека карпа околу поцврсти минерални нодули, новооткриените дупки не се вклопуваат во тој модел. Тие се необично широки и плитки, а во нивна близина не се пронајдени остатоци од материјал што би можел да ги исполни.

Поблиска анализа

За да се обиде да го открие нивното потекло, научниот тим му додели на роверот подетално да ја истражи областа. Камера MAHLI, монтирана на роботска рака, ги сними дупките од блиску. Во исто време, камерите Mastcam снимија стерео слики од околината.

Со комбинирање на овие слики, научниците можат да создадат тродимензионални модели на површината. Ова им овозможува прецизно да ја измерат формата и длабочината на дупките, што е клучно за реконструкција на процесот што ги создал.

Качување на планината Шарп

Откритието е уште поинтересно бидејќи Curiosity е на релативно неистражена територија. Порано оваа година, тој остави област со минерални гребени за кои се верува дека се формирани пред милијарди години од подземна вода. Сега се искачува низ слоевите на сулфатна карпа над таа зона.

Овие слоеви се менуваат со надморската височина, а разликите во нивната текстура, состав и отпорност на ерозија би можеле да откријат како се менувале условите на животната средина на древниот Марс. На крајот на август 2026 година, роверот достигна важна точка во мисијата, поминувајќи 1000 метри висинска разлика од почетокот на искачувањето.

Целта на искачувањето на планината Шарп, чиј врв е 5,5 километри над дното на кратерот, е да се анализираат седиментните слоеви. Тие содржат записи за различни периоди од историјата на Марс и би можеле да понудат одговор на прашањето како некогаш влажната средина се претворила во денешна пустина.

Нови загатки на терен

Невообичаените дупки не се единствениот феномен што моментално ги преокупира научниците. Тимот, исто така, забележал ненадејни промени во изгледот на карпите, како што се погруби сиви слоеви кои реагираат различно на ерозијата од околниот материјал. На „Кјуриосити“ му е доделена задача да го анализира нивниот хемиски состав, но обработката на тие податоци ќе одземе време.

Истото важи и за истражувањето на дупките. Нивната причина може да биде непознат процес на ерозија, специфично својство на карпите или нешто друго. Конечното објаснување ќе зависи од резултатите од понатамошните анализи.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Иранската револуционерна гарда денеска објави дека војната со САД би можела да заврши ако Вашингтон престане да му се заканува на Иран и одговори на условите што ги постави, вклучително и оние поврзани со неговата нуклеарна програма.

„Ако Америка сака да ја заврши оваа ситуација, покрај целосното запирање на војната, мора да се воздржи од повторување на заканите, да ја повлече израелската армија од Либан, да ја прекине блокадата наметната врз Јемен, да ослободи 24 милијарди долари замрзнати ирански средства и да го запре секое мешање во нуклеарните и ракетните капацитети на земјата“, изјави портпаролот на Револуционерната гарда, Хосеин Мохеби, цитиран од новинската агенција Фарс.

Револуционерната гарда претходно во текот на денот објави дека нова „ограничена зона“ надвор од Ормутскиот теснец ќе вклучува делови од Оманскиот Залив и областите пошироко, истакнувајќи дека нејзините прецизни координати ќе бидат објавени подоцна.

Мохеби изјави за државната телевизија дека областа „започнува приближно кај Чабахар“ и опфаќа дел од Оманското Море и друг дел од Арапското Море, предупредувајќи дека секој брод што влегува во неа без координација ќе се соочи со „казнени мерки“.

Iranian Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) spokesman General Hossein Mohebbi warns 'if the enemy strikes at 2 of our targets, we will strike at 20':

"The imposed war, which involved the world's most powerful nations, has ended in certain periods, but the nature of the… pic.twitter.com/oq5btit8iz

— The Cradle (@TheCradleMedia) September 9, 2026

Тој објасни дека „мерките ќе вклучуваат одбивање на услугите за навигација на бродовите“.

Сообраќајот низ Ормутскиот теснец е речиси целосно нарушен, што влијае на глобалните енергетски пазари.

Иран воведе барање бродовите да добијат претходна дозвола за транзит низ теснецот, на што се спротивставуваат Вашингтон и неколку земји во регионот.

САД одговорија со воведување блокада на иранските пристаништа, заедно со нови санкции насочени кон иранските авиокомпании, како дел од засилениот економски притисок врз Техеран.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.